Cuộc sống có nhiều điều hơn là hạnh phúc

cuoc-song-co-nhieu-dieu-hon-la-hanh-phuc

Các nhà tâm lý học tìm ra yếu tố chủ đạo của nhóm có “cuộc sống hạnh phúc” có liên quan đến việc “nhận lại ” trong khi điều quan trọng đối với nhóm có “cuộc sống ý nghĩa” là “cho đi.

Các nhà tâm lý học tìm ra yếu tố chủ đạo của nhóm có “cuộc sống hạnh phúc” có liên quan đến việc “nhận lại ” trong khi điều quan trọng đối với nhóm có “cuộc sống ý nghĩa” là “cho đi.

Tháng 9 năm 1942 ở Vienna, nhà tâm lí học nổi tiếng người Do Thái Viktor Frankl đã bị bắt và giải đến trại tập trung của Đức quốc xã với vợ và cha mẹ mình. Ba năm sau, khi chiến tranh kết thúc, hầu hết các thành viên trong gia đình, trong đó có người vợ đang mang thai của ông, đã qua đời trong trại, nhưng ông – tù nhân số 119104 – đã sống sót. Trong cuốn sách ‘Đi tìm lẽ sống‘ ông viết trong vòng 9 ngày, kể về những trải nghiệm của mình, Frankl kết luận: sự khác biệt giữa những người sống sót và người bỏ mạng tại đây chỉ phụ thuộc vào một điều: lẽ sống.

Như ông đã quan sát tại những trại tập trung, những người tìm thấy cho mình một lí tưởng sống ngay cả trong hoàn cảnh khủng khiếp nhất, sẽ kiên cường hơn, vững vàng hơn rất nhiều trước những khổ đau so với số còn lại. “Con người có thể bị tước bỏ mọi thứ nhưng có một điều”, Frankl viết: “thứ cuối cùng của tự do cá nhân – chọn cho mình thái độ trong bất cứ hoàn cảnh nào, chọn một cách thức của riêng mình”

Frankl làm việc với tư cách là một nhà trị liệu tại các trại. Trong cuốn sách, ông đưa ra trường hợp hai người bạn tù có ý định tự tử mà ông từng tiếp xúc. Giống như rất nhiều người khác trong trại, họ tuyệt vọng và nghĩ rằng chẳng còn điều gì để trông đợi từ cuộc sống, không còn lí do gì để sống. “Cả 2 trường hợp”, Frankl viết, “câu hỏi đặt ra là, họ có nhận ra rằng cuộc sống vẫn trông đợi họ, một điều gì đó trong tương lai vẫn trông đợi họ”. Với người này, đó là đứa con bé bỏng đang lưu lạc ở một đất nước khác. Với người kia, một nhà khoa học, đó là loạt những cuốn sách cần được hoàn thành.

“Điều độc nhất và duy nhất tạo nên sự khác biệt, điều đem lại lẽ sống cho họ, gắn kết với những sản phẩm sáng tạo giống như cách nó kết nối con người bằng tình yêu. Khi một người nhận ra rằng họ là không thể thay thế được, họ nhận thức được một cách đầy đủ những trách nhiệm của sự tồn tại của mình. Những ai ý thức được trách nhiệm mình đang gánh vác với mọi người – những con người đợi chờ họ trong trìu mến hay ý thức được trách nhiệm về công việc mà mình đang dang dở sẽ không bao giờ vứt bỏ cuộc sống của mình. Những người biết mình sống trên đời để làm gì sẽ luôn chịu đựng được dù cuộc sống khắc nghiệt như thế nào.”

 

Viktor Frankl [Herwig Prammer/Reuters]
Viktor Frankl [Herwig Prammer/Reuters]

Năm 1991, Thư viện Quốc hội đã ghi danh cuốn ‘Đi tìm lẽ sống’ là một trong 10 cuốn sách có ảnh hưởng nhất nước Mỹ. Nhưng, ngày nay, sau hơn 20 năm, gia trị cốt lõi của cuốn sách – sự nhấn mạnh vào tầm quan trọng của lẽ sống, giá trị của khổ đau và trách nhiệm với một điều gì đó vượt lên chính bản thân mình – có vẻ như chẳng có tí tương đồng nào với cái cách mà chúng ta đang sống, khi mà người ta quan tâm tới theo đuổi sự thỏa mãn cá nhân nhiều hơn là đi tìm ý nghĩa của cuộc sống. “ Đối với người Châu Âu”, Frankl viết , “đó là đặc trưng của nền văn hóa Mỹ, lúc nào cũng yêu cầu và đòi hỏi “được hạnh phúc”. Nhưng hạnh phúc không phải thứ chỉ để theo đuổi, hạnh phúc cần phải được đảm bảo. Mỗi người phải có một lí do để trở nên hạnh phúc.

Theo Gallup, mức độ hạnh phúc của người dân Mỹ đang ở mốc cao nhất trong 4 năm qua, giống như việc dường như những cuốn sách bán chạy nhất đều có từ “hạnh phúc” trên tiêu đề của nó. Trong nghiên cứu này, Gallup chỉ ra rằng gần 60% người dân Mỹ hiện nay cảm thấy hạnh phúc, không một chút căng thẳng và lo lắng. Mặt khác, theo Trung tâm kiểm soát dịch bệnh , khoảng 4/10 người Mỹ không thấy hài lòng với mục đích cuộc sống.

40% nghĩ răng cuộc sống của họ không có phương hướng và mục đích rõ ràng hay họ giữ thái độ trung lập về việc có hay không có mục đích cuộc sống. Gần 25% người Mỹ cảm thấy bình thường hay không có ý thức mạnh mẽ ( đặt nặng vấn đề ) về những điều khiến cuộc sống của họ trở nên có ý nghĩa. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, cuộc sống có mục đích và ý nghĩa làm tăng mức độ hài lòng và độ hạnh phúc nói chung, cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần, tăng cường khả năng hồi phục, nâng cao lòng tự trọng và giảm thiểu nguy cơ của bệnh trầm cảm. Trên tất cả những điều đó, theo một nghiên cứu gần đây, việc tâm tâm niệm niệm theo đuổi hạnh phúc , mỉa mai thay đang khiến con người ít hạnh phúc hơn. “Chính việc theo đuổi hạnh phúc”, Frankl cho rằng “cản trở hạnh phúc thật sự”.

Đây là lí do các nhà khoa học luôn cẩn trọng với việc mưu cầu hạnh phúc đơn thuần. Trong một nghiên cứu mới sẽ được xuất bản trong năm nay, các nhà tâm lý học đã phỏng vấn 400 người độ tuổi từ 18 đến 78 về việc họ có cho rằng cuộc sống của mình hạnh phúc và có ý nghĩa hay không. Trong vòng 1 tháng, thông qua bài test tự đánh giá về thái độ của họ về ý nghĩa cuộc sống, sự hạnh phúc và nhiều yếu tố khác như mức độ căng thẳng, mô hình chi tiêu, có con… Nghiên cứu chỉ ra rằng, cuộc sống ý nghĩa và cuộc sống hạnh phúc giống nhau ở một số khía cạnh, nhưng về tổng thể chúng vẫn có sự khác biệt. Các nhà tâm lý học tìm ra yếu tố chủ đạo của nhóm có “cuộc sống hạnh phúc” có liên quan đến việc “nhận lại ” trong khi điều quan trọng đối với nhóm có “cuộc sống ý nghĩa” là “ cho đi”.

“Hạnh phúc không đi cùng với ý nghĩa, giống như sống một cuộc sống hời hợt và nông cạn, chỉ biết đến lợi ích cá nhân hay thậm chí là sự ích kỉ, một cuộc sống mọi thứ đều suôn sẻ, những nhu cầu và khát khao trở nên dễ dàng được thỏa mãn, và những khó khăn, vướng mắc thì bị tránh né và lờ đi”.

Vậy, đâu là sự khác biệt giữa một cuộc sống hạnh phúc và một cuộc sống ý nghĩa? Hạnh phúc, là về những cảm giác tốt và thoải mái. Đặc biệt, các nhà nghiên cứu chỉ ra: những người cảm thấy hạnh phúc có xu hướng nghĩ rằng cuộc sống thật dễ dàng, họ có sức khỏe thể chất tốt, có khả năng mua những thứ họ cần và muốn. Trong khi việc không đủ năng lực tài chính đều làm giảm cách bạn cảm nhận và đánh giá sự hạnh phúc và ý nghĩa cuộc sống, thì điều này tác động lớn hơn nhiều vào hạnh phúc. Một cuộc sống hạnh phúc cũng có nghĩa là không có lo âu hay căng thẳng.

Gần 25% người Mỹ cảm thấy bình thường hay không có ý thức mạnh mẽ về những điều khiến cuộc sống của họ trở nên có ý nghĩa.

Điều quan trọng nhất đứng từ góc nhìn xã hội, theo đuổi hạnh phúc được gắn với những hành vi có tính ích kỉ, như đã được giới thiệu ở trên, đó là “nhận lại”, hơn là “cho đi”. Các nhà tâm lí học đã đưa ra một lí giải dưới góc độ tiến hóa cho điều này: hạnh phúc là thỏa mãn những nhu cầu bản năng. Nếu bạn cần hay muốn một điều gì đó – ví như khi đói, bạn ăn, và nó khiến bạn hạnh phúc. Nói cách khác, con người trở nên hạnh phúc khi họ có những thứ họ muốn. Loài người, không phải là giống loài duy nhất cảm thấy hạnh phúc vì điều đó. Loài vật cũng có nhu cầu và mong ước, khi những nhu cầu ấy được thỏa mãn, chúng cũng cảm thấy hạnh phúc tương tự.

“Người hạnh phúc có được những niềm vui từ lợi ích mà mình nhận được, trong khi đó, những người tìm kiếm một cuộc đời ý nghĩa lại tìm thấy niềm vui ở sự cho đi, Kathleen Vohs, một trong những tác giả nghiên cứu giải thích. Nói cách khác, lẽ sống giúp ta vượt qua chính bản thân mình trong khi hạnh phúc là thỏa mãn bản thân khi cần thiết. Người chọn cho mình lối sống có ý nghĩa thường giúp đỡ mọi người khi gặp khó khăn. “Trái lại, người chọn lối sống hạnh phúc đơn thuần sẽ không làm việc đó” hai nhà nghiên cứu thuộc ĐH Stanford: Jennifer Aaker và Emily Garbinsky viết.

Roy Baumeister, trưởng nhóm nghiên cứu và là đồng tác giả với John Tierney trong một cuốn sách gần đây: Willpower: Rediscovering the Greatest Human Strength (Tạm dịch: Ý chí: khám phá về sức mạnh vĩ đại nhất của loài người) đặt ra