Phương trình hạnh phúc - Chương 11

phuong-trinh-hanh-phuc-chuong-11

Sự thay đổi là thật. Điều duy nhất bạn có thể dự đoán chính xác là thế giới ngày mai sẽ khác so với thế giới của ngày hôm nay.

CON LẮC

Sự thay đổi là thật. Điều duy nhất bạn có thể dự đoán chính xác là thế giới ngày mai sẽ khác so với thế giới của ngày hôm nay. Các tiêu đề tin tức trên báo chí sẽ chỉ đăng tải những con thiên nga đen – “Động đất vừa diễn ra trên đảo” hay “Cuộc chiến làm hàng ngàn người thiệt mạng” – nhưng chúng không thể ghi lại hàng tỉ những thay đổi nhỏ đã tạo ra những sự kiện lớn ấy, những hiệu ứng bươm bướm. Từ giây phút này tới giây phút kế tiếp, thế giới của chúng ta đã thay đổi mạnh mẽ đến mức hoàn toàn có thể chắc chắn mà nói rằng không có hai khoảnh khắc nào trong toàn bộ lịch sử của vũ trụ chúng ta lại giống hệt như nhau.

Mỗi một sự thay đổi nhỏ đều tái định hình mọi khoảnh khắc trong cuộc đời chưa được biết đến của chúng ta. Không có sự thay đổi nào là tầm thường cả. Một cú ngoặt trái chỉ sớm một giây cũng có thể cứu cả cuộc đời bạn, và quyết định bay sang phải của một con muỗi nhỏ tí hin cũng có thể khiến bạn lìa đời.

Đa Vũ Trụ

Để giúp bạn hiểu được sự quan trọng của mỗi thay đổi nhỏ bé, chúng ta hãy đến với khía cạnh kỳ lạ của khoa học. Hãy thử tưởng tượng rằng các hiệu ứng bươm bướm có thể gây ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với việc làm thay đổi hành trình của bạn. Cứ xem như mỗi một hiệu ứng đều có thể tạo ra cả một vũ trụ mới! Trong vài thập kỷ qua, các nhà khoa học đã ủng hộ chính xác điều đó trong một học thuyết được gọi là đa vũ trụ. Bạn mỉm cười với một người lạ – một vũ trụ mới. Bạn nhăn mặt – một vũ trụ khác. Một hòn đá lăn – cũng là một vũ trụ khác nữa. Mỗi một vũ trụ này đến lượt nó sẽ sinh ra vô số vũ trụ khác với vô số những bản sao của bạn. Ở một phiên bản, bạn vẫn đang đọc cuốn sách này, trong khi ở một phiên bản khác, bạn quyết định đi mua cà phê và rốt cuộc lại tìm thấy một cuốn sách khác làm thay đổi cuộc đời bạn và biến bạn trở thành vị Tổng thống tiếp theo của Hoa Kỳ. Chỉ một thay đổi nhỏ xíu như vậy thôi cũng dẫn đến những con đường tương ứng với hai vũ trụ khác nhau.

Mặc dù lý thuyết đa vũ trụ nghe có vẻ hơi cao siêu, thì ý tưởng ở đây lại là một hình ảnh thị giác rất có giá trị để mô tả sự tác động của những thay đổi nhỏ. Khi nhân lên những tác động sâu rộng của bất kỳ một thay đổi nhỏ nào với tần suất mà những thay đổi như vậy có thể xảy ra, và mọi chuyện trở nên quá đỗi phức tạp để có thể hình dung, chứ đừng nói gì đến kiểm soát.

Những nỗ lực của chúng ta để kiểm soát dòng chảy bất tận của sự thay đổi luôn khiến chúng ta thất vọng. Bất kể ta có cố gắng bao nhiêu, thì kỳ vọng của chúng ta đều sẽ không được thỏa mãn khi mà một thay đổi bất kỳ sẽ dẫn đến một loạt những sự kiện bất ngờ, không kiểm soát được. Và ta lại càng cố gắng nhiều hơn nữa, mà chẳng ích gì.

Chúng ta không để ý thấy sự điên rồ này thực sự là gì. Ta chỉ cảm thấy kiệt sức và băn khoăn rằng tại sao cuộc đời lại cứ mãi là một cuộc chiến như vậy. Ta không nhận ra rằng chúng ta mới chính là kẻ khiến cuộc đời trở nên khó khăn hơn so với mức cần thiết.

Dự Án Buồng Lái

Hãy thử tưởng tượng trong một phút rằng có một loại công nghệ cao cho phép ta phát minh ra một buồng lái chứa các nút bấm mà bạn cần tới để kiểm soát mọi khía cạnh của cuộc sống. Chả phải việc giữ mọi thứ nằm trong tầm kiểm soát sẽ tuyệt lắm hay sao? Khi ấy tôi sẽ kiểm soát được đợt thăng chức sắp tới của mình, thái độ của con gái tôi, tình trạng giao thông trên đường đi làm, và mọi chi tiết nhỏ nhặt khác tác động tới cuộc sống thường nhật của mình. Nhưng cái bảng điều khiển này sẽ phải lớn lắm! Với rất nhiều thông số tác động đến cuộc sống của chúng ta, thì cái bảng điều khiển ấy phải có kích cỡ của một sân vận động, với mỗi một xentimet vuông đều được lấp đầy bởi các nút bấm và những cần điều khiển nhỏ xíu cần dùng đến để giữ cho mọi thứ nằm trong tầm kiểm soát. Ban đầu bạn nghĩ rằng việc kiểm soát tất cả những cái nút bấm này dễ như bỡn, nhưng một khi đèn hiệu bắt đầu nhấp nháy và tiếng động báo hiệu tất cả những thay đổi nhỏ vang lên, bạn trở nên bối rối. Khi một chiếc đèn tắt, một cái khác sẽ sáng lên. Bạn chạy nhanh hơn và cố gắng hơn, có lẽ là sẽ phát hoảng trước việc mọi thứ bắt đầu vượt ra khỏi sự kiểm soát cho tới khi bạn nhận ra rằng bạn không thể kiểm soát mọi nút bấm trong cùng một lúc – ngay cả khi tất cả những gì mà bạn cần phải làm là một cái vặn nhỏ. Rốt cuộc bạn sẽ ngã gục xuống đất mà kiệt sức, thất vọng trước việc hoàn toàn mất khả năng kiểm soát.

Từ kinh nghiệm của bản thân tôi, một kẻ đã từng cuồng kiểm soát, thì đó chính là những gì mà cuộc sống của tôi đã diễn ra mỗi ngày – như là một cuộc truy tìm thất bại với những thất vọng và tranh đấu bất tận. Cho tới một ngày nọ tôi mới nhận ra rằng sự kiểm soát không phải là việc nắm bắt mọi chi tiết ở mức độ vi mô. Ta không thể tìm thấy điều đó ở những việc mình cần phải làm, mà là ở chỗ ta cần phải thực hiện mọi việc mình làm như thế nào.

Bạn không cần tới một cái buồng lái với cả triệu cái nút bấm. Tất cả những gì mà bạn cần là một vài sự thay đổi trong phong cách sống. Hãy tìm ra con đường, và rồi nhìn xuống.


Tìm Kiếm Con Đường

Các bài học tôn giáo thường cho ta con đường đi đến cuộc sống an nhiên. Trong các bài giảng của Trung Hoa cổ đại, việc tìm kiếm sự cân bằng thông qua muôn mặt thay đổi của cuộc đời được gọi là con đường của Đạo. Đạo Phật gọi đó là Con đường, và Hồi giáo gọi là Con đường thẳng. Thay vì cứ cố kiểm soát hàng triệu những thay đổi nhỏ bé, những huấn thị này gợi ý rằng một người chỉ nên đơn giản để cho hầu hết các sự kiện trong cuộc đời mình tự tìm kiếm sự cân bằng của chính nó.

Mọi yếu tố ảnh hưởng tới cuộc sống của bạn đều giống như sự dao động của con lắc. Là một hệ thống vật lý, một con lắc tự tìm kiếm điểm cân bằng của nó – là điểm cân bằng mà con lắc có thể đứng yên một cách dễ dàng. Bạn cần phải đưa vào một lực động, thực hiện tác động, để đưa con lắc ra khỏi trạng thái cân bằng. Một khi lực này được loại bỏ, thì con lắc sẽ quay trở về trạng thái tự nhiên của nó, nó đung đưa cho tới khi cuối cùng cũng đứng yên ở điểm có lực tác động bằng không. Ở đó, không có tác động nào là cần thiết cả, và con lắc có thể bình yên mà ở trong trạng thái cân bằng mãi mãi.

Nếu như bạn muốn giữ hàng ngàn con lắc ổn định trong mọi thời điểm, hãy để cho mỗi một trong số chúng tìm lấy điểm cân bằng của chính mình. Tương tự, nếu như bạn muốn tìm ra hướng đi cho hàng nghìn những quyết định nhỏ định hình nên cuộc sống của mình, thì bạn cần tìm ra điểm cân bằng cho mỗi một cái trong đó và giữ cho chúng được cân bằng, cách xa khỏi những thái cực. Bạn sẽ cần đến nỗ lực tối thiểu để hướng đến một cuộc sống cân bằng. Khi mà mọi con lắc đều ở điểm cân bằng của nó, thì đường thẳng nối tất cả các điểm đó chính là Con đường.

Hãy nhớ rằng: Không cần tới bất kỳ động lực nào để giữ cho mọi hệ thống ở trạng thái cân bằng của nó.

Khi mà mọi việc bạn làm đều cảm thấy dễ dàng, bạn sẽ tìm thấy con đường của riêng mình.

Các thái cực làm chúng ta kiệt sức. Làm việc quá nhiều, và bạn mất hết niềm vui sống; làm việc quá ít, và bạn phải chịu đựng cái cảm giác là kẻ vô dụng. Dành quá nhiều thời gian cho người yêu, và bạn sẽ cảm thấy chán ngấy và bắt đầu cãi cọ; dành quá ít thời gian, và mối quan hệ sẽ phai nhạt. Nói quá nhiều, và bạn sẽ không bao giờ lắng nghe; nói quá ít, và tiếng nói của bạn sẽ không bao giờ được nghe đến và được hiểu.

Mọi việc mà chúng ta làm đều có điểm cân bằng của nó. Nếu như bạn di chuyển qua điểm ấy, bạn sẽ cần đưa ra lực động để duy trì hệ thống ở trạng thái không tự nhiên của nó. Dù có nhỏ đến đâu, thì cái nỗ lực cần đến để sống một cuộc đời không cân bằng sẽ tăng lên theo cấp số nhân khi số lượng các hệ thống mà bạn cần xử lý tăng lên. Nó trở nên ngày càng giống như một chiếc buồng lái với hàng triệu cái nút điều khiển – không tài nào mà kiểm soát nổi.

Hãy nhớ rằng: Hãy để cho mọi thứ tìm kiếm sự cân bằng tự nhiên của nó.

Trong triết lý Trung Hoa, âm và dương mô tả cách thức mà những lực lượng đối lập lại thực sự bổ sung, liên kết, và phụ thuộc lẫn nhau. Mọi thứ đều có một mặt âm, yếu tố nữ tính hoặc tiêu cực trong đó (những tính chất như là bóng tối, ẩm ướt, lạnh, thụ động, tan rã, v.v), và một mặt dương, yếu tố nam tính hoặc tích cực (những tính chất như ánh sáng, ấm áp, khô ráo, chủ động, v.v). Ví dụ như, bóng tối không thể nào tồn tại nếu không có ánh sáng, và ngược lại. Trong một đời sống hài hòa, âm và dương bổ trợ cho nhau. Nếu như bạn ném một hòn sỏi vào hồ nước, các con sóng sẽ có phần đáy và đỉnh giao thoa vào nhau cho tới khi mặt nước trở nên tĩnh lặng. Để tìm thấy một cuộc sống cân bằng, một người cần chấp nhận cả hai mặt này và tránh sự cực đoan của mỗi thái cực.

Hãy nhớ rằng: Hãy sống trên con đường nơi mà âm gặp dương.

Trong triết học Hi Lạp, phương pháp tiếp cận cân bằng này được mô tả như là “cân bằng vàng,” một điểm trung gian được mong đợi giữa thái cực thừa và thái cực thiếu. Ngay cả những đặc tính đáng mong muốn nhất cũng cần được cân bằng. Lòng dũng cảm, là một ví dụ, dù là một đức tính, cũng sẽ trở thành liều lĩnh nếu đi quá đà, và là hèn nhát nếu bị thiếu hụt.

Nghe thì đơn giản như vậy đấy, nhưng cách tiếp cận cuộc sống này hoàn toàn đi ngược lại với những gì mà người phương Tây chúng ta được dậy dỗ ngay từ khi còn nhỏ. Chúng ta học cách sống, tìm kiếm con đường để đạt được tối đa, bất kể nó có cam go ra sao. Chúng ta học cách để vượt qua sự yếu đuối của bản thân (con đường khó nhất) thay vì tận dụng những điểm mạnh của mình (con đường dễ nhất). Chúng ta được khuyến khích để vượt qua ranh giới và đi tới điểm xa nhất có thể của sự giàu có, sắc đẹp, và thành tựu. Khi làm vậy, ta đưa vào những nỗ lực, và nó khiến ta khổ sở.

Trong ngành nghề của tôi, việc lựa chọn con đường khó khăn nhất là môn thể thao quốc gia. Tôi thường gặp gỡ những vị “giám đốc đầy quyền lực” luôn làm việc nhiều giờ, sống dưới áp lực khủng khiếp, và chiến đấu với cuộc đời trong mỗi giây phút tỉnh táo của họ. Họ liên tục cố gắng đẩy mình ra khỏi “khu vực an toàn” của bản thân, và họ cố gắng “tạo nên sự khác biệt.” Họ thậm chí còn cố gắng vận hành cuộc đời mình như là những cỗ máy. Những buổi tối của họ kín mít với những cuộc hẹn ăn tối nhằm xây dựng mối quan hệ và các sự kiện kinh doanh. Con cái họ sau khi kết thúc buổi học tennis ngay lập tức được đưa tới lớp học nhạc. Mỗi giây phút đều được lên kế hoạch và được kỳ vọng sẽ thực hiện chính xác như một chiếc đồng hồ. Vào những dịp hiếm hoi mà các vị giám đốc quyền lực này cho phép mình được nghỉ ngơi đôi chút, ngay tức khắc họ sẽ tìm đến một hình thức cực đoan khác như là chương trình Iron Men hoặc chạy marathon. Họ vượt quá sự cân bằng cần thiết để trở nên khỏe mạnh và cân đối. Họ có thể đạt tới những mục tiêu mà mình đặt ra, nhưng họ luôn phải trả giá.

Chúng ta thường lao mình vào cuộc chiến chống lại cuộc đời, nhưng trong những trận chiến như vậy ta thường thua nhiều hơn thắng. Và rồi ta lại khăng khăng rằng cuộc đời thật là nghiệt ngã.

Cuộc sống có thể dễ dàng. Vấn đề nằm ở chỗ bạn đã lựa chọn một con đường khó khăn.

Hãy nhớ rằng: Hãy lựa chọn con đường ít chông gai nhất.

Trong bộ phim Forrest Gump, Tom Hanks vào vai một anh chàng thiểu năng có tên Forrest, người mà sự “đơn giản” của anh cho phép anh đi qua cuộc đời với sự kháng cự ít nhất. Và kết quả là, anh trở thành thành viên của Đội bóng bầu dục và Bóng bàn quốc gia, gặp gỡ ba vị tổng thống Mỹ, giành được Huân chương danh dự, trở thành thuyền trưởng tàu đánh bắt tôm, xây dựng một doanh nghiệp lớn, và trở thành một trong những nhà đầu tư đầu tiên của Apple. Đôi khi, giống như là một cọng lông vũ bay giữa không trung, điều tốt nhất mà bạn có thể làm là để gió cuốn đi. Sự cân bằng mà chúng ta nên tìm kiếm chắc chắn nằm ở đâu đó giữa cuộc sống hiện đại đầy sôi nổi của chúng ta và cuộc sống của Forrest.

Hãy nhớ rằng: Hãy sống trên Con đường.


Hãy Cúi Xuống

Cùng với thành công và tiến bộ, một trong những giá trị cốt lõi của nền văn hóa đương đại chính là tham vọng. Chúng ta luôn vươn lên cao hơn, xa hơn, lớn hơn, và nhiều hơn. Chúng ta dạy con cái mình cách đong đếm giá trị của bản thân chúng bằng những thành tựu của chúng không chỉ ở nghĩa thành tựu thuần túy mà còn theo nghĩa cạnh tranh, so sánh. Việc đạt được thôi là chưa đủ; điều quan trọng là đạt được nhiều hơn những người khác. Đó chính là thứ mà chúng ta gọi là thành công. Chỉ có việc học thôi là không đủ; mà bạn còn phải có điểm số tốt hơn các bạn đồng học nữa. Việc có một cuộc sống vui vẻ, đầy đủ là chưa đủ; mà bạn cần phải có một cuộc đời tốt đẹp hơn hẳn người hàng xóm. Việc thích chơi bóng thôi là chưa đủ; chiến thắng mới là quan trọng.

Nhưng khi mà ta bị ám ảnh với việc so sánh, chúng ta tự mang đến cho mình thất vọng bởi vì sẽ luôn có ai đó tiến xa hơn hay làm tốt hơn ta.

Chẳng có gì khó để thấy rằng mỗi chúng ta đều nắm những lá bài số phận khác nhau. Có người cao thì sẽ có người thấp, người này giàu còn người khác thì nghèo, có người thì khỏe mạnh hơn, vui tính hơn và xinh đẹp hơn. Đó là lý do vì sao mà nếu bạn tập trung vào một phần cụ thể nào đó của đời mình, sẽ luôn có ai đó có được “nhiều hơn” so với bạn. Nhưng ta lại quên đi mất mặt trái của đường phân phối: mỗi một người trong số đó lại có “ít hơn” bạn ít nhất ở điểm nào đó. Đó mới thực là cách mà trò chơi cuộc đời được lập ra.

Việc tự so sánh bản thân với những người làm tốt hơn mình là một hành vi mà tôi gọi là “trông lên.” Khi mà ta trông lên, ta tập trung vào những phần mà ta còn thiếu hụt. Ta cố gắng đánh giá xem mình còn phải đi thêm bao xa nữa mới bắt kịp những người dẫn đầu. Ta suy nghĩ một cách sai lầm rằng ta không bao giờ đủ tốt cả cho tới khi mà ta có thể dẫn đầu. Và kết quả là, kỳ vọng của chúng ta về bản thân bị thổi phồng và và do đó đi chệch hướng. Cuối cùng, chúng ta cho rằng cuộc đời thật không công bằng với mình khi đem so sánh với những người khác, và cái suy nghĩ ấy khiến chúng ta đau khổ.

Chẳng có gì sai với mong muốn tiến lên phía trước hết cả, nhưng việc trông lên, khi so sánh, sẽ mang tới một kết cục vô nghĩa. Sẽ luôn có lý do để cảm thấy rằng những gì mà bạn đạt được là không đủ tốt. Người lao động trông lên cấp quản lý, cấp quản lý lại trông lên giám đốc điều hành. Những người mẫu thì trông lên những cô siêu mẫu gầy hơn, và các triệu phú thì trông lên các tỷ phú.

Thách thức là đây: Hãy cố gắng định hình lại tham vọng của bạn để tập trung vào mục tiêu trở thành một con người tốt đẹp hơn bất kể bạn có so sánh mình với ai đi chăng nữa. Ngay cả là tốt hơn, Thì hãy nhìn xuống. Hãy làm việc chăm chỉ, trưởng thành, và tạo nên một sự khác biệt cho thế giới này, nhưng làm ơn hãy nghĩ tốt về bản thân mình. Làm ơn đừng nhìn vào những gì mà bạn không có được. Những gì bạn không có được là vô kể. Và điều đó sẽ chỉ làm bạn thất vọng mà thôi – và chắc chắn là một cách sai lầm để giải Phương trình hạnh phúc. Thay vì việc chỉ nhìn vào một vài người hơn được bạn, hãy nhìn vào hàng tỷ con người chỉ có được ít hơn. Vâng – hàng tỷ!

Nếu như mà bạn có thể mua được một ly cà phê có giá vài đô la, thì hãy cảm thấy biết ơn vì điều đó, bởi vì có tới hơn ba tỷ người sống dưới mức $2,5 một ngày, và hơn 1,3 tỷ người sống dưới mức $1,25 một ngày. Nếu như bạn có thể uống được một ly nước lọc, thì hãy cảm thấy biết ơn vì điều đó, bởi vì có tới 783 triệu người không được tiếp cận với nước sạch. Nếu như mà bạn có một mái nhà, thì hãy thấy biết ơn, bởi vì có tới 750.000 người vô gia cư đang chịu đựng giá lạnh trên những con phố của các thành phố lớn chỉ riêng ở nước Mỹ.

Và đây không chỉ là vấn đề về của cải vật chất thôi đâu. Nếu như bạn chú ý hơn, bạn sẽ thấy rằng phiền muộn và bất hạnh – dù có bị che giấu – tràn ngập khắp nơi nhiều hơn là bạn nghĩ. Có lẽ ví dụ đẹp đẽ nhất về việc chúng ta đã bỏ qua nỗi đau khổ của người khác ra sao chính là sự bí ẩn về nụ cười của người Nhật. Trong khi nụ cười đối với hầu hết mọi người đều là biểu hiện của hạnh phúc, thì đối với người Nhật mà nói một nụ cười có thể bày tỏ nhiều cảm xúc khác nhau, bao gồm cả sự ngượng ngùng, nghi ngại, sợ hãi, tủi nhục và xấu hổ. Trong nền văn hóa im lặng của người Nhật, việc bày tỏ một cảm xúc cực đoan là trái với thuần phong mỹ tục, đặc biệt là những cảm xúc tiêu cực. Nếu như một người phạm phải sai lầm, thì anh ấy hay cô ấy sẽ mỉm cười. Nụ cười này được sử dụng để che đậy cảm xúc về sự hổ thẹn. Có một lần tôi từng hỏi một người bạn rằng tại sao ở Tokyo mọi người lại hay cười thế trong khi tôi biết rằng tốc độ cuộc sống ở đây vô cùng khắc nghiệt. Cô ấy đã giải thích cho tôi với những ngôn từ thật đẹp rằng, “Chúng tôi giữ sự đau khổ cho riêng mình và trao nụ cười của chúng tôi cho bạn.” Thực lòng tôi rất ngưỡng mộ nước Nhật, và điều đó làm tôi nhận ra rằng một đất nước – với rất nhiều phẩm cách – có thể che giấu nỗi đau của riêng mình.

Có quá nhiều nỗi buồn để mà chôn giấu, vì vậy nếu như bạn buộc phải so sánh cuộc đời mình, bạn hãy đổi chiều quan sát của mình và so sánh bản thân với những người kém may mắn hơn bạn. Khi mà bạn thay đổi tầm nhìn của mình, bạn sẽ thấy được có rất nhiều lý do để cảm thấy hạnh phúc trước những điều mà bạn được ban ơn.

Một người bạn của tôi, một thương gia thành đạt và tham vọng, luôn luôn hướng đến những mục tiêu cao hơn. Và rồi anh ý bị chuẩn đoán với căn bệnh viêm tụy cấp, một căn bệnh gây ra các axit dạ dày chịu trách nhiệm tiêu hóa thức ăn tràn vào trong khoang bụng và ăn mòn chất thịt của bệnh nhân. Trong nhiều tháng, anh ấy nằm trên giường bệnh với những cái ống cắm vào cơ thể, được duy trì sự sống bằng thuốc và chất dinh dưỡng lỏng. Khi mà sức khỏe của anh ấy xấu đi, thì tham vọng của anh cũng tan biến. Anh không còn hứng thú với những lợi ích vật chất hay sự phát triển nghề nghiệp nữa. Anh ấy cũng thôi tự so sánh bản thân với người được thăng chức trước mình hay với người hàng xóm lái chiếc xe đẹp hơn. Khi mà tình trạng của anh cuối cùng cũng ổn định, tham vọng của anh chuyển từ việc đạt tới thành công về vật chất tiếp theo sang, theo đúng lời anh nói, “có thể tự xoay người trên giường.”

Hãy nhớ rằng: Chỉ khi ta cúi xuống, ta mới thấy mình thật may mắn làm sao!

Việc nhìn xuống giúp bạn trân trọng những điều tốt đẹp trong đời mình. Và cảm giác biết ơn khiến ta hạnh phúc cũng chẳng phải là bí mật cao siêu gì.

Nhà tâm lý học Robert A. Emmons của trường ĐH University of California và Michael E. McCullough của trường University of Miami đã tiến hành một nghiên cứu mà tại đó họ yêu cầu ba nhóm người tham gia viết ra một vài câu mỗi tuần tập trung vào một chủ đề cụ thể. Một nhóm viết về những điều mà họ cảm thấy biết ơn; nhóm thứ hai viết về những điều làm họ không hài lòng; và nhóm thứ ba viết về những sự kiện gây ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến họ. Sau mười tuần, những người viết về sự biết ơn cảm thấy tốt đẹp hơn hẳn về cuộc đời mình. Họ cũng tập thể dục nhiều hơn và đến gặp bác sĩ ít hơn so với những người chỉ tập trung vào căn nguyên của sự khó chịu[1].

Martin E. P. Seligman của trường Đại học University of Pennsylvania đã kiểm tra tác động của sự biết ơn trên hàng trăm người tham gia. Mỗi người ban đầu được đề nghị viết ra một ký ức từ thuở bé, và rồi viết một bức thư biết ơn mỗi tuần và tự tay đưa nó cho người mà họ muốn cảm ơn. Ở những người tham gia đã có sự gia tăng về chỉ số hạnh phúc khi mà họ bày tỏ sự biết ơn, và sự tác động này đôi khi kéo dài trong cả tháng[2].

Hãy nhớ rằng: Sự biết ơn là con đường chắc chắn dẫn đến hạnh phúc.

Và lòng biết ơn là vấn đề của tâm trí. Khi mà bạn nhìn xuống, bạn sẽ học cách đón nhận sự biết ơn vào trong cuộc đời mình. Bạn thậm chí còn có thể học cách để biết ơn trước những đau khổ của bản thân khi mà bạn nhìn thấy rằng vẫn luôn có ai đó chịu đựng những nỗi đau lớn lao hơn của bạn. Trong sự so sánh ấy, bạn nhận ra rằng, dưới tác động của may mắn, bạn đã được miễn cho.

Trong ví dụ của chính bản thân tôi về việc mất đi Ali. Liệu tôi có thể nào nhìn xuống mà thấy biết ơn trước một mất mát đau đớn nhường ấy hay không? Liệu trên đời này còn có điều gì tệ hại hơn là việc mất đi một đứa con trai tuyệt vời như Ali nữa đây? Dĩ nhiên là có chứ! Mọi việc còn có thể tệ hại hơn rất nhiều. Rất nhiều thanh niên ở độ tuổi hai mươi bị chuẩn đoán với căn bệnh ung thư là một ví dụ. Họ phải chịu đựng sự đau đớn của quá trình trị liệu hóa học và trị xạ trong nhiều tháng, và dầu vậy có nhiều người vẫn không thể qua khỏi. Và đó có phải là một cách thức tốt hơn để Ali ra đi hay không? Không hề! Một số sinh viên đại học chọn sai nhóm bạn, và rơi vào nghiện ngập, rồi cuối cùng lại chết vì sốc thuốc. Đây là cách tốt hơn để Ali ra đi ư? Không hề! Hay đơn giản hơn cả, liệu chúng tôi có muốn số phận của Ali không hề thay đổi nhưng lần này thằng bé bị bệnh ở Boston, nơi nó đang theo học đại học, thay vì ở nhà, nơi mà thằng bé về chơi với chúng tôi trong vài ngày tuyệt vời trước khi ra đi? Dĩ nhiên là không rồi!

Nếu như mà tôi muốn trông lên với việc chúng tôi đáng lý ra còn có thể sống bên nhau bao lâu nữa, thì hẳn tôi sẽ thấy đau khổ lắm bởi vì sự thật là thằng bé đã ra đi và tôi chẳng thể nào thay đổi được điều đó. Thay vì vậy, tôi lựa chọn nhìn xuống và cảm thấy biết ơn trước hai mươi mốt năm tuyệt vời mà thằng bé mang đến cho chúng tôi với sự tồn tại của mình. Thay vì cảm thấy bất mãn vì cái chết của thằng bé, tôi cảm thấy biết ơn vì thằng bé đã từng sống trên cõi đời này.

“Ali không bao giờ sợ hãi quá nhiều,” một người bạn của thằng bé đã từng nói với tôi như vậy. “Cậu ấy không hài lòng lắm với chiều cao của mình, nhưng điều ấy không làm cậu ấy sợ hãi. Cháu vẫn nhớ có lần đã từng hỏi cậu ấy rằng nỗi sợ lớn nhất của cậu là gì, và cậu ấy trả lời là cậu ấy sợ nhất nếu mất đi người mà cậu thật sự yêu thương. Đó là gia đình và những người bạn thân nhất của cậu ấy. Khi mà cậu ấy ra đi, cháu nhận ra rằng điều có vẻ như là điều không thể tránh khỏi ấy không bao giờ xảy ra với Ali. Cậu ấy đã sống mà không phải chứng kiến nỗi sợ hãi lớn nhất của mình trở thành sự thật. Và cháu cho rằng đây hẳn phải là một điều kỳ diệu.”

Vào thời điểm rời khỏi thế gian này, Ali đã ra đi thanh thản trong giấc ngủ bên gia đình thân yêu của mình không bao giờ là một kịch bản tệ hại nhất. Nếu như bạn nhìn xuống, có vô số khung cảnh còn tồi tệ hơn nhiều so với những gì mà ta đã trải qua. Cũng giống như mọi việc trong cuộc đời này, dù rằng thằng bé sống thêm ngày nào thì cuộc đời sẽ tốt đẹp hơn ngày ấy, nhưng tôi hiểu rằng mọi chuyện cũng có thể tệ hơn rất nhiều nếu diễn ra như vậy!

Và bây giờ đến lượt bạn nhìn lại những khó khăn của mình. Và khi bạn làm vậy, hãy thật công bằng và nhận thức rằng dù bạn không phải là người may mắn nhất trên cõi đời này, chắc chắn bạn không phải là kẻ bất hạnh nhất. Còn nếu như bạn có lỡ quên, thì xin hãy:

Nhìn xuống!

[1] Robert A. Emmons and Michael E. McCullough, “Counting Blessings versus Burdens: An Experimental Investigation of Gratitude and Subjective Well-Being in Daily Life,” Journal of Personality and Social Psychology 84.2 (2003), http://www.stybelpeabody.com/newsite/pdf/gratitude.pdf

[2] “In Praise of Gratitude,” Harvard Mental Health Letter, November 2011, www.health.harvard.edu/newsletter_article/in-praise-of-gratitude.


Người dịch: December Child

menu
menu