Tại sao chủ nghĩa khắc kỷ quan trọng

tai-sao-chu-nghia-khac-ky-quan-trong

Khi chúng ta giận dữ, hoang tưởng, kiệt sức hoặc buồn bã thì hãy nhớ đến chủ nghĩa khắc kỷ vì nó đã tồn tại suốt 2000 năm nay để nuôi dưỡng chúng ta với những trí tuệ và tình bạn mang tính bồi đắp, khác biệt và hiếm có.

Chủ nghĩa khắc kỷ là một trường phái triết học bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại và sau này trở nên phổ biến ở La Mã cổ đại cũng như không ngừng dạy chúng ta những kiến thức vô cùng cấp bách và quan trọng về sự bình tĩnh, nhẫn nại và ổn định trong cảm xúc. Tư tưởng của chủ nghĩa khắc kỷ nên được xem là cốt lõi của mọi nỗ lực để gìn giữ sự bình thản trong thế giới hỗn loạn, biến động, và phổ biến với tư duy ích kỷ. Có thể cho rằng, triết gia theo chủ nghĩa khắc kỷ vĩ đại nhất và chắc chắn có đóng góp nhiều nhất chính là tác giả và chính khách Seneca, sinh vào năm thứ 4 trước công nguyên tại Tây Ban Nha và mất vào năm 65 sau công nguyên tại La Mã.

Chúng ta được biết đến rất nhiều tư tưởng của Seneca qua những bức thư mà ông viết gửi bạn mình nhằm mục đích đưa ra lời khuyên vào lúc họ gặp rắc rối. Seneca có một người bạn tên là Lucilus, một công chức làm việc tại Sicily. Một ngày nọ, Lucilius được biết có một vụ kiện chống lại ông mà có thể đe dọa chấm dứt sự nghiệp cũng như hủy hoại danh tiếng của ông. Ông viết thư gửi Seneca trong sự hoang mang. “Ông có thể mong đợi rằng tôi sẽ cho ông lời khuyên với một viễn cảnh hạnh phúc và giúp ông có thể yên tâm trong niềm hy vọng.” Triết gia trả lời.

Nhưng thật ra tôi dự định hướng ông đến sự an yên trong suy nghĩ thông qua những điều cốt lõi khác mà lời khuyên sẽ có giá trị cao nhất nếu ông mong muốn buông bỏ tất cả những lo lắng khi giả định rằng những điều ông sợ có thể xảy ra sẽ thật sự xảy ra. Đó chính là tư tưởng cốt lõi của chủ nghĩa khắc kỷ.

Chúng ta luôn phải cố gắng để hình dung điều tồi tệ nhất có thể xảy ra và nhắc nhở bản thân tin rằng những điều đó là có thật. Mục tiêu không phải là tưởng tượng những chuyện xấu không bị phát hiện, mà cần phải thấy được chúng ta có dư khả năng để chịu đựng những chuyện đó hơn chúng ta nghĩ.

Để trấn an Lucilius, Seneca khuyên anh ta hãy dành trọn thời gian để ở nhà suy nghĩ về sự nhục nhã, nghèo hèn và thất nghiệp kéo dài. Nhưng phải học cách nhìn nhận rằng những điều này, từ góc nhìn đúng đắn, không có nghĩa là mọi thứ đã kết thúc. Nếu ông ta thua vụ kiện này, liệu có thể có điều gì tệ hơn xảy ra với ông hơn việc bị đày hoặc bị bỏ tù? Đó là câu hỏi của triết gia, người đã làm chủ chính mình, đã sống sót sau vụ phá sản và tám năm lưu đày ở Corsica. Hi vọng trong trường hợp này thì hoàn toàn chính đáng và trang bị cho bản thân trước tình huống đó thì hoàn toàn không chính đáng. Seneca đã giúp Lucilius SUY NGẪM để không bị ám ảnh bởi sự xa xỉ trong nhà ông ta mà bây giờ ông ta đang đối diện với nỗi sợ trắng tay. Nếu nghèo đi, ông ta có thể thấy mình chỉ là như bao người nghèo khác. Nếu bị lưu đày, ông ta có thể xem như mình đã được sinh ra ở nơi đó. Họ có thể gông xiềng ông, thì sao? Ông ta có thật sự đang tự do không? Hay đang chịu gánh nặng bởi chính cơ thể mà tự nhiên đã ban cho ông ta. Seneca khuyên chúng ta hãy làm quen dần cũng như lúc nào cũng hình dung trước mắt chúng ta, không chỉ những chuyện mà chúng ta mong đợi, đã được trí nhớ lưu lại hoặc những điều thân quen với những người ở độ tuổi hoặc giai cấp của chúng ta. Mà còn tất cả những điều có thể xảy ra - một danh sách dài và không thể phủ nhận với những tai nạn hỏa hoạn, mắc kẹt và chết bất đắc kỳ tử. Ông viết: 

"Không nên bất ngờ trước bất cứ điều gì. Hãy tưởng tượng về mọi thứ trước mắt như đó là số phận con người. Không phải quỷ yêu lâu lâu mới xuất hiện mà là con quỷ vĩ đại nhất có thể đến. Chúng ta phải phản ánh vận may của mình, đầy đủ và trọn vẹn.

Hôm nọ, con trai một người bạn của Secena qua đời Và cũng có thể an ủi bởi cùng một cách nghĩ như vậy. Marcia, người phụ nữ trong một gia đình thuộc Thượng viện rơi vào tuyệt vọng trước cái chết của con trai bà Metilius, chưa đầy 25 tuổi. Bà rơi vào thời kỳ tang tóc dường như không có điểm dừng. Ba năm sau cái chết ấy, sự đau khổ của bà không những không nguôi ngoai. Mà thực tế mỗi ngày còn tăng lên gấp bội. Vì vậy, Seneca đã gửi cho bà ấy một bài viết bày tỏ hy vọng rằng với khoảng thời gian trôi qua sau cái chết của Metilius, bà sẽ tha thứ cho việc ông ấy thay vì có những lời lẽ chia buồn thông thường, mà mang lại những điều còn tối tăm hơn nhưng có lẽ hiệu quả hơn.

Mất đi con trai chắc chắn là nỗi đau kinh khủng nhất mà một bà mẹ phải chịu đựng. Nhưng với đặc tính dễ tổn thương của con người, cái chết trẻ của Metilius chỉ là một phần của trật tự tự nhiên tàn nhẫn mà mỗi ngày đều diễn ra như công việc của tự nhiên. Ông viết: “Chúng ta không biết đến ác quỷ cho đến khi chúng thực sự đến. Nhiều đám tang đã đi qua cửa nhà chúng ta, mà chúng ta chẳng buồn để ý. Có nhiều cái chết bất ngờ, nhưng vì chúng ta đã định ra kế hoạch cho con cái mình, Trông chúng sẽ như thế nào trong bộ áo dài La Mã (toga), phục vụ quân đội, và thành công trong việc kế nghiệp cha chúng. Chúng có thể sống cả đời để làm những việc đó. nhưng thật thiếu tỉnh táo khi yêu thương bọn trẻ mà quên rằng không ai đảm bảo rằng chúng sẽ lớn lên, trưởng thành đến độ tuổi chín chắn hơn là chỉ sống đến giờ ăn tối."

Nếu cái chết của Metilius là bất ngờ đối với Marcia, nó chỉ đúng với phần xác suất được mong đợi. Bạn có thể cho rằng, tôi không nghĩ điều đó sẽ xảy ra, vậy bạn có nghĩ có bất cứ điều gì sẽ chắc chắn không xảy ra khi bạn biết rằng nó có thể xảy ra. Khi bạn thấy rằng nó đã xảy ra với nhiều người. 

Seneca tưởng tượng gặp Marcia trước khi bà được sinh ra và mời bà ấy tham quan một trái đất đầy những rắc rối để bà ấy có thể cân nhắc những giai đoạn trong cuộc sống và chọn có nên được sinh ra hay không. Một mặt, Marica sẽ thấy một hành tinh đầy ắp những điều tốt đẹp. Mặt khác, một nơi toàn những điều đáng sợ tới mức khó diễn tả. Liệu Marcia có chọn bước vào một thế giới như vậy không? Sự tồn tại của bà gợi ý câu trả lời đó. Điều quan trọng là, Seneca bổ sung rằng, nếu mọi thứ trở nên không thể chịu đựng, chúng ta không có nghĩa vụ phải tiếp tục mãi mãi.

Đây là một bức thư khác của Seneca:

"Người khôn ngoan sẽ sống lâu như anh ta phải sống chứ không phải như anh ta có thể sống. Người đó luôn quan tâm đến chất lượng cuộc sống hơn là số lượng những điều đạt được. Nếu có nhiều biến cố xảy ra trong cuộc đời của anh ta, khiến anh ta gặp rắc rối và bị làm phiền não, anh ta sẽ để mình tự do. Và đặc quyền này của anh ta không chỉ đến khi khủng hoảng đến mà đến khi may mắn có vẻ quay lưng lại với anh ta. Sau đó, anh ấy xem xét cẩn thận và xem liệu anh ta có nên kết thúc cuộc đời mình. Anh ta hiểu rằng chuyện xảy đến với mình cũng chẳng khác biệt so với người khác cho dù anh ấy đang sống một cuộc sống bản năng hay tự làm chủ. Anh ta không sợ hãi như thể đó là một mất mát lớn vì chẳng ai mãi mãi mất mát, mà chỉ một chút thôi. Câu hỏi không phải là chết sớm hay muộn, mà cái chết an lạc hay bệnh tật và chết an lạc có nghĩa là đã thoát khỏi nỗi sợ phải sống trong bệnh tật.”

Seneca không ủng hộ những cái chết tùy tiện hoặc thiếu suy nghĩ. Ông đã nỗ lực để giúp chúng ta can đảm đối mặt với sự lo lắng bằng cách nhắc nhở chúng ta rằng mọi việc chúng ta đều có thể cho qua khi chúng ta đã thử hết mọi cách và đủ cơ sở để chọn một con đường cao quý thoát khỏi những rắc rối. 

Khi chúng ta giận dữ, hoang tưởng, kiệt sức hoặc buồn bã thì hãy nhớ đến chủ nghĩa khắc kỷ vì nó đã tồn tại suốt 2000 năm nay để nuôi dưỡng chúng ta với những trí tuệ và tình bạn mang tính bồi đắp, khác biệt và hiếm có.

Nguồn: https://www.theschooloflife.com/thebookoflife/why-stoicism-continues-to-matter/

Dịch: http://openedu.vn/

menu
menu