3 trụ cột của hạnh phúc theo khoa học

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Những mối quan hệ tốt đẹp là trụ cột quan trọng nhất của hạnh phúc.
• Hiểu được ý nghĩa cuộc sống của mình và hành động phù hợp với ý nghĩa ấy sẽ giúp gia tăng hạnh phúc.
• Bạn có thể nuôi dưỡng hạnh phúc thông qua công việc bằng cách nỗ lực để đạt được thành công và tạo ra những giá trị có ích cho người khác.
• Không ai có thể luôn luôn hạnh phúc, nhưng chúng ta có thể làm nhiều điều để cải thiện mức độ hạnh phúc của mình.

Điều gì giúp chúng ta gia tăng hạnh phúc? Có ba trụ cột của hạnh phúc: (1) những mối quan hệ tốt đẹp, (2) ý nghĩa sống và (3) công việc (nếu bạn còn là học sinh, sinh viên, thì việc học chính là “công việc” của bạn).

Những mối quan hệ tốt đẹp

Những mối quan hệ tốt đẹp, xét trên nhiều phương diện, chính là trụ cột quan trọng nhất của hạnh phúc. Nghiên cứu dài hạn nhất về hạnh phúc, sức khỏe và trạng thái an lạc của con người là Nghiên cứu về sự phát triển của người trưởng thành tại Harvard (The Harvard Study of Adult Development). Nghiên cứu này chỉ ra rằng: “Trong số rất nhiều yếu tố dự báo sức khỏe và hạnh phúc, từ chế độ ăn uống lành mạnh, việc tập thể dục cho đến mức thu nhập, một cuộc sống với những mối quan hệ tốt đẹp nổi bật lên nhờ sức ảnh hưởng mạnh mẽ và nhất quán của nó” (Waldinger, 2023).

Những mối quan hệ tốt đẹp đóng vai trò thiết yếu trong việc nâng cao hạnh phúc, ngay cả khi chúng ta đã bước vào tuổi già, đang đối mặt với cái chết hoặc phải chịu đựng đau đớn. Các bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ đã xem xét trải nghiệm của những bệnh nhân mà họ điều trị và đi đến kết luận: “Sự kết nối xã hội là yếu tố quan trọng nhất tạo nên hạnh phúc vào giai đoạn cuối đời” (Beng, 2022).

Chúng ta nên trân trọng và chăm chút cho các mối quan hệ với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và những người khác trong cuộc sống. Một cách hữu ích là viết ra tên của tất cả những người mà chúng ta xem là một phần trong các mối quan hệ có ý nghĩa của mình. Sau đó, hãy tự hỏi liệu bạn có đang chủ động vun đắp những mối quan hệ ấy hay không. Hãy xem việc nuôi dưỡng các mối quan hệ là trách nhiệm của chính mình.

Tiền bạc và hạnh phúc

Tiền bạc đóng vai trò như thế nào đối với hạnh phúc? Có đủ tiền để đáp ứng những nhu cầu cơ bản nhằm duy trì sự sống như thức ăn, chỗ ở, quần áo và những nhu cầu thiết yếu khác sẽ giúp chúng ta hạnh phúc hơn. Tuy nhiên, khi bạn đã đạt đến mức sống trung lưu trong xã hội của mình, việc có thêm nhiều tiền hơn không nhất thiết khiến bạn hạnh phúc hơn.

Dẫu vậy, có ba điều mà tiền bạc có thể mua được và giúp gia tăng hạnh phúc. Thứ nhất là dùng tiền để mang lại lợi ích cho người khác. Thứ hai là chi tiền cho những trải nghiệm thay vì đồ vật (chẳng hạn, đưa con đi nghỉ dưỡng thay vì mua một chiếc ô tô mới hơn). Thứ ba là dùng tiền để mua lại thời gian, nghĩa là trả tiền cho người khác làm những việc cần hoàn thành mà bản thân bạn không thích làm.

Ví dụ, bạn rất ghét việc phải tự cắt cỏ trên bãi cỏ rộng trước nhà. Nếu có đủ khả năng thuê người khác làm việc đó, bạn có thể sử dụng khoảng thời gian tiết kiệm được để làm những điều khác mà mình yêu thích hoặc thấy có ý nghĩa hơn.

Image by fancycrave1 from Pixabay

Một cuộc sống có ý nghĩa

Ý nghĩa sống là trụ cột thứ hai của hạnh phúc. Nó đóng vai trò quan trọng đối với cả hạnh phúc lẫn sức khỏe. “Những người cảm nhận cuộc sống của mình tràn đầy ý nghĩa thường sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn và hạnh phúc hơn so với những người ít có xu hướng nhìn nhận cuộc sống của mình là có ý nghĩa” (Routledge, 2021).

Theo Arthur Brooks, học giả tại Đại học Harvard, ý nghĩa sống bao gồm ba yếu tố: tính mạch lạc, mục đích sống và cảm nhận về giá trị của bản thân (Brooks, 2026). Nhiều người nhận thấy rằng việc áp dụng một phương pháp có cấu trúc sẽ giúp họ khám phá ý nghĩa cuộc đời mình dễ dàng hơn. Họ suy ngẫm về ba yếu tố tạo nên ý nghĩa sống, ghi lại những suy nghĩ của mình, đồng thời xem xét cuộc sống hiện tại và tương lai (Schippers, 2019).

Dưới đây là những câu hỏi hữu ích mà bạn có thể tự đặt ra cho mình về từng yếu tố trong ba yếu tố này:

Tính mạch lạc (Coherence) đề cập đến cách các khía cạnh khác nhau trong cuộc sống kết nối và hòa hợp với nhau. Hãy tự hỏi: Những phương diện khác nhau trong cuộc sống của tôi liên kết với nhau như thế nào và góp phần định hình con người tôi ra sao?

Mục đích sống (Purpose) đề cập đến điều bạn hiện diện trên cuộc đời này để thực hiện và con người mà bạn hướng đến trở thành. Mục tiêu của bạn là gì? Sự tồn tại của bạn có ý nghĩa gì? Bạn muốn làm điều gì trong cuộc đời mình?

Cảm nhận về giá trị của bản thân (Significance) đề cập đến lý do và cách thức bạn có ý nghĩa đối với chính mình cũng như những người xung quanh. Tôi có tạo ra sự khác biệt nào cho thế giới này không? Nếu một ngày tôi không còn hiện diện, liệu có ai quan tâm hay cảm thấy nhớ đến tôi không?

Ngoài ra, còn có nhiều cách khác để khám phá ý nghĩa cuộc sống của bạn. Niềm tin tôn giáo thường chứa đựng sẵn những quan niệm về ý nghĩa của sự tồn tại. Một số người tìm thấy sự hữu ích trong các trường phái triết học, chẳng hạn như chủ nghĩa Khắc kỷ hoặc Phật giáo. Thực hành chánh niệm và thiền định cũng có thể giúp bạn tìm thấy ý nghĩa trong cuộc sống.

Công việc (Nếu bạn là học sinh, sinh viên, thì trường học chính là “công việc” của bạn)

Có hai khía cạnh quan trọng trong công việc giúp gia tăng hạnh phúc: (1) đạt được thành công bằng chính nỗ lực của mình và (2) khiến công việc mang lại lợi ích cho người khác.

Một ví dụ trong môi trường học đường sẽ giúp làm rõ ý nghĩa của việc đạt được thành công bằng chính nỗ lực của mình. Hãy tưởng tượng có hai sinh viên cùng tham gia một khóa học. Một người đã chăm chỉ ôn tập cho kỳ thi cuối kỳ và đạt điểm A. Người còn lại không học bài, nhưng gian lận trong kỳ thi và cũng đạt điểm A. Chỉ có một người thực sự đạt được thành công bằng chính năng lực và nỗ lực của mình.

Khi nghĩ về công việc của mình, hãy tự hỏi: “Công việc của tôi có thể giúp ích cho người khác như thế nào?” Với một số nghề nghiệp, chẳng hạn như điều dưỡng, lợi ích mà công việc mang lại cho người khác rất dễ nhận thấy. Nhưng còn nghề xây tường bằng gạch thì sao?

Hãy tưởng tượng một người thợ xây luôn cố gắng xây tường thật tốt, sao cho công trình vừa đẹp mắt vừa an toàn. Khi đó, người thợ có thể nhận ra rõ ràng công việc của mình mang lại lợi ích như thế nào cho người khác.

Lời kết

Chúng ta không thể hạnh phúc mọi lúc. Tuy nhiên, chúng ta có thể sống hạnh phúc hơn nếu dành sự chú ý cho ba trụ cột của hạnh phúc. Trong số đó, những mối quan hệ tốt đẹp rõ ràng là trụ cột quan trọng nhất.

References

Beng TS, Ghee WK, Hui NY, et al. Happiness at the end of life: a qualitative study. Palliat Support Care. 2022 Feb; 20(1): 69-75. doi:10.1017/S1478951521000262

Brooks A.C. (2026). The Meaning Of Your Life. Penguin Random House. (First Edition).

Routledge C, FioRito TA. Why meaning in life matters for social flourishing. Front Psychol. 2021 Jan 14; 11: 601899. doi:10.3389/fpsyg.2020.601899

Schippers MC, Ziegler N. Life crafting as a way to find purpose and meaning in life. Front Psychol. 2029 Dec 13; 10: 2778. doi:10.3389/fpsyg.2019.02778

Waldinger R., Schulz M. (2023). The Good Life. Lessons From The World's Longest Scientific Study of Happiness. Simon & Schuster. (First Edition).