Nếu bạn đang ở độ tuổi 50, đây là lý do vì sao hạnh phúc có thể chạm đáy

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Các nghiên cứu trên 145 quốc gia cho thấy sức khỏe tinh thần và cảm nhận hạnh phúc nhìn chung tuân theo một đường cong hình chữ U trong suốt cuộc đời trưởng thành.
• Một đường cong hạnh phúc tương tự ở con người cũng xuất hiện ở một số loài động vật khác, gợi ý rằng các yếu tố sinh học có thể đóng một vai trò nhất định.
• Nhận ra rằng giai đoạn nặng nề này là trải nghiệm phổ biến của nhiều người, chứ không phải dấu hiệu cho thấy bản thân đã thất bại, có thể giúp chúng ta nuôi dưỡng lòng trắc ẩn với chính mình và giữ vững hy vọng.

Khi tiến gần đến tuổi 50, bạn có thể nhận thấy cuộc sống dường như trở nên khó khăn hơn so với vài năm trước. Có lẽ đó là sự cộng hưởng của đủ thứ trách nhiệm: con cái, công việc và những công việc thường nhật dường như chẳng bao giờ kết thúc. Mọi thứ cứ như đang chuyển mình theo hướng ngày càng đòi hỏi nhiều sức lực và tâm trí hơn, khiến bạn đôi khi cảm thấy mình đang phải gồng gánh quá nhiều.

Trong những khoảnh khắc như vậy, tìm đến các nghiên cứu khoa học có thể mang lại cho bạn đôi chút an lòng. Chúng không chỉ giúp bạn hiểu rõ hơn những gì mình đang trải qua, mà còn nhắc nhở bạn rằng cảm giác nặng nề ấy không nhất thiết là dấu hiệu cho thấy có điều gì đó bất ổn ở bản thân. Đôi khi, hiểu được những quy luật chung của đời sống con người cũng đủ để ta nhìn những khó khăn của mình bằng ánh mắt dịu dàng hơn.

Image by harrypham2000 from Pixabay

Nghiên cứu phát hiện đường cong hạnh phúc hình chữ U

Nhà kinh tế học David Blanchflower đã phân tích mức độ hài lòng với cuộc sống tại 145 quốc gia và phát hiện một mô hình lặp lại ở hầu hết mọi nơi: mức độ hài lòng thường cao hơn khi còn trẻ, chạm đáy vào tuổi trung niên (khoảng 50 tuổi), rồi lại tăng lên, đạt đỉnh vào những năm 70 tuổi (Blanchflower, 2021). Xét trên bình diện trung bình, hạnh phúc đi theo một đường cong hình chữ U.

Điều đáng ngạc nhiên hơn nữa là trong một nghiên cứu trên 508 cá thể tinh tinh và đười ươi, những người hiểu rõ từng cá thể đã đánh giá mức độ an lạc của chúng, và một đường cong hình chữ U tương tự cũng xuất hiện (Weiss và cộng sự, 2012). Thật đáng kinh ngạc, phải không? Dù sự suy giảm này bắt nguồn từ điều gì, nó không chỉ liên quan đến những khoản vay mua nhà hay tham vọng phát triển sự nghiệp. Có lẽ, đây còn là một trải nghiệm phổ quát hơn, một điều mà con người ở nhiều hoàn cảnh khác nhau cùng chia sẻ.

Hiểu về sự chững lại của hạnh phúc ở tuổi trung niên có thể mang đến góc nhìn và hy vọng

Đây là điều tôi rút ra từ những nghiên cứu ấy: một đoạn trũng trên biểu đồ chỉ là một hình dạng, chứ không phải lời phán quyết dành cho cuộc đời bạn. Nếu bạn đang ở trong giai đoạn ấy, hoặc đang ở bên cạnh một người như vậy, việc biết rằng con đường phía trước vẫn còn tiếp tục có thể đem lại đôi chút an lòng. Điều đó có thể chưa làm thay đổi cảm xúc của bạn ngay lúc này, nhưng nó trao cho bạn hai món quà:

1. Góc nhìn: Bạn biết rằng mình không đơn độc. Hiểu được rằng có rất nhiều người cùng độ tuổi với bạn trên khắp thế giới cũng đang đối mặt với những khó khăn tương tự là điều vô cùng quan trọng. Bởi lẽ, ý thức về tính nhân loại chung, nhận ra rằng chúng ta cùng chia sẻ nhiều trải nghiệm trong cuộc sống, chính là một nền tảng thiết yếu của lòng trắc ẩn với bản thân. Khi hiểu rằng nỗi chênh vênh của mình cũng là điều nhiều người khác từng trải qua, ta có thể thôi khắt khe với chính mình và học cách đón nhận bản thân bằng sự cảm thông dịu dàng hơn.
2. Hy vọng: Biết rằng từ điểm này, đường cong có thể dần hướng lên sẽ mang đến cho bạn niềm hy vọng. Khi tuổi tác tăng lên, mức độ hạnh phúc của chúng ta nhìn chung cũng có xu hướng gia tăng. Điều đó có nghĩa là giai đoạn khó khăn hiện tại không nhất thiết sẽ kéo dài mãi mãi. Đôi khi, cuộc sống cần đi qua một đoạn trũng trước khi ta có thể từ từ tìm lại niềm vui, sự bình yên và cảm giác mãn nguyện của riêng mình.

Vì sao đường cong hạnh phúc có thể đang thay đổi?

Có một điều cần thẳng thắn lưu ý: các số liệu trung bình phản ánh xu hướng của một nhóm người, chứ không thể đại diện cho từng cá nhân; hơn nữa, mô hình này có thể đang thay đổi. Những dữ liệu gần đây hơn cho thấy sự suy giảm hạnh phúc ở tuổi trung niên phần lớn đã mờ nhạt đi, chủ yếu vì sức khỏe tinh thần của người trẻ đang trở nên tồi tệ hơn (Blanchflower và cộng sự, 2024). Vì vậy, đường cong hạnh phúc đang thay đổi, và đây cũng là điều đáng để chúng ta quan tâm. Dẫu vậy, đối với những người đang ở tuổi trung niên, thông điệp cốt lõi vẫn còn nguyên giá trị: giai đoạn giữa cuộc đời có thể mang đến nhiều nặng nề, trong khi những năm tháng về sau thường có xu hướng dễ chịu hơn, xét trên bình diện trung bình.

Tìm vị trí của mình trên đường cong hạnh phúc bằng lòng trắc ẩn với bản thân

Vậy tất cả những điều này để lại cho chúng ta điều gì? Có lẽ là một câu hỏi dịu dàng hơn câu “Mình có vấn đề gì vậy?”Hãy thử tự hỏi: “Mình đang ở đâu trên đường cong này?” Hãy hình dung đường cong hình chữ U và tìm vị trí của chính mình trên đó. Bạn đang trượt xuống phía bên trái, đang dừng chân ở đáy đường cong, hay đã bắt đầu chậm rãi đi lên? Sau đó, hãy thử hình dung bản thân mình sau 10 năm nữa, khi đã đi xa hơn về phía bên phải của đường cong và đang ngoảnh đầu nhìn lại khoảnh khắc hiện tại. Người ấy sẽ muốn nhắn nhủ điều gì với bạn? Tôi tin rằng họ sẽ đối xử với bạn bằng lòng tử tế và sự cảm thông lớn hơn nhiều so với cách bạn có thể đang đối xử với chính mình lúc này. Đoạn trũng ấy chỉ là một quãng đường bạn phải đi qua, và bạn không hề đơn độc trên hành trình này.

Dù bạn đang ở bất cứ vị trí nào trên đường cong hình chữ U, hiểu được xu hướng chung vẫn là điều hữu ích. Có thể bạn sẽ vượt qua được giai đoạn hạnh phúc chạm đáy này. Nhưng nếu chưa thể, hãy tìm chút an ủi trong việc biết rằng mình đang cùng bước đi với rất nhiều người khác. Bạn không phải là người duy nhất cảm thấy chông chênh giữa cuộc đời, và cũng không cần phải tự mình gánh vác tất cả những nặng nề ấy.

References

Blanchflower, D. G. (2021). Is happiness U-shaped everywhere? Age and subjective well-being in 145 countries. Journal of Population Economics, 34(2), 575–624. https://doi.org/10.1007/s00148-020-00797-z

Blanchflower, D. G., Bryson, A., & Xu, X. (2024). The declining mental health of the young and the global disappearance of the hump shape in age in unhappiness(NBER Working Paper No. 32337). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w32337

Weiss, A., King, J. E., Inoue-Murayama, M., Matsuzawa, T., & Oswald, A. J. (2012). Evidence for a midlife crisis in great apes consistent with the U-shape in human well-being. Proceedings of the National Academy of Sciences, 109(49), 19949–19952. https://doi.org/10.1073/pnas.1212592109