3 thói quen đơn giản giúp nâng cao giá trị bản thân

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Phần lớn mọi người nhầm lẫn giá trị bản thân với thành tích.
• Mỗi cam kết ta dành cho chính mình đều là một cơ hội để bồi đắp hoặc làm suy giảm lòng tự trọng.
• Khi vượt qua được một điều khó khăn, ta gửi đến chính mình một thông điệp rằng ta có năng lực và xứng đáng được tôn trọng.

Cuộc sống của chúng ta được xây dựng trên nền tảng của giá trị bản thân. Nó ảnh hưởng đến kiểu mối quan hệ ta lựa chọn, những cơ hội ta dám nắm lấy, và cách ta đối diện, giải quyết vấn đề. Thế nhưng, phần lớn mọi người lại nhầm lẫn giá trị bản thân với thành tích, liên tục tìm cách chứng minh mình xứng đáng thông qua sự công nhận bên ngoài hoặc bằng việc đạt tới một định nghĩa thành công do chính họ đặt ra.

Thực tế thì mọi chuyện đơn giản hơn rất nhiều: Bạn là một con người có giá trị, vô điều kiện, chỉ bởi vì bạn tồn tại. Những gì bạn làm, những gì bạn đạt được, hay cách người khác nhìn nhận bạn không quyết định giá trị cốt lõi vốn có của bạn. Tuy vậy, một số thói quen nhất định có thể giúp bạn nhận ra và củng cố sự thật nền tảng ấy.

Dưới đây là ba thực hành mà những người có giá trị bản thân cao luôn thể hiện.

1. Giữ lời hứa, đặc biệt là với chính mình

Những người có giá trị bản thân cao hiểu rằng niềm tin bắt đầu từ bên trong. Mỗi cam kết bạn dành cho chính mình đều cho bạn cơ hội để hoặc bồi đắp, hoặc làm xói mòn lòng tự trọng. Nhiều nghiên cứu cho thấy con người có xu hướng giữ cam kết tốt hơn khi mục tiêu đặt ra thực tế, phù hợp với cách họ nhìn nhận bản thân, và được nâng đỡ bởi sức bền nội tâm thay vì những tiêu chuẩn cầu toàn khắc nghiệt.

Theo một nghiên cứu năm 2021 đăng trên Frontiers in Psychology, những kỳ vọng phi thực tế thường làm hỏng động lực và làm suy yếu sức mạnh tâm lý cần thiết để duy trì hành vi một cách nhất quán. Ngược lại, những tiêu chuẩn vừa phải, có thể đạt được sẽ nuôi dưỡng sự cam kết bền bỉ hơn và một cách nhìn về bản thân lành mạnh hơn.

Điều này cũng đúng với mối quan hệ bạn có với chính mình. Khi bạn không giữ lời hứa với bản thân, dù là bỏ buổi tập, dang dở một dự án, hay lơ là việc chăm sóc chính mình, bạn đang gửi đi một tín hiệu vô cùng mạnh mẽ: rằng sự an yên và hạnh phúc của bạn không đáng để bỏ công sức.

Những người có giá trị bản thân cao thường:

• Có những kỳ vọng hằng ngày thực tế, mang lại cảm giác hoàn thành thật sự, thay vì đặt ra những mong đợi quá lớn và bất khả thi.
• Biết tự chúc mừng mình vì những thành tựu nhỏ, không chỉ chăm chăm nhìn vào những cột mốc lớn, bởi họ hiểu rằng tiến bộ là một chuỗi những bước đi liên tiếp.
• Nhận diện và trân trọng điểm mạnh của bản thân trước khi tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài, vì sự ghi nhận từ chính mình cũng quan trọng không kém sự ghi nhận của người khác.

Điều cốt lõi nằm ở sự nhất quán, không phải ở sự hoàn hảo. Bạn không cần phải giữ mọi lời hứa một cách tuyệt đối, nhưng việc bạn liên tục tự có trách nhiệm với bản thân mới là điều thực sự sâu sắc và có ý nghĩa.

Source: Getty Images / Unsplash

2. Thường xuyên làm những điều khó khăn

Lòng tự trọng và giá trị bản thân gắn bó chặt chẽ với nhau. Khi bạn nhiều lần cho chính mình thấy rằng bạn có năng lực và xứng đáng được tôn trọng, giá trị bản thân của bạn cũng dần được nâng đỡ. Làm những điều khó không có nghĩa là phải trừng phạt bản thân hay tự gây ra những nỗi đau không cần thiết. Đúng hơn, đó là việc:

• Chấp nhận cảm giác khó chịu của quá trình trưởng thành, thay vì chọn sự dễ chịu của trì trệ.
• Đón nhận những điều vượt quá giới hạn quen thuộc, để thấy rằng mình có khả năng chịu đựng và đứng vững.
• Tiếp tục đi tới ngay cả khi động lực đã cạn.
• Cho bản thân thấy rằng bạn là người có thể tin cậy, kể cả khi mọi thứ trở nên gian nan.

Một nghiên cứu năm 2025 trên Health Nexus cho thấy những người có lòng trắc ẩn với chính mình và tư duy phát triển thường đối diện với thất bại trong thành tích một cách vững vàng hơn. Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy rằng những phẩm chất này giúp con người nhìn khó khăn như cơ hội để lớn lên, thay vì xem đó là mối đe dọa đối với lòng tự trọng. Nhờ vậy, họ có xu hướng chịu đựng được nỗi đau và kiên trì với ý định ban đầu ngay cả khi mọi thứ trở nên khó khăn.

Nói cách khác, mỗi lần bạn hoàn thành một điều khó, bạn đang gửi cho chính mình một thông điệp rằng bạn có năng lực, có sức mạnh, và xứng đáng được tôn trọng. Rồi đến một lúc, khi nhìn lại những khoảnh khắc bạn đã muốn bỏ cuộc nhưng vẫn tiếp tục, bạn sẽ có trong tay những bằng chứng rất thật về giá trị của mình. Bạn tự chứng minh, hết lần này đến lần khác, rằng bạn xứng đáng với những điều tốt đẹp nhất, bởi bạn biết mình có thể làm được những gì.

3. Tự có trách nhiệm với bản thân

Cách bạn đối xử với bản thân là dấu hiệu rõ ràng nhất phản ánh giá trị bản thân, thậm chí còn hơn cách bạn đối xử với người khác. Nhiều người sẵn sàng xuất hiện trọn vẹn khi người mình yêu thương cần giúp đỡ, nhưng lại chật vật với những việc chăm sóc cơ bản khi nói đến chính mình.

Ngược lại, những người có giá trị bản thân cao hiểu rằng chăm sóc bản thân không phải là ích kỷ, mà là nền tảng tối thiểu. Họ biết rằng không thể rót đầy chiếc cốc của người khác khi chiếc cốc của mình đã cạn. Tương tự, họ cũng hiểu rằng khi biết chăm sóc mình tốt hơn, họ mới có thể hiện diện trọn vẹn hơn cho những người thân yêu.

Một nghiên cứu năm 2017 được công bố trên PLOS One cho thấy những người có lòng tự trọng mang tính quan hệ cao (tức là giá trị bản thân được nuôi dưỡng từ những mối quan hệ ý nghĩa với gia đình và người thân cận) thường hài lòng hơn với cuộc sống, có nhiều cảm xúc tích cực hơn, và cảm nhận rõ ràng hơn về mục đích sống. Mối liên hệ này vẫn tồn tại ngay cả khi đã xét đến lòng tự trọng cá nhân, qua đó nhấn mạnh vai trò riêng biệt của giá trị bản thân trong mối quan hệ đối với sức khỏe tinh thần tổng thể.

Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng việc dành cho chính mình sự quan tâm và nâng đỡ mà ta thường dành cho người khác không chỉ làm cho các mối quan hệ trở nên bền chặt hơn, mà còn nâng cao chính giá trị bản thân của mỗi người.

Nói cách khác, khi bạn chăm sóc mình theo cách bạn chăm sóc người khác, bạn đang xây dựng một mối quan hệ sâu sắc và thỏa mãn hơn với chính mình, một nguồn nuôi dưỡng quan trọng cho sức khỏe tâm lý và cảm xúc. Điều này có nghĩa là bạn cần:

• Nghiêm túc với những cuộc hẹn cá nhân của mình không kém gì những cuộc hẹn công việc.
• Đầu tư cùng mức độ cam kết cho bản thân như cách bạn vẫn làm trong một mối quan hệ mà bạn trân trọng.

Nghịch lý của giá trị bản thân nằm ở chỗ: chúng ta dành quá nhiều năng lượng để cố gắng kiếm lấy thứ mà mình vốn đã có từ khi sinh ra. Từ thuở ấu thơ, nhiều người trong chúng ta đã vô thức tin rằng mình phải chứng minh giá trị thông qua điểm số, thành tích, ngoại hình, hay sự chấp thuận của người khác. Ta đuổi theo sự công nhận như thể đó là mảnh ghép còn thiếu để cuối cùng trở nên trọn vẹn.

Nhưng sự thật mang tính thức tỉnh là: những người có giá trị bản thân cao không “trở nên” xứng đáng, họ chỉ đơn giản là ngừng giả vờ rằng mình không xứng đáng. Ba thói quen này hiệu quả bởi chúng phá vỡ ảo tưởng rằng giá trị của bạn từng là điều cần phải hoài nghi. Mỗi lời hứa bạn giữ, mỗi điều khó bạn vượt qua, và mỗi lần bạn có mặt vì chính mình đều là một hành động nhắc nhớ rằng bạn là, chứ không phải trở thành, một con người xứng đáng được yêu thương và chăm sóc, đơn giản chỉ vì bạn đang tồn tại. 

Tác giả: Mark Travers Ph.D.

Nguồn: 3 Easy Habits to Help Improve Your Self-Worth | Psychology Today