Gắn bó: Khoa học mới về sự gắn bó giữa những người trưởng thành và làm thế nào nó giúp bạn tìm thấy - và giữ được - tình yêu (Chương 10)

gan-bo-khoa-hoc-moi-ve-su-gan-bo-giua-nhung-nguoi-truong-thanh-va-lam-the-nao-no-giup-ban-tim-thay-va-giu-duoc-tinh-yeu-chuong-10

Chương 10

Khi điều bất thường trở thành chuẩn mực: Hướng dẫn chia tay cho các kiểu gắn bó 

Clay và Tom đang thưởng thức bữa ăn tối lãng mạn nhân kỷ niệm ngày cưới của họ. Clay âu yếm nhìn Tom, bất thình lình Tom cáu kỉnh: “Em nhìn cái quái gì vậy? Em thôi nhìn anh kiểu đó đi, thật là bực mình.” Clay muốn đứng dậy và bỏ đi nhưng tự kiềm chế mình. Anh không nói gì, và họ kết thúc bữa tối trong im lặng

Trong suốt chuyến đi leo núi của họ ở Guatemala, thay vì đi bộ bên nhau và chia sẻ chuyến phiêu lưu, Gary lại cứ đi trước Sue, thỉnh thoảng đưa ra những nhận xét nhẫn tâm về sự lười biếng và kém cỏi vì cô đi bộ quá chậm.

Sau khi Pat từ chối đáp ứng chuyện đó, anh ta nói, “Quá tuyệt—và điều tuyệt nhất về nó là tôi có thể giải quyết nhu cầu với bất cứ ai, một cô nàng hoàn toàn xa lạ. Một cô nàng nóng bỏng.” Pat cảm tưởng như cô vừa bị ăn một cú đấm vào bụng.

Ở chương trước, chúng ta đã thảo luận về các vấn đề nảy sinh từ cuộc đụng độ lo lắng-né tránh và những cách khả thi để xử lý chuyện này. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, ngay cả việc nhiều lần cố gắng để cải thiện tình hình đều thất bại, và sự tương tác giữa hai kiểu gắn bó này có thể trở nên độc hại. Thật không may, trong những trường hợp đó, người lo lắng và người né tránh có thể làm lộ ra phần xấu xa nhất của mỗi người. “Sự bất thường” trở thành chuẩn mực.

Một quan điểm phổ biến là chỉ những người khổ dâm, người “yếu đuối” mới có khả năng chịu đựng sự ngược đãi tệ hại như vậy, và rằng nếu họ sẵn sàng chịu đựng thay vì rời bỏ, chà, vậy thì có lẽ họ xứng đáng với nó! Những người khác tin rằng những người đó đang làm sống lại những trải nghiệm khó khăn thời thơ ấu trong cuộc sống trưởng thành của họ. Câu chuyện của Marsha và Craig mâu thuẫn với những giả thiết thường gặp này. Chúng tôi đã gặp Marsha 31 tuổi trong quá trình thực hiện các cuộc phỏng vấn cho cuốn sách này. Cô ấy rất cởi mở và sắp kể lại câu chuyện của cô cho chúng tôi nghe và không ngần ngại tiết lộ những khoảnh khắc rất thân mật và thường là gây tổn thương trong cuộc đời cô ấy. Cô ấy nói với chúng tôi rằng cô muốn chia sẻ câu chuyện của mình để giúp những phụ nữ khác có thể tìm thấy chính bản thân họ trong những hoàn cảnh tương tự. Cô muốn họ biết nó để có thể thoát khỏi một mối quan hệ tiêu cực và tìm được hạnh phúc ở nơi khác. Marsha đến từ một gia đình yêu thương, biết quan tâm và sau mối quan hệ của cô với Craig, cô tiếp tục quen được một người đàn ông đáng yêu đối xử với cô rất tốt. “Lỗi lầm” duy nhất chúng tôi có thể phát hiện thấy ở Marsha đó là cô thuộc kiểu lo lắng, còn Craig thuộc kiểu né tránh. Như chúng tôi đã thảo luận ở chương 5, dường như có một lực hấp dẫn giữa những người lo lắng và người né tránh, và một khi họ gắn bó với nhau thì rất khó để họ từ bỏ. Câu chuyện của Marsha cho thấy những gì xảy ra trong một cặp đôi lo lắng-né tránh ở mức cực đoan và cuộc đấu tranh tinh thần để chấm dứt nó. 

Dù đáng lo ngại, nhưng câu chuyện của Marsha kết thúc một cách đầy hy vọng. Chúng tôi đưa trường hợp này vào đây bởi 3 lý do: để minh họa cho sức mạnh của quá trình gắn bó, để cho bạn thấy ngay cả những cá nhân lành mạnh về cảm xúc cũng có thể vướng vào một hoàn cảnh tiêu cực, và để cho những ai đang ở trong những mối quan hệ đó biết rằng họ có thể tìm được cuộc sống tốt hơn cho bản thân nếu họ có dũng khí để từ bỏ.

CÂU CHUYỆN CỦA MARSHA 

Tôi quen Craig từ thời đại học. Anh ấy rất dễ thương và có dáng vẻ thể thao. Tôi mê mệt cái vẻ ngoài của ảnh. Ngoài ra, anh ấy còn là một gia sư dạy môn vật lý, chuyên ngành của tôi, làm công việc này có vẻ còn giỏi hơn cả tôi, bởi thế tôi cho rằng ảnh là người thông minh. Tuy nhiên, ngay từ đầu, có cái gì đó trong hành vi của anh khiến tôi hoang mang và khó chịu. 

Khi anh ấy lần đầu tiên ngỏ lời mời tôi đi chơi, tôi thể hiện như những gì mà tôi cho rằng đó là một cuộc hẹn hò, rồi mới vỡ lẽ ra là một sự kiện với nhóm bạn của anh ấy. Dù tôi biết rằng bất kỳ người phụ nữ nào cũng sẽ ngầm hiểu về lời mời của anh ta theo cách tương tự, tôi vẫn nghĩ tốt về anh ta, cho phép khả năng rằng tôi đã hiểu lầm anh. Chẳng bao lâu sau đó, anh ta mời tôi đi chơi riêng, vì thế tôi coi “cuộc hẹn” đầu tiên là một sự hiểu lầm. 

Một tháng sau, tôi nghĩ mình sẽ gây bất ngờ cho Craig bằng việc xuất hiện để cổ vũ anh tại buổi luyện tập của anh trong đội điền kinh. Anh ta không những không cảm ơn về sự hỗ trợ của tôi mà anh còn phớt lờ tôi hoàn toàn. Anh ta đang ở cùng đám bạn và thậm chí không thèm chào tôi. Tôi còn có thể làm gì khác ngoài việc kết luận rằng anh ta thấy xấu hổ vì tôi? 

Sau đấy, tôi đối chất với Craig về hành vi của anh. Anh ta nói, “Marsha, khi chúng ta ở bên mọi người, anh không nghĩ rằng họ cần biết chúng ta đang yêu nhau.” Lời lẽ của anh làm tôi phẫn nộ và bật khóc. Nhưng sau đó anh lại ôm hôn tôi, và tôi làm lành với anh. Chẳng mấy chốc, dù Craig không công khai thừa nhận mối quan hệ của chúng tôi, thì mọi người cũng thấy rõ chúng tôi thực sự là một cặp.  

Thật không may, đó không phải là lần cuối cùng tôi phát hiện ra chúng tôi không cùng quan điểm. Chúng tôi đã hẹn hò được vài tháng, và theo tôi thì mối quan hệ đang tiến triển tốt đẹp. Vì vậy để làm rõ mọi chuyện, tôi nói với bạn trai cũ của tôi—người mà thi thoảng tôi vẫn gặp—rằng tôi không thể tiếp tục gặp anh ấy nữa. Khi tôi đề cập điều này với Craig, phản ứng của anh ấy khiến tôi bị bất ngờ. “Tại sao cô lại đi kể cho người yêu cũ chuyện đó? Vẫn còn quá sớm và điều này có thể chẳng đi đến đâu!” 

Sau vài tháng quen nhau, Craig và tôi tưởng chừng như đã tâm đầu ý hợp. Anh ấy đã chuyển đến căn hộ một phòng ngủ và đề nghị tôi dọn đến sống cùng anh. Tôi thích điều đó vì anh ấy đang có một sự cam kết, và tôi đồng ý. Có vẻ đó là điều hoàn toàn tự nhiên với tất cả mọi người; Craig là một chàng trai tuyệt vời và anh ấy đã tạo được ấn tượng tốt. Những người quen biết xã giao với anh cho rằng anh ấy thực sự là người tử tế. Thế nhưng sự thật là cuộc sống của tôi với Craig trở thành một chuyến tàu lượn cảm xúc và tôi nhận thấy mình khóc như cơm bữa.

Bởi một lẽ, Craig luôn so sánh tôi với bạn gái cũ của anh, Ginger. Theo Craig, cô ấy thật hoàn hảo—thông minh, xinh đẹp, thú vị và khôn khéo. Việc họ vẫn còn giữ liên lạc với nhau là điều vô cùng khó khăn đối với tôi và khiến tôi cảm thấy thiếu tự tin về chính mình. Trong khi anh ta dễ dàng đề cao Ginger, anh ta cũng dễ xem thường tôi, đặc biệt khi nói đến những khả năng trí tuệ của tôi. Việc anh ta cho rằng tôi chậm chạp trong một phương diện nào đó đã khiến tôi chết dần chết mòn. Nhưng tôi biết mình là đứa sáng dạ—suy cho cùng thì tôi cũng là sinh viên ở một trường đại học Ivy League—vì thế tôi bỏ qua chuyện này. 

Sự tự tin về ngoại hình của tôi là một câu chuyện khác. Tôi cảm thấy bất an về ngoại hình của mình, và Craig chẳng giúp được gì cho tôi khi anh phóng đại một số điểm—một chút mỡ thừa, chẳng hạn—và cứ lải nhải hoài về nó suốt nhiều tuần. Lần đầu tiên anh ta nhìn thấy tôi khỏa thân trong phòng tắm, anh ta buông lời bình phẩm rằng trông tôi “giống như một người lùn với bộ ngực bự.” Tôi đã khắc ghi vào đầu lời chê bai này của anh ta, và đôi lúc sẽ làm tôi thấy nhục nhã. Có một lần, sau khi tôi ăn uống quá nhiều và cảm thấy mình béo ú, tôi hỏi anh ta tại sao anh lại muốn làm tình với người mà anh ta thấy ghê tởm. Hiện tại thì hầu hết bạn trai của tôi—quả thực là phần lớn mọi người—sẽ phản ứng trước khoảnh khắc dìm hàng kinh khủng đó bằng những câu khích lệ như, “Marsha, làm sao cậu có thể nói như thế? Cậu xinh đẹp thật mà!” 

Nhưng Craig thậm chí còn không cho rằng lời lẽ của mình mang tính công kích—anh ta cư xử như thể anh ta chỉ đang thấy thế thôi. 

Tôi đã tìm cách nói với anh ta về hành vi của anh ta gây tổn thương tôi nhiều biết nhường nào, một vài lần thì đi xa đến mức nói rằng anh ta dường như đang bị khiếm khuyết về mặt tình cảm về một phương diện nào đó. Nhưng anh ta chẳng thèm đếm xỉa đến lời nói của tôi. Có những lần tôi thề với bản thân rằng tôi không thể nào chịu đựng được lối hành xử của anh ta thêm nữa, và tôi phát điên lên khi nói tôi đang cắt đứt quan hệ với anh ta. Nhưng tôi chẳng bao giờ làm được. Anh ta nói với tôi rằng anh ta yêu tôi và tôi đã để cho anh ta thuyết phục mình rằng rằng chúng tôi nên ở bên nhau. 

Anh ta có yêu tôi không? Có thể. Anh ta nói yêu tôi gần như mỗi ngày. Tôi sẽ biện minh cho hành vi của anh ta, thuyết phục bản thân rằng anh ta không có lỗi, rằng anh ta lớn lên mà không có một hình mẫu nào về một mối quan hệ lành mạnh. Cha anh ta rất độc đoán và đối xử tệ bạc với mẹ anh. Tôi ngày càng giỏi biện hộ cho anh ta rằng anh “chỉ là không biết có lựa chọn nào khác tốt hơn.” Nếu hành vi của anh ta là do học được, tôi có thể hy vọng, nghĩ rằng, thậm chí có thể mong đợi rằng anh ta có thể quên nó đi và thay đổi. 

Sự phủ nhận của tôi yêu cầu tôi phải bỏ qua rất nhiều chuyện. Giống như cha của anh ta, Craig là người rất độc đoán. Tất cả mọi thứ hoàn toàn là vì anh ấy. Chúng tôi lúc nào cũng làm việc mà anh ta muốn; quan điểm của anh ta quan trọng hơn—trong mọi chuyện. Anh ta chọn những bộ phim mà chúng tôi sẽ đi xem và lên kế hoạch cho những món ăn mà tôi sẽ nấu. Dù anh ấy biết rằng chuyện trang trí nội thất rất quan trọng đối với tôi, anh ấy vẫn cứ quyết định rằng chúng tôi phải treo tranh của Shaquille O’Neal trong phòng khách. Phòng khách đấy! 

Vì tôi vô cùng xấu hổ về cách mà Craig đối xử với tôi—về cách mà tôi cho phép anh ta đối xử với tôi—tôi chưa bao giờ gặp gỡ bạn bè của mình khi có mặt anh. Thời gian ở với bạn bè của anh ta cũng đủ tồi tệ lắm rồi. Tôi khá ngại, và có một lần khi chúng tôi đi chơi với một vài người mà anh quen biết, tôi tìm cách tham gia cuộc trò chuyện bằng một ý kiến. Anh ta liền ngắt lời người nói: “Này, tất cả mọi người hãy lắng nghe, cô bạn gái ‘thiên tài’ của tôi muốn nói đôi lời.” Lần khác ở bãi biển, tôi hỏi anh ta khăn tắm và anh ta hét lên, “Em hãy phơi (lau khô người) mình dưới nắng!” trước mặt mọi người. Đó chỉ là hai ví dụ. Còn nhiều nhiều ví dụ khác nữa. Tôi liên tục yêu cầu anh ta không được nói với tôi như thế, nhưng rốt cuộc tôi đành phải chịu thua. 

Có một khía cạnh trong mối quan hệ của chúng tôi khiến tôi vẫn còn có thể bỏ qua mọi việc—và cho phép tôi ở bên anh ta lâu đến như vậy—đó là mặc cho những lời lẽ của anh ấy, Craig là người rất trìu mến. Chúng tôi thường ôm ấp nhau và sẽ vuốt ve âu yếm nhau để đi ngủ. Tình cảm đó cho phép tôi cứ giả vờ rằng tôi thỏa mãn với đời sống tình dục của chúng tôi. Craig là người bạn trai ít làm chuyện chăn gối nhất mà tôi từng có, và sự an ủi từ việc âu yếm sẽ xoa dịu nỗi đau của cảm giác bị từ chối. 

Trong tâm trí tôi, tôi cố gắng để bù đắp, nhưng thời gian trôi qua, suy nghĩ của tôi ngày càng trở nên méo mó. Tôi tự nhủ với mình, “Chẳng có ai có được mối quan hệ hoàn hảo đâu, mày phải thỏa hiệp với một thứ gì đó—nếu điều đó là đúng, tôi có thể tốt nhất là ở bên Craig.” Vì chúng tôi đã bên nhau được vài năm, tôi “viện lý do” rằng tôi nên dừng lãng phí thời gian và kết hôn đi thôi. Thậm chí ngay cả sau những lời bình luận khủng khiếp mà anh ta đưa ra khi tôi gợi ý chuyện kết hôn, như là, “Nhưng điều đó có nghĩa là anh sẽ không bao giờ được ngủ với một cô nàng ở độ tuổi hai mươi nữa!” Tôi vẫn cứ muốn kết hôn với anh ta. 

Hôn nhân là một quyết định mà do tôi gây áp lực cho Craig để anh ấy chịu kết hôn. Ngay khi anh ấy đồng ý, tôi biết rằng đó là một sai lầm. Chiếc nhẫn mà anh mua chẳng để lại ấn tượng gì và các viên đá cứ liên tục rớt ra. Liệu tôi có cần thêm điềm báo nữa không? 

Tuần trăng mật của chúng tôi ở Paris thật khủng khiếp. Chúng tôi ở bên nhau mọi lúc mọi nơi và tôi cảm thấy mình như cái xích trói buộc Craig theo nghĩa đen. Chúng tôi có nhiều thời gian để vui vẻ bên nhau, nhưng Craig biến mọi thứ thành vấn đề. Anh ấy than phiền về dịch vụ ở khách sạn và nổi khùng khi tôi vô tình dẫn cả hai đi nhầm tuyến tàu điện ngầm. Khi Craig bắt đầu chửi rủa tôi, tôi nhận ra mình không có khả năng thay đổi anh ấy. Khi chúng tôi trở về nhà và gia đình tôi hỏi thăm về tuần trăng mật, tôi không có can đảm để cho họ biết rằng nó là một thảm họa. Tôi nói, “Nó rất vui,” bằng một giọng thảm hại. Thật bất hạnh làm sao khi mô tả về tuần trăng mật của một người theo cách đó.

Mặc dù tôi cảm thấy bị mắc kẹt, tôi vẫn không thể giải thoát bản thân khỏi cơn ác mộng. Hết lần này đến lần khác khi tôi thu hết can đảm để rời bỏ, Craig sẽ thuyết phục tôi ở lại. Tôi bắt đầu tưởng tượng đến chuyện anh ta sẽ yêu một cô gái khác và ra đi, vì tôi sợ rằng mình sẽ không bao giờ có được dũng khí để rời bỏ anh ta trước. May mắn thay Craig lại có đủ can đảm. Khi tôi nói với anh ta rằng tôi muốn ly hôn, không biết bao nhiêu lần rồi, anh ta lại cầu xin tôi ở lại, nhưng lần này anh ta thề rằng nếu tôi lại đưa ra đề nghị đó, anh ta sẽ không thuyết phục tôi nữa. Tôi biết ơn vì anh ta vẫn giữ lời. Lần tiếp theo, khi mọi chuyện trở nên không thể chịu đựng nổi, tôi bảo anh ta rằng tôi muốn ra đi, và anh ta nói, “Okay!”Chúng ta đã ký một hợp đồng mua một căn hộ cùng nhau và mất $10,000 vì đã hủy hợp đồng, nhưng nhìn lại thì đó là khoản đầu tư tốt nhất mà anh từng bỏ ra.

Chuyện ly hôn diễn ra tương đối nhanh chóng và dễ dàng. Sau đó chúng tôi vẫn giữ liên lạc với nhau. Một khi tôi không còn gắn bó với anh ấy nữa, việc dành thời gian bên anh ta -- với liều lượng nhỏ--thực sự rất thú vị. Anh ta rất thú vị, trìu mến, và quyến rũ. Khi anh ta trở nên đau khổ, tôi sẽ đứng dậy và bỏ đi.

Thật may mắn, Marsha tiến tới với một người mà cô có thể xây dựng cuộc sống hạnh phúc. Khi sống cùng người bạn đời mới, cô có thể thay đổi công việc mang lại cho cô nhiều thỏa nguyện hơn và phát triển một sở thích mới. Cô không bao giờ trải nghiệm lại sự xáo trộn cảm xúc như cô đã từng với Craig.

NHỮNG LỰC LƯỢNG ĐỐI KHÁNG

Câu chuyện của Marsha và Craig cho chúng ta thấy cái bẫy lo lắng-né tránh có thể trở nên tồi tệ ra sao. Craig không thoải mái với quá nhiều thân mật, vì vậy anh ta chẳng bỏ qua cơ hội nào để dựng lên các rào cản tình cảm giữa mình và Marsha—tạo ra sự không chắc chắn ngay từ lúc bắt đầu mối quan hệ của họ, giữ cho tình trạng mối quan hệ của họ không rõ ràng, bị “đẩy vào” cuộc hôn nhân, xem thường cô, tránh chuyện tình dục, và sử dụng nhiều chiến lược vô hiệu hóa khác. Rõ ràng anh ta thuộc kiểu gắn bó né tránh. Marsha thuộc kiểu gắn bó lo lắng. Cô khao khát được gần gũi với Craig, cô chính là động lực thúc đẩy đằng sau cuộc hôn nhân của bọn họ, và cô bị ám ảnh với mối quan hệ —ban đầu mỗi ngày cô đều khóc vì cách cư xử của anh ta, một dạng thức của sự ám ảnh, và sau này thì cô liên tục nghĩ đến chuyện ly hôn, một cách khác để tập trung vào mối quan hệ. Trong cách ứng xử điển hình của người lo lắng, cô thay đổi thất thường, phụ thuộc vào những tín hiệu từ Craig, và dùng đến hành vi phản kháng (dọa rời bỏ mối quan hệ nhưng chưa bao giờ thực hiện). Hệ thống gắn bó của cô vẫn thường xuyên bị kích hoạt, ít nhất là trong vài năm đầu tiên—trước khi cô trở nên vô cảm với anh ta. 

Rõ ràng là mỗi bên có những nhu cầu rất khác nhau trong mối quan hệ, dẫn đến một cuộc đụng độ liên tục. Nhu cầu của Craig là giữ khoảng cách, còn nhu cầu của Marsha là thân mật gần gũi hơn. Lòng tự tôn bị thổi phồng của Craig (một đặc điểm của người né tránh) nuôi dưỡng sự tự ti ngày càng lớn của Marsha (một đặc điểm của người lo lắng). Nhưng cũng có những khoảnh khắc âu yếm giữa hai người họ khiến cô thấy khó mà rời bỏ. Chẳng hạn, đôi lúc Craig cũng biết cách trở nên yêu thương và quan tâm và làm sao để xoa dịu Marsha khi tình hình trở nên căng thẳng quá mức (mặc dù họ thường trở nên căng thẳng quá mức bởi vì anh ta!). Tuy nhiên, mỗi lần gần gũi của họ đều theo sau bởi thái độ xa cách của anh ta, đó là điều điển hình của mối quan hệ giữa người lo lắng-né tránh.

VỀ CHUYỆN TÌNH DỤC 

Hãy lưu ý câu nói của Marsha rằng Craig là “người ít làm chuyện đó nhất mà tôi từng hẹn hò.” Những người né tránh thường dùng tình dục để tạo khoảng cách với người yêu của họ. Nhưng điều này không có nghĩa là họ sẽ lừa dối người yêu, dù các nghiên cứu cho thấy họ có nhiều khả năng làm vậy hơn những kiểu gắn bó khác. Phillip Shaver, trong một nghiên cứu với sinh viên tốt nghiệp đại học California-Davis, Dory Schachner, phát hiện thấy trong số ba kiểu gắn bó, những người né tránh sẵn sàng tán tỉnh, gạ gẫm người yêu của người khác hoặc đáp lại lời tán tỉnh. 

Nhưng ngay cả khi người né tránh chung thủy với bạn đời, họ vẫn có nhưng cách thức khác để dùng chuyện tình dục nhằm đẩy người bạn đời ra xa. Trong khi những người thuộc kiểu gắn bó lo lắng thích có yếu tố cảm xúc mãnh liệt trong tình dục và tận hưởng những khía cạnh thân mật của chuyện làm tình như hôn và âu yếm, những người né tránh lại có sở thích rất khác. Họ có thể chỉ chọn tập trung vào bản thân hành động làm tình, bỏ qua chuyện vuốt ve âu yếm, hoặc đặt ra những quy tắc như “không hôn” để khiến chuyện tình dục bớt thân mật. Những người khác thì có thể hiếm khi làm chuyện ấy —hoặc không bao giờ—với người bạn đời của họ, hoặc tưởng tượng về người khác trong lúc làm chuyện ấy. (Những cặp vợ chồng lâu năm có thể dùng trí tưởng tượng để hâm nóng đời sống chăn gối của họ, nhưng họ làm thế như một cách để gần gũi nhau hơn. Còn những người né tránh, tưởng tượng không phải là một phần của cuộc phiêu lưu cùng nhau mà đúng hơn là một chiến lược vô hiệu hóa để giúp họ sống cô lập.) Trên thực tế, trong một nghiên cứu về các cặp đã kết hôn và những cặp đang sống thử, các nhà khoa học người Canada Audrey Brassard và Yvan Lussier, cùng với Phillip Shaver, phát hiện thấy những người đàn ông và phụ nữ thuộc kiểu né tránh ít quan hệ tình dục với người yêu của họ hơn những người thuộc kiểu gắn bó khác. 

Ngạc nhiên hơn nữa, họ cũng phát hiện thấy những người đàn ông và phụ nữ né tránh ít khi làm chuyện ấy nếu nửa kia của họ thuộc kiểu gắn bó lo lắng! Các nhà nghiên cứu tin rằng trong những mối quan hệ giống như của Marsha và Craig, cặp này ít làm chuyện ấy vì đối tác lo lắng muốn có nhiều sự gần gũi về cơ thể và điều này hóa ra lại làm người né tránh muốn rút lui. Còn có cách nào tốt hơn để tránh sự thân mật bằng cách giảm chuyện chăn gối xuống mức tối thiểu? 

Hơn nữa, người ta thấy rằng người lo lắng dùng chuyện tình dục để đạt được cảm giác khẳng định bản thân và như một thước đo sức hấp dẫn trong mắt người bạn đời của anh/cô ấy. Chúng ta có thể thấy một sự xung đột gần như là điều không tránh khỏi khi người lo lắng gán cho trải nghiệm chăn gối một tầm quan trọng quá mức và người né tránh thì muốn lẩn tránh sự gần gũi xác thịt.

Tất nhiên cũng có những mối quan hệ lo lắng-né tránh mà trong đó chuyện tình dục chẳng phải là vấn đề. Trong trường hợp đó, sự xa cách về tình cảm sẽ biểu lộ ở một dạng thức khác.

CUỘC SỐNG TRONG VÒNG THÂN CẬN

Nhưng chuyện tình dục hầu như không phải là mối quan tâm chính của Marsha trong suốt thời gian cô ở bên Craig. Đây chỉ là một phần của chiến lược vô hiệu hóa được Craig sử dụng, ngày này qua ngày khác dù là với bạn bè hay ở nơi kín đáo như nhà riêng của họ; chiến lược vô hiệu hóa của anh ta diễn ra liên tục và không bao giờ chấm dứt. Nói tóm lại, Craig đối xử với Marsha như thể cô là kẻ thù, trái ngược hoàn toàn với cái hình tượng chu đáo và yêu thương mà anh ta thể hiện trước phần còn lại của thế giới (“Craig là một chàng trai tuyệt vời và anh ta tạo được ấn tượng tốt. Những người quen biết xã giao với anh ta cũng cho rằng anh ta thật sự tử tế”). Sự phân đôi đó làm Marsha hoang mang. Trong số tất cả mọi người trên thế gian này, cô là người thân thiết nhất với anh ta, nhưng anh ta lại đối xử với cô thật tồi tệ. Làm sao mà anh ta lại có thể quá tử tế với tất cả mọi người nhưng lại khốn nạn với cô ấy? Điều đó thật vô lý, và cô cho rằng nếu cô có thể khiến anh ta nhận thấy anh ta đang làm tổn thương cô, thì khi ấy anh ta có thể đối xử tốt với cô giống như tất cả những người khác. 

Marsha không biết rằng Craig đối xử với cô tệ hại vì cô là người thân cận nhất với anh ta. Bây giờ cô đang sống trong vòng thân cận của Craig. Khi người bạn đời của chúng ta gia nhập vòng tròn thân cận của chúng ta, chúng ta trở nên thân thiết với họ theo cách mà ta chỉ có thể làm như vậy với những người thân thuộc nhất của mình—người bạn đời và con cái của ta (và giống như trẻ em, với bố mẹ và anh em của chúng ta). Thật không may, cuộc sống trong vòng thân cận đối với một cặp đôi lo lắng-né tránh không phải là việc dễ dàng. Khi Marsha vượt qua ranh giới đó với Craig, cô trở nên quá gần gũi và trở thành kẻ thù. Marsha càng cố gắng gần gũi, anh ta sẽ càng xua đuổi. Đây thường là cuộc sống trong vòng thân cận nếu bạn thuộc kiểu gắn bó lo lắng và bạn đang sống cùng một người tránh né.

NHỮNG DẤU HIỆU CHO THẤY BẠN ĐANG TRỞ THÀNH “KẺ THÙ”   

  • Bạn xấu hổ khi để cho bạn bè và gia đình biết người bạn đời đối xử ra sao với bạn. 
  • Bạn ngạc nhiên khi mọi người bảo với bạn rằng người yêu của bạn mới tử tế, ngọt ngào và chu đáo làm sao. 
  • Bạn nghe lén cuộc trò chuyện của nửa kia của bạn để biết chuyện gì thực sự đang diễn ra trong cuộc sống của anh hoặc cô ấy.  
  • Người bạn đời của bạn thường hỏi ý kiến của người khác, hơn là bạn, về những vấn đề quan trọng. 
  • Trong trường hợp khẩn cấp, bạn cảm thấy không chắc chắn liệu người bạn đời của bạn sẽ bỏ tất cả mọi thứ để ở bên bạn hay không. 
  • Việc tạo được một ấn tượng tốt đẹp với những người xa lạ hơn với bạn là điều quan trọng hơn đối với nửa kia của bạn.
  • Bạn ngạc nhiên khi thấy bạn bè của bạn được người yêu của họ đối xử tử tế. 
  • Bạn là người có khả năng bị nửa kia xúc phạm hoặc xem thường. 
  • Sức khỏe tinh thần và thể chất của bạn nằm ở vị trí thứ yếu danh sách ưu tiên của người bạn đời của bạn.

Những câu đó có đúng với hoàn cảnh của bạn không? Khả năng là nếu bạn bị đối xử lạnh nhạt, nếu nửa kia của bạn tử tế hơn với người lạ và thường “từ chối tiết lộ thông tin”—chọn không nói chuyện với bạn—bạn đã trở thành kẻ thù. Cái tội duy nhất của bạn là quá thân thiết với người không thể chịu nổi điều ấy. 

Điều này trái ngược hoàn toàn với cuộc sống ở vòng tròn thân cận với một người nào đó thuộc kiểu an toàn. 

VÒNG THÂN CẬN KHI BẠN ĐƯỢC ĐỐI XỬ NHƯ ÔNG VUA BÀ CHÚA  

  • Hạnh phúc của bạn là trên hết. 
  • Bạn được tin tưởng trên hết. 
  • Ý kiến của bạn là quan trọng nhất. 
  • Bạn cảm thấy được ngưỡng mộ và bảo vệ. 
  • Nhu cầu về sự thân mật của bạn được đáp lại bằng nhiều sự thân mật hơn.

Nhiều người đang ở trong mối quan hệ lo lắng-né tránh nghĩ rằng “vòng thân cận ông hoàng bà chúa” thực tế không tồn tại, và rằng tất cả mọi người có trải nghiệm tương tự nhau về vòng tròn thân cận. Họ cho rằng người khác đơn giản là không thành thực về những chuyện diễn ra phía sau cánh cửa đã đóng kín. Nhưng chúng tôi đang ở đây để nói cho bạn biết rằng điều đó tồn tại và nó thậm chí không phải là một điều hiếm hoi (hiếm có việc như thế xảy ra). Suy cho cùng, người an toàn chiếm hơn 50 phần trăm dân số và vòng tròn thân cận của họ được đối xử như ông hoàng bà chúa. 

“Những làn khói súng” trong câu chuyện của Marsha và Craig 

Trong những tuần và tháng đầu tiên(!) của mối quan hệ giữa Marsha và Craig, nhiều dấu hiệu—rõ ràng như làn khói súng tại một hiện trường vụ án—có thể cảnh báo Marsha về cái bẫy mà cô đang mắc phải: 

  • Craig phớt lờ Marsha khi cô đến cổ vũ anh trong buổi tập luyện với đội điền kinh.
  • Anh ta cố che giấu sự thật rằng họ đang yêu nhau. 
  • Anh ta ngạc nhiên khi biết Marsha đã chấm dứt việc gặp bạn trai cũ của cô ấy (cho thấy bản thân anh ta không coi trọng sự cam kết). 
  • Anh ta đưa ra những lời lẽ hạ thấp giá trị và phẩm giá của cô. 
  • Anh so sánh điểm bất lợi của cô với “hình bóng người yêu cũ” của anh ta Ginger. 
  • Anh ta đáp lại trước những nỗi lo lắng và nghi ngờ bản thân của Marsha theo cách khiến cô cảm thấy tồi tệ hơn. 
  • Quan trọng nhất là, qua tất cả những hành động đó, anh ta truyền tải một thông điệp mạnh mẽ rằng anh ta không thể quan tâm đúng đắn đến nhu cầu tình cảm của Marsha. 

Để biết thêm về những làn khói súng, xem chương 5.

THỪA NHẬN ĐANG GẶP VẤN ĐỀ   

Nhiều người đang sống trong cái bẫy lo lắng-né tránh gặp khó khăn để thừa nhận với chính họ và những người khác rằng họ đang gặp phải tình cảnh khó khăn. Họ sẽ thù nhận rằng họ không hoàn toàn thỏa mãn với mối quan hệ của họ, sau đó sẽ làm giảm bớt bằng cách nói rằng, “Nhưng đôi nào mà không thế? Cặp nào mà chẳng lục đục, cặp nào mà chẳng giận nhau. Chúng tôi thì có gì khác với họ?” Họ tự thuyết phục mình tin rằng hành vi của người bạn đời của họ không đến nỗi nào. Những người khác, giống như Marsha, ý thức được cảnh ngộ thảm thương của họ, nhưng lại chẳng thể thực hiện các biện pháp cần thiết để thoát khỏi nó. Họ có thể muốn thử, nhưng bị quá tải bởi nỗi đau đi cùng với việc rời bỏ. Sau đó họ trải nghiệm tác dụng ngược.

TÁC DỤNG NGƯỢC

Khi bạn tin chắc rằng bạn đã trở thành kẻ thù, vậy tại sao bạn lại thấy quá khó để rời bỏ? Đầu tiền, vì đó là điều vô cùng đau đớn. Bị người bạn đời ngược đãi đã đau khổ lắm rồi, cắt đứt mối gắn bó thậm chí còn đau đớn cùng cực hơn. Về mặt lý trí bạn có lẽ hiểu rằng mình nên rời bỏ, nhưng bộ não cảm xúc của bạn có thể vẫn chưa sẵn sàng cho động thái đó. Những mạch cảm xúc tạo nên hệ thống gắn bó của chúng ta được tiến hóa để ngăn cản chúng ta ở một mình. Một cách để thúc đẩy chúng ta quay trở lại sự an toàn trong vòng tay của người yêu chúng ta là tạo ra cảm giác của nỗi đau đớn không thể nhầm lẫn khi chúng ta thấy mình đang cô độc. Các nghiên cứu phát hiện thấy những vùng tương tự trong não bộ bật sáng trong chụp ảnh não khi chúng ta bị gãy chân bị kích hoạt khi chúng ta cắt đứt quan hệ với người yêu của ta. Là một phần của phản ứng trước một cuộc chia tay, bộ não của chúng ta trải nghiệm sự ra đi của một đối tượng gắn bó theo cách tương tự như một cơn đau thể xác.

Nhưng đó không chỉ là cảm giác đau đớn giành quyền kiểm soát. Các quá trình tư duy/suy nghĩ khác cũng bị tiếm quyền trong quá trình. Một khi hệ thống gắn bó của bạn bị kích hoạt thì một hiện tượng thú vị khác cũng bị kích hoạt: Trong đầu bạn sẽ tràn ngập những kỷ niệm tích cực về những khoảng thời gian hạnh phúc mà hai người ở bên nhau và quên đi vô số trải nghiệm tiêu cực. Bạn sẽ nhớ lại anh/cô ấy từng ngọt ngào biết nhường nào với bạn khi bạn đang đau khổ và cố tình quên đi việc anh/cô ấy chính là người đã làm tổn thương bạn ngay từ đầu. Một hệ thống gắn bó bị kích hoạt sẽ có sức mạnh vô biên. Đấy là một nguyên nhân rất quan trọng giải thích tại sao Marsha lại ở trong mối quan hệ này lâu đến thế.

TRỞ LẠI HIỆN TRƯỜNG VỤ ÁN

Điều gì xảy ra khi bạn đoàn tụ với người bạn đời của bạn sau khi chia tay? Myron Hofer, đồng nghiệp của Amir, từ Đại học Columbia và là nhà nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực tâm sinh lý học về sự gắn bó mẹ-con, mô tả một khám phá hấp dẫn trong một nghiên cứu của ông. Khi những con chuột con bị tách khỏi mẹ của chúng, một số phản ứng sinh lý xảy ra: mức độ hoạt động của chúng giảm xuống, nhịp tim của chúng giảm xuống và mức độ hormone tăng trưởng cũng vậy. Trong các nghiên cứu của Hofer, ông dần thay thế từng thuộc tính của mẹ bằng một chất thay thế nhân tạo: Đầu tiên ông sưởi ấm những con chuột con bằng một miếng đệm sưởi ấm, sau đó ông cho chúng ăn để lấp đầy dạ dày chúng, và vỗ về chúng bằng một   bàn chải, bắt chước hành động liếm mẹ của chúng. Ông phát hiện ra rằng mỗi (hành động) can thiệp đều giúp giảm bớt một khía cạnh của nỗi khổ chia ly. Cho chuột con ăn giúp duy trì nhịp tim ở mức bình thường, làm ấm chúng giúp giữ cho hoạt động của chúng không bị ảnh hưởng, và chải lông giúp tăng tiết hormone tăng trưởng.

Nhưng chỉ cần một can thiệp sẽ làm giảm bớt tất cả các triệu chứng trên cùng một lúc, và đó chính là cuộc đoàn tụ với mẹ của chúng.

Đối với con người, tình thế rất giống nhau. Khi chúng ta chia tay một người nào đó, hệ thống gắn bó của chúng ta quay cuồng, và giống như lũ chuột con, chúng ta chẳng thể nghĩ được thứ gì khác ngoài việc quay trở lại với người yêu dấu của ta. Sự thật là một người nào đó có thể cuốn đi mọi khổ sở của chúng ta trong tíc tắc khiến bạn khó mà cưỡng lại cái thôi thúc gặp lại anh/cô ấy. Chỉ cần ở trong cùng một căn phòng là đủ để giải tỏa hoàn toàn lo lắng theo cách mà không một người bạn hay thành viên nào trong gia đình có thể làm được.

Vì lý do đơn giản này mà nhiều người thấy khó khăn để thực hiện mong muốn chia tay của họ, ngay cả khi họ đã nhiều lần cố gắng làm điều đó. Nó cũng lý giải tại sao Marsha chọn duy trì chút liên lạc với Craig, rất lâu sau khi họ ly thân. Người lo lắng có thể mất một thời gian rất lâu để vượt qua một sự gắn bó tiêu cực, và họ không quyết định được nó sẽ mất bao lâu. Chỉ khi mọi tế bào trong cơ thể họ hoàn toàn bị thuyết phục rằng người bạn đời của họ sẽ không đời nào thay đổi hoặc họ sẽ đoàn tụ với nhau thì khi đó họ mới có thể vô hiệu hóa hệ thống gắn bó và từ bỏ.

TRỐN THOÁT KHỎI ALCATRAZ

Ngay cả khi không biết về tác dụng ngược, Marsha có thể nhận thấy cô đang đang gặp rắc rối. Suy cho cùng thì cô đã kinh qua tác dụng ngược trước đây. Marsha sợ rằng cô có thể lại thay đổi ý định, và cô thấy rất nhẹ nhõm khi Craig nhận trách nhiệm giải quyết vấn đề —làm đúng như lời anh ta nói để từ bỏ, lần sau thì cô dọa anh ta là sẽ ly hôn. Vào cái đêm cô nói rằng mình muốn dọn ra ngoài, mọi chuyện xảy ra rất chóng vánh. Cô đóng gói đồ đạc trong một cái túi nhỏ và gọi chị gái đến đón cô ngay lập tức. Từ quan điểm của thuyết gắn bó, đây là một sự ra đi đã được tính toán rất kĩ. 

Ở gần chị gái trong một môi trường thân thuộc, nuôi dưỡng có lợi cho một khía cạnh của hệ thống gắn bó đang đau khổ của cô; nói chuyện với bạn bè cô qua điện thoại và nhận được sự hỗ trợ của họ; ăn kem và chocolate. Nhưng không có sự vỗ về nào hoàn toàn xoa dịu được nỗi đau khổ chia ly của cô, và thỉnh thoảng cô không hiểu lý do tại sao cô cần chấm dứt với Craig. Sau đó gia đình và bạn bè cô sẽ nhắc cô rằng, thỉnh thoảng từng giờ lại nhắc một lần, tại sao điều đó là cần thiết.

KHI CHIẾN LƯỢC VÔ HIỆU HÓA LÀ MỘT ĐIỀU TỐT LÀNH

Từ rất lâu trước khi cô thực sự đoạn tuyệt, Marsha đã vô thức chuẩn bị cho việc thoát thân của cô bằng việc bắt đầu vô hiệu hóa hệ thống gắn bó của cô. Sau nhiều năm cố gắng hàn gắn mọi thứ với Craig—bằng cách giải thích quan điểm của cô, đổ vỡ tình cảm, và biện hộ cho hành động của anh ta—cuối cùng thì cô cũng từ bỏ hy vọng. Trong cuộc phỏng vấn của chúng tôi, Marsha nói với chúng tôi rằng trong vài năm đầu tiên, cô thấy mình khóc gần như là hằng ngày, suốt năm ngoái, cô gần như không còn khóc nữa. Về mặt cảm xúc, cô đã bắt đầu tách biệt. Cô không còn tin rằng bất cứ điều gì cũng có thể thay đổi hoặc, trên thực tế, rằng Craig có thể thay đổi. Cô bắt đầu ngày càng chú ý nhiều hơn đến những lỗi lầm của anh ta và dừng tập trung vào trải nghiệm tích cực mà thi thoảng họ cùng trải qua. Quá trình mà cô trải qua chính xác cũng là quá trình mà những người né tránh thường xuyên thực hiện: Để tránh trở nên quá thân thiết, họ tập trung vào những tính xấu của người bạn đời của họ và những hành vi để đuổi người bạn đời đi xa. Marsha, dù lo lắng, bắt đầu sử dụng những chiến lược vô hiệu hóa sau khi bị Craig thiêu đốt cảm xúc vô số lần. Vô hiệu hóa là một quá trình cần thiết nhất thiết phải xảy ra để tống khứ một ai đó ra khỏi hệ thống (gắn bó) của bạn. Tuy nhiên, việc bắt đầu quá trình này trong khi vẫn đang ở bên người bạn đời của bạn không đảm bảo rằng bạn sẽ không trải qua tác dụng ngược. Một khi hệ thống gắn bó của bạn bị tái kích hoạt do sự chia ly, giờ không còn là trò chơi nữa. Trong trường hợp của Marsha, bắt đầu quá trình vô hiệu hóa đã giúp cô ấy vượt qua giai đoạn chia tay ban đầu một cách an toàn và cuối cùng là ly dị. 

Hiện tại Marsha không còn liên hệ với Craig và họ cũng không còn là bạn bè. Thay vào đó, cô tiến tới tìm cho mình một người bạn tâm giao đích thực. 

(hết chương 10)

Đọc tiếp chương 11.1 ở đây

menu
menu