Vấn đề đối với hầu hết mọi người là họ tin rằng đam mê là động cơ thúc đẩy, trong khi trên thực tế, đam mê là một kết quả. Trong cuốn sách So Good They Can’t Ignore You (Hãy Giỏi Đến Mức Không Ai Dám Phớt Lờ Bạn), Cal Newport vạch trần điều hoang đường rằng đam mê là thứ mà ta nên tìm kiếm. Thay vào đó, ông cho rằng việc phát triển những kỹ năng quý báu và hiếm có là thứ dẫn đến một cuộc đời đầy đam mê.

Khi bạn chỉ tập trung vào việc “tìm kiếm” đam mê của mình, thì bạn chỉ nghĩ đến bản thân. Nhưng nếu bạn chuyển trọng tâm sang việc phát triển các kỹ năng và năng lực nhằm mục đích giúp đỡ người khác thì bạn sẽ bắt đầu có một cuộc đời đầy đam mê và có mục đích.

Theo nhà tâm lý trường Harvard, Jerome Bruner, Bạn dễ biến hành động thành cảm xúc hơn là cảm xúc thành hành động.”

Và điều này đưa ra một luận điểm rất quan trọng về đam mê mà người ta hiếm khi bàn luận. Thực tế có 2 loại đam mê — một loại mà bạn nên tìm kiếm và một loại bạn nên tránh. Loại đam mê mà đa số mọi người mong muốn quả thực là loại đam mê sẽ hủy hoại đời họ.

Hai loại đam mê ấy là đam mê ám ảnh và đam mê hài hòa.

Đam mê ám ảnh là về việc hoàn toàn bị cảm xúc khích động và dẫn dắt. Nó rất bốc đồng. Đây là loại đam mê mà bạn không hiểu rõ về “LÝ DO TẠI SAO” của bạn. Thay vào đó, bạn chỉ đang tìm kiếm dopamine, lòng tự tôn, sự chấp nhận của xã hội hoặc thứ gì đó khác. Nó có thể trông quá tốt đẹp và khiến bạn thấy vui sướng trong hiện tại, nhưng đam mê ám ảnh luôn dẫn đến một cuộc đời khắm bựa. Theo định nghĩa, đam mê ám ảnh là một hoạt động xung đột với những lĩnh vực khác trong cuộc sống của bạn và thường dẫn tới nghiện ngập.

Với đam mê ám ảnh, cảm xúc đang kiểm soát bạn— là một cách nói khác rằng cơ thể bạn đã làm chủ tâm trí bạn và đang theo đuổi chứng nghiện dopamine của nó.

Ngược lại, đam mê hài hòa được thúc đẩy từ nội tại, và do đó được kiểm soát bởi chính bạn. Nó là sản phẩm phụ của hành vi có chủ đích và hướng tới mục tiêu. Đam mê hài hòa nâng cao tất cả những lĩnh vực khác trong cuộc sống của bạn, khiến bạn trở thành một người tốt hơn. Theo nghiên cứu, đam mê hài hòa có tương quan nhiều với trạng thái dòng chảy (flow) hơn là đam mê ám ảnh.

Đam mê ám ảnh là nơi mà tiềm thức làm chủ tâm trí ý thức, khiến bạn cảm thấy bất lực và là nạn nhân. Những cảm xúc bị kìm nén và xung đột nội tâm chưa được giải quyết là động lực thúc đẩy.

Đam mê hài hòa là nơi mà bạn chuyển hướng và định hình tiềm thức của bạn. Hành vi và mục tiêu của bạn là động lực thúc đẩy và bạn liên tục được trải nghiệm những kết quả cảm xúc lành mạnh hơn và ở cấp độ cao hơn.

Tại sao người ta lại mơ hồ về đam mê 

Thế giới và các phương tiện truyền thông miêu tả về niềm đam mê ám ảnh là thứ mà ta nên truy tìm. Nó thật quyến rũ và cực đoan, đậm chất nghệ thuật và hoàn toàn bị cảm xúc kích thích. Nó liều lĩnh và sẵn sàng phá tan mọi cơ hội của mình—kể cả những cơ hội trọng nhất —để đạt được thứ mà nó muốn. Nó vô tổ chức và hiếm khi có được một kết thúc tốt đẹp. Và thậm chí, loại đam mê này là thứ mà bạn phải khám phá, hơn là thứ mà bạn thiết kế và tạo ra.

Đam mê hài hòa thì lại khác. Chắc chắn là bạn cần phải loại bỏ một số cơ hội, và cần phải chấp nhận rủi ro để sống đúng với loại đam mê này. Thay vì hoạt động một cách bốc đồng, đam mê hài hòa được thúc đẩy bởi niềm tin, tầm nhìn và sự tự tin.

Tự tin là một từ khác để chỉ về lòng tin nơi bản thân. Và với đam mê ám ảnh, bạn ngày càng ít tin tưởng vào bản thân vì hành vi của bạn hoàn toàn dựa trên cảm xúc nhất thời. Những cảm xúc đó, dù đầy phấn khích, nhưng thực sự là cơ thể đang ở trong trạng thái nghiện ngập và tự làm hại chính mình

Cả hai loại đam mê này đều có những lúc thăng lúc trầm. Nhưng lúc trầm của đam mê ám ảnh đến từ sự hối tiếc và bỏ bê, còn lúc trầm của đam mê hài hòa đến từ nỗi băn khoăn liệu việc mà bạn đang làm vẫn là việc đúng đắn chứ, và trong những khó khăn của thất bại và trưởng thành. 

10 câu hỏi xác định bạn đang có đam mê hài hòa hay không    

1. Khi bạn rảnh, bạn có làm bản thân bị sao lãng hay bạn đang tập trung vào đam mê/mục đích của mình?

Thật sốc khi thấy cách mà đa số mọi người sử dụng thời gian của họ— tuyệt vọng tìm kiếm những thứ khiến họ xao nhãng khỏi cuộc sống thực tế.

Cuộc sống của hầu hết mọi người phản ánh sự nghiện ngập thể xác đối với một số trạng thái cảm xúc nào đó. Tất cả cảm xúc đều chỉ là những phản ứng hóa học xảy ra trong não bộ và khắp cơ thể. Và cơ thể có thể nhanh chóng trở nên quen thuộc với những hóa chất này.

Ví dụ, nếu bạn thường xuyên kiểm tra điện thoại trong ngày mà không ý thức hay lựa chọn thì khi ấy cơ thể đang kiểm soát khối óc của bạn. Cơ thể bạn đang tìm kiếm dopamine, về mặt hóa học thì chất này kích thích cơn nghiện của cơ thể bạn. Tay bạn chộp lấy cái điện thoại và thực hiện hành vi được ghi nhớ theo thói quen của nó, và tâm trí bạn cần bắt kịp.

Sau một khoảng thời gian nhất định, bạn “thức tỉnh” trước những việc mình đang làm và quay lại định hướng hành vi của mình một cách có ý thức, cho đến khi hành vi tự làm hại-bản thân trong tiềm thức tiếp theo xảy ra. 

Tuy nhiên, khi bạn có một đam mê lành mạnh và mục đích mạnh mẽ, bạn sẽ dành thời gian rảnh rỗi của mình để nghĩ về điều bạn muốn. Bạn không làm bản thân mình xao nhãng khỏi thực tế. Bạn đối mặt với thực tế. Bạn quan tâm hơn đến mọi thứ xung quanh bạn— đặc biệt là con người và những trạng thái cảm xúc của họ. Do đó, bạn ngày càng trở nên thông minh hơn về mặt cảm xúc khi đam mê hài hòa của bạn phát triển, vì ở cấp độ cao nhất thì đam mê hài hòa là về sự kết nối và giúp đỡ người khác.

Khi có 5 phút rảnh rỗi, bạn sẽ làm gì?

Một sự phản ánh rõ ràng của la bàn nội tâm được phản ánh qua cách bạn sử dụng thời gian rảnh của mình. Nếu thời gian của bạn dành cho những thứ gây xao nhãng cấp thấp và liên tục bị tấn công bởi vòng lặp tìm kiếm-dopamine trong tiềm thức thì khi ấy bạn vẫn chưa rõ ràng về điều bạn muốn.

Bạn càng lên kế hoạch làm việc tốt hơn trong ngày dựa trên tương lai mà bạn muốn tạo dựng— rồi sau đó sống theo kế hoạch đó — bạn càng có thêm động lực và niềm đam mê trong cuộc sống của mình. Và bạn cũng tự tin hơn.

2. Bạn cảm thấy thế nào nếu ngày hôm đó bạn không làm “việc này”?

Nếu bạn có đam mê hài hòa thì bạn chỉ thấy tiếc nuối nếu bạn để cho những thứ khiến bạn xao nhãng khỏi những việc mà bạn biết mình thích làm hơn.

Bạn không lập kế hoạch phù hợp và bạn đã không đặt những điều ưu tiên lên hàng đầu. Và do đó, bạn để cuộc đời trôi qua mà không bắt tay vào công việc của mình.

Với đam mê hài hòa, bạn không bao giờ cảm thấy hối tiếc khi dành khoảng thời gian chất lượng bên gia đình và đón nhận những sở thích hoặc thú vui khác. Bạn biết rằng “đam mê” của bạn chỉ được nâng cao khi những lĩnh vực khác trong cuộc đời bạn vững chắc. Ví dụ, trong cuốn sách Creative Quest, Questlove giải thích tầm quan trọng của việc chấp nhận những phương tiện thỏa mãn khác ngoài đam mê cốt lõi của bạn.

Ngược lại, nếu bạn có đam mê ám ảnh thì bạn sẵn sàng lãng phí rất nhiều thời gian vào những việc gây phân tâm, rồi sau đó trong trạng thái điên cuồng bốc đồng, bạn ngụp lặn trong đam mê của mình. Vì cuộc đời bạn là một mớ hỗn độn nên bạn từ bỏ những việc ưu tiên và những mối quan hệ quan trọng. Điều duy nhất quan trọng với bạn bây giờ là nhận được liều dopamine đó. Đam mê ám ảnh hoàn toàn xoay quanh bạn. Đó là sự ích kỷ, và về lâu dài nó dẫn đến một cuộc đời thiếu sáng tạo do mâu thuẫn ngày càng gia tăng, cả bên trong và bên ngoài.

3. Gần đây bạn đã từ bỏ điều gì kém quan trọng hơn để hết lòng hơn với điều này?

Nếu bạn không sử dụng thời giờ của mình cho những hoạt động tốt hơn thì khi ấy bạn vẫn chưa thực sự phát triển đam mê của mình. Khi bạn tìm thấy điều gì đó mà bạn thực sự quan tâm, bạn sẽ từ bỏ những thứ kém quan trọng hơn để dành nhiều thời gian làm việc bạn yêu thích.

Trong cuốn sách Good To Great, Jim Collins nói rằng, “Nếu bạn có nhiều hơn ba ưu tiên thì bạn chưa có ưu tiên nào cả.”

Khi bạn không ngừng cải thiện chất lượng của hành vi hằng ngày thì bạn ngày càng trở nên rõ ràng hơn về thứ quan trọng nhất đối với bạn. Hành vi có chất lượng là thứ tạo ra sự rõ ràng. Sự rõ ràng và đam mê hài hòa đi đôi với nhau.

Bạn đã biết phải làm gì. Bạn biết bước tiếp theo là gì. Bạn biết chỗ mà bạn hiện đang hoạt động ở mức độ lờ đờ và thiếu tinh thần. Bạn biết rằng có những hành vi trong cuộc sống của bạn đang ở dưới mức tối ưu.

Hãy bắt đầu ngày hôm nay bằng cách loại bỏ điều gì đó tiêu cực và tập trung rõ ràng hơn vào những thứ mà bạn biết là ưu tiên cốt lõi của bạn.

Tập trung vào những gì gây hứng thú cho bạn. Tập trung vào những gì cộng hưởng với bạn. Không sao cả nếu ngay lúc này bạn không biết được mọi câu trả lời. Tiến hành những bước cần thiết trong lĩnh vực chung và tầm nhìn của bạn sẽ sáng tỏ, động lực và sự tự tin của bạn sẽ tăng lên, và đam mê của bạn sẽ kéo đến. Loại bỏ những thứ đang đưa bạn đi sai hướng là cách để bạn tăng cường đam mê hài hòa của mình.

4. Lần cuối cùng bạn thất bại là khi nào?

Bạn không có đam mê nếu bạn không học hỏi. Bạn không học hỏi nếu bạn không thất bại. Thất bại là phản hồi. Phản hồi mang lại sự rõ ràng. Sự rõ ràng mang lại sự tự tin. Sự tự tin đến từ việc tin tưởng nơi bản thân. Tin tưởng vào bản thân cho phép bạn thử những chuyện nằm ngoài khả năng hiện tại của bạn. Thử những thứ nằm ngoài khả năng hiện tại của bạn là cách bạn phát triển khỏi những khuôn mẫu tiềm thức và bị kìm hãm.

5. Bạn đã thay đổi tích cực theo những cách nào trong 12 tháng qua để sống hết mình hơn với mục đích này?

“Ai không cảm thấy xẩu hổ về con người họ vào năm ngoái có lẽ là chưa học hỏi đủ nhiều.” 

— Alain de Botton

Nếu bạn không thay đổi, nghĩa là bạn không cam kết với điều gì đó quan trọng. Cam kết đòi hỏi phải thay đổi. Nếu bạn không được yêu cầu phải thay đổi vì một điều gì đó lớn lao hơn bản thân thì bạn sẽ không hiểu tình yêu nghĩa là gì. Bạn vẫn còn quá tập trung vào bản thân.

Người ám ảnh với bản thân họ thì không tin rằng họ cần thay đổi. Họ cho rằng thế giới nên quay quanh họ.

Những người cam kết và đầy đam mê là những người học hỏi mãnh liệt. Họ phụng sự những người quan trọng nhất đối với họ, và họ dùng tài năng của mình để thay đổi một nhóm người cụ thể nào đó. Họ không cần ý chí để làm việc. Họ bị kéo về phía trước và không thể dừng lại. Họ phát huy hết tiềm năng của mình vì họ đã vượt qua bản thân mình. Cuộc đời họ nhiều hoài bão nên họ thường khiêm nhường đến mức lặng thinh.

Nếu bạn không phát triển thì nghĩa là bạn còn chưa sống. Con người được thiết kế để tiến hóa và phát triển. Bị mắc kẹt trong một vòng nghiện ngập đối với những cảm xúc không lành mạnh không phải là những gì mà bạn được thiết kế để làm. Bạn được thiết kế để vượt lên nỗi đau của mình, để chữa lành nó, và rồi sử dụng những điều bạn đã học được để giúp đỡ người khác.

6. Thế giới bên ngoài của bạn phù hợp với những suy nghĩ, cảm xúc và ước mơ bên trong của bạn đến mức độ nào?

Tâm trí và vật chất gắn bó chặt chẽ với nhau. Khi bạn thay đổi cái này thì bạn cũng làm thay đổi cái kia. Môi trường của bạn là một sự phản ánh cho lòng tự trọng của bạn. 

Môi trường hiện tại của bạn mạnh đến mức độ nào?

Môi trường và thế giới bên ngoài truyền cảm hứng cho bạn ở mức độ nào?

Hoàn cảnh của bạn có đòi hỏi bạn phải vươn lên một tầm cao mới không?

Bạn đã đặt mình vào một tình huống khiến bạn trở nên khiêm nhường và kích thích chưa?

Bạn có biết rằng bạn có thể thay đổi môi trường của mình ngay lập tức thông qua hành vi và quyết định mạnh mẽ không?

Bạn có biết rằng bạn có thể tạo ra một môi trường liên tục thúc đẩy bạn trở nên tốt nhất không?

Bạn có biết rằng bạn có thể thay đổi từ trong ra ngoài, và từ ngoài vào trong không?

Để thay đổi, bạn có hai lựa chọn. Bạn có thể hành động vượt lên trên môi trường và cảm xúc hiện tại của bạn, hoặc bạn có thể tạo ra một môi trường vượt xa cái bản ngã hiện tại của bạn, buộc bạn phải vươn lên đỉnh cao mới.

Cả hai đều cần thiết.

Bạn cần phải liên tục hành động, suy nghĩ và sống vượt lên trên hoàn cảnh hiện tại của mình. Ngoài ra bạn cũng cần phải chủ động ở gần những người, những dự án và trách nhiệm buộc bạn phải sống khiêm tốn—buộc bạn phải tìm thấy điều gì đó trong mình mà bạn không biết là đã tồn tại ở đó.

7. Bạn có bận tâm nhiều đến những gì mà bạn bè hay gia đình nghĩ về bạn không?

Bạn đang cố gắng gây ấn tượng với ai?

Không quan trọng bạn thành công ra sao, hoặc bạn nghĩ bạn sẽ thành công đến mức nào, bạn nên kết nối với tất cả mọi người. Bạn có thể và nên tiếp tục sống thực tế. Đây thực sự là cách bạn làm cho bản thân trở nên cuốn hút ngay cả với người thành công nhất thế gian.

Joe Polish, nhà sáng lập Genius Network, thường đánh giá mọi người dựa theo cách họ đối xử với những ai “thấp kém hơn họ.” Joe điều hành một ban tham mưu kinh doanh cấp cao với đầy những con người thành công. Joe quan sát những người trong ban tham mưu của ông ấy tương tác với các thành viên trong nhóm của ông. Ông thường thấy những người “thành công” này phớt lờ và thiếu tôn trọng đối với các thành viên thuộc nhóm của ông.

Nếu bạn chỉ đối xử tôn trọng với người khác khi bạn tin rằng họ có thể mang lại cho bạn lợi lộc nào đó thì bạn sẽ không có nhiều bạn bè lâu năm. Dan Sullivan, nhà sáng lập Strategic Coach, nói rằng ông mất chưa đầy 10 phút để biết được động cơ chính của một ai đó là hướng đến sự phát triển hay tham lam. Điều đó rõ rành rành ra. Bạn không thể giả vờ là người chân thật. Bạn không thể ngụy tạo sự thật rằng bạn không thực sự lắng nghe, mà chỉ muốn nói.

Cho dù bạn thành công đến đâu thì bạn nên cố gắng để yêu thương và phụng sự những ai đang cần đến bạn. Những người mà bạn gọi là gia đình và bạn bè.

8. Mối quan hệ của bạn với những người quan trọng trong cuộc sống của bạn đang tốt lên hay xấu đi?

Nếu các mối quan hệ chủ chốt trong cuộc sống của bạn ngày càng trở nên căng thẳng và phức tạp thì bạn có thể đang có đam mê ám ảnh. Bạn không đặt những điều ưu tiên lên hàng đầu. 

Nếu bạn có đam mê hài hòa thì mối quan hệ của bạn với những người chủ chốt trong đời bạn sẽ trở nên tốt hơn, vì bạn, trên cương vị cá nhân, cũng đang ngày càng trở nên tốt đẹp hơn.  

Khi bạn phát triển trên cương vị cá nhân thông qua đam mê của bạn và thông qua sự phát triển toàn diện thì bạn sẽ quan tâm nhiều hơn đến gia đình và bạn bè. Bạn sẽ cho đi nhiều hơn và biết quan tâm hơn. Bạn sẽ tự tin hơn và mạnh mẽ hơn, bạn truyền cảm hứng và giúp đỡ họ. Bạn sẽ lắng nghe giỏi hơn. Bạn sẽ tận tâm hơn. Bạn sẽ ở nơi mà bạn đang ở, vì bạn sẽ học cách sống trong trạng thái dòng chảy (flow state: trạng thái dòng chảy xảy ra khi bạn cảm thấy hào hứng và tập trung vào một công việc nào đó). Trong hành vi hằng ngày của mình, bạn càng trở nên hài hòa và hòa hợp thì bạn càng sống trong giây phút hiện tại.

9. Bạn có thể ngủ ngon vào ban đêm không, hay là bạn mải nghiền ngẫm về những việc mà lẽ ra bạn nên làm khác đi?

Giấc ngủ chất lượng phản ánh cho một ý thức thông suốt. Khi bạn đang sống cuộc đời mình một cách đầy ý thức thì bạn sẽ ngủ ngon. Giấc ngủ của bạn sẽ ngon và sâu. Những giấc mơ của bạn sẽ sống động và đáng nhớ. Tiềm thức của bạn sẽ liên tục kéo dài và mở rộng vì bạn sẽ học cách định hướng nó trong lúc ngủ. 

Ngủ có thể là khoảng thời gian đạt hiệu quả nhất trong ngày của một người. Đó là lúc mà não bộ thực hiện một số công việc sáng tạo nhất của nó và học hỏi. Nhưng nếu bạn không thể đi vào giấc ngủ sâu, và nếu bạn không tận dụng giấc ngủ của mình để chữa lành và học tập thì khi ấy ngày tháng của bạn sẽ không được như mong đợi. Bạn sẽ không học tập và phát triển với tốc độ như đứa trẻ— điều này không bao giờ được ngừng lại.

10. Cuộc sống của bạn đang trở nên tốt hơn hay là tệ đi?

Nói một cách đơn giản nhất là, cuộc sống của bạn đang trở nên tốt hơn hay là tệ đi? Nếu nó tệ đi theo thời gian thì khi ấy bạn đang có đam mê ám ảnh hoặc hành vi của bạn đang vuột khỏi tầm kiểm soát.

Khi bạn có một đam mê hài hòa thì cuộc đời bạn không ngừng trở nên tốt đẹp hơn. Bạn trở nên tốt đẹp hơn. Sức khỏe của bạn tốt hơn. Các mối quan hệ của bạn trở nên tốt hơn. Tình hình tài chính của bạn khả quan hơn. Môi trường sống của bạn trở nên tốt hơn.

Cuộc sống của bạn sẽ không ngừng tập trung nhiều hơn vào những điều quan trọng nhất. Bạn nhận ra rằng hầu hết mọi thứ đều không quan trọng và bạn có các tiêu chuẩn đủ cao để tránh hầu hết những gì thế giới này đem đến.

Tiến sĩ Barry Schwartz từng viết một cuốn sách tuyệt vời tên là The Paradox of Choice: Why More Is Less. Dựa trên nhiều thập kỷ nghiên cứu về việc ra quyết định, tiến sĩ Schwartz đi đến kết luận rằng những người ra quyết định tốt nhất chủ động cắt bỏ hầu hết các lựa chọn khỏi cuộc đời họ.

Những lựa chọn tốt nhất bạn có thể đưa ra là lựa chọn loại bỏ hầu hết các lựa chọn. Trong cuốn sách The One Thing, Gary Keller khuyến khích chúng ta đặt ra câu hỏi “Đâu là MỘT việc cần phải thực hiện ngày hôm nay và sẽ làm cho tất cả những thứ khác trở nên dễ dàng hơn hoặc không còn phù hợp?”

Hầu hết các quyết định đều là những lựa chọn tồi. Có quá nhiều tùy chọn tạo ra sự mệt mỏi-vì-đưa ra quyết định, hay cạn kiệt sức mạnh ý chí. Sức mạnh ý chí chẳng có tác dụng đâu. Thay vì dựa vào ý chí, hãy chủ động. Hãy đưa ra các quyết định mạnh mẽ để loại bỏ các lựa chọn chỉ đơn thuần là những thứ phiền nhiễu, gây xao nhãng. Hãy đủ tự tin để dẹp bỏ những cơ hội khác của bạn. Hãy đưa ra cam kết thực sự. Hãy đầu tư vào bản thân. Hãy táo bạo lên.

Đây là cách khiến cho đời bạn tốt đẹp lên. Bạn hành động theo mục đích. Bạn hành động. Hành vi của bạn là thứ tạo nên con người. Bạn là những gì mà bạn làm đi làm lại nhiều lần. Bạn phải lựa chọn.

Thế giới này đang ngày càng thử thách bạn để từ bỏ quyền tự quyết của bạn đối với chứng nghiện cảm xúc, chẳng hạn như lệ thuộc vào dopamine.

Hãy làm chủ cảm xúc của bạn.

Hãy làm chủ cuộc đời bạn.

Hãy làm nó tốt lên mỗi ngày.

Hãy sống một cuộc đời hài hòa và mạnh mẽ.

 

Dịch bởi Chó béo cute

Nguồn

https://www.vunela.com/are-you-too-obsessed-with-finding-your-passion/