Cách thay đổi một ngày (của bạn và của người khác) chỉ trong vài giây

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Chúng ta thường đánh giá thấp cảm giác vui sướng mà lời khen của mình mang lại cho người khác.
• Những người thực hành những hành động tử tế nhỏ bé thường cảm thấy hạnh phúc và hài lòng với cuộc sống hơn.
• Những lời khen cụ thể, dựa trên hành vi rõ ràng, thường chân thật và ý nghĩa hơn những lời tích cực chung chung.
• Việc thường xuyên khen người khác có thể khiến bạn bớt khắt khe với chính mình, khi thói quen ấy dần quay vào bên trong.

Tuần này, tôi đứng xếp hàng trong một quán cà phê thì để ý người phụ nữ phía trước đang mang một đôi bốt vàng rực rỡ đến mức không hề xin phép ai để được nổi bật. Một sắc vàng không dừng lại ở tông mù tạt dịu nhẹ, mà sáng bừng như hoa hướng dương, như một cái chớp mắt của mùa hè giữa một ngày đông xám xịt.

Như hầu hết chúng ta, tôi suýt nữa đã giữ lại ý nghĩ ấy cho riêng mình. Ta thường nhìn thấy một điều đẹp đẽ rồi lặng lẽ nuốt vào trong. Nhưng thay vì im lặng, tôi nghe chính mình nói: “Tôi phải nói với chị điều này, đôi bốt của chị thật tuyệt.”

Cô ấy quay lại, hơi sững sờ trong nửa giây, rồi cả gương mặt bỗng thay đổi. Cô bừng sáng bằng một nụ cười thật sự, nụ cười bắt đầu từ ánh mắt rồi lan ra khắp hai gò má. Cô cười và nói: “Tôi cũng không chắc mình có hợp với chúng không nữa.”

“Chị hoàn toàn hợp,” tôi đáp.

Và chỉ vậy thôi. Cả hai chúng tôi gọi đồ uống rồi tiếp tục ngày của mình, nhưng nguồn năng lượng trong khoảng không gian nhỏ bé ấy đã đổi khác, tất cả diễn ra trong chưa đầy 10 giây.

Image: adriaticfoto/Shutterstock

Vì sao điều nhỏ bé này lại quan trọng hơn ta nghĩ

Có những nghiên cứu vững vàng đứng phía sau khoảnh khắc ở quán cà phê ấy.

Trong một nghiên cứu năm 2021, Xuan Zhao và Nicholas Epley phát hiện rằng con người thường xuyên đánh giá thấp cảm giác dễ chịu khi nhận được một lời khen. Người nói thì lo mình sẽ trở nên vụng về hay làm phiền, nhưng người nhận lại cho biết họ cảm thấy được nâng đỡ nhiều hơn hẳn so với những gì người nói dự đoán. Sự do dự của chúng ta thường dựa trên những giả định sai lầm. Ta tự thuyết phục mình rằng sẽ thật ngượng ngùng, hoặc rằng chuyện đó chẳng quan trọng mấy, và đa phần, ta đã sai.

Trong lĩnh vực tâm lý học tích cực cũng có cả một kho tàng nghiên cứu cho thấy những hành động tử tế nhỏ bé giúp gia tăng cảm giác hạnh phúc cho chính người thực hiện. Sonja Lyubomirsky và các cộng sự nhận thấy rằng những hành động tử tế có chủ đích, khi được thực hành đều đặn (2013), có thể làm tăng mức độ hạnh phúc và sự hài lòng với cuộc sống. Điều tôi yêu thích ở đây là: nó không hề phức tạp. Nó không đòi hỏi một tổ chức phi lợi nhuận, một kế hoạch năm năm, hay một cuốn sổ biết ơn được chăm chút hoàn hảo. Nó chỉ yêu cầu ta chú ý và nói điều gì đó thành lời.

Có một điều gì đó gần như tinh nghịch trong sự giản dị ấy.

Vì sao ta không làm điều đó

Nếu nó mạnh mẽ đến vậy, vì sao ta vẫn chần chừ?

Một phần là vì lo lắng xã hội. Ta không muốn làm phiền hay bị hiểu lầm. Nhiều người trong chúng ta, đặc biệt là phụ nữ, đã học cách cẩn trọng khi tiếp cận người lạ. Bên dưới đó còn là một “kịch bản” văn hóa rộng lớn hơn. Ta được dạy phải “thấy điều gì sai thì lên tiếng.” Nhưng chẳng mấy ai từng khuyến khích ta làm điều tương tự khi thấy điều gì đó đúng, đẹp, hay đáng quý.

Thế nhưng, ai trong chúng ta cũng biết cảm giác được nhìn thấy một cách chân thành là như thế nào.

Ta biết cảm giác khi ai đó nói: “Bạn xử lý cuộc họp ấy thật điềm tĩnh.” “Tôi để ý bạn đã rất kiên nhẫn với con mình.” Những khoảnh khắc ấy ở lại rất lâu, khẽ khàng chen vào câu chuyện mà ta vẫn kể với chính mình, câu chuyện rằng ta chưa đủ tốt. Một lời khen dành cho người xa lạ, khi được trao đi bằng sự tinh tế và chân thành, là một hành động nhỏ bé nhưng đầy nổi loạn trước sự vô hình mà rất nhiều người trong chúng ta âm thầm chịu đựng mỗi ngày.

Thí nghiệm một phút

Trong một tuần, mỗi ngày hãy dành một lời khen chân thành cho một người bạn không quá thân. Bỏ qua những lời tâng bốc chung chung hay những nhận xét về cơ thể người khác. Điều bạn hướng đến là sự chú ý thật sự, một điều cụ thể mà bạn đã nhìn thấy và thực lòng trân trọng.

Công thức rất đơn giản: nhìn thấy, trân quý, nói ra.

“Tôi chỉ muốn nói là bạn giải thích điều đó rất rõ ràng.”
“Cách bạn xử lý vị khách hàng đó thật sự rất tử tế.”
“Tôi thích ốp điện thoại của bạn quá, họa tiết vui thật đấy!”

Sự chân thật và cụ thể chính là chìa khóa của thí nghiệm này. Nghiên cứu về những lời khen hiệu quả cho thấy rằng phản hồi rõ ràng, dựa trên hành vi cụ thể, thường đáng tin và có ý nghĩa hơn nhiều so với sự tích cực mơ hồ (hoặc tệ hơn, là lời khen không thật lòng). Khi bạn gọi tên điều mình nhận thấy, bạn cho người khác biết rằng bạn thực sự đã để tâm. Và trong thế giới hôm nay, sự để tâm dành cho nhau là điều hiếm hoi.

Điều nó thay đổi trong bạn

Điều đầu tiên bạn sẽ nhận ra là thí nghiệm nhỏ bé này khiến bạn trở nên tinh ý hơn. Bạn bắt đầu quan sát xung quanh không phải để tìm điều gì sai sót, mà để tìm điều gì đáng được ghi nhận. Chỉ riêng sự chuyển dịch ấy cũng có thể thay đổi sắc thái của cả một ngày.

Theo thuyết “mở rộng và vun bồi” (2001) của Barbara Fredrickson, những cảm xúc tích cực giúp mở rộng tư duy của chúng ta và dần dần xây dựng nên các nguồn lực xã hội. Khi bạn chủ động tìm kiếm những khoảnh khắc để ghi nhận và khích lệ, bạn đang rèn luyện bộ não mình mở ra thay vì co lại, xây dựng kết nối thay vì phòng thủ.

Bạn cũng học cách chấp nhận một chút ngượng ngùng nhẹ nhàng. Những lời khen đầu tiên có thể vụng về, và thật lòng mà nói, điều đó hoàn toàn ổn. Hầu hết sự trưởng thành đều bắt đầu như thế. Khi lặp lại đủ nhiều, mọi thứ trở nên tự nhiên hơn, và hóa ra, đa số mọi người đều thấy nhẹ nhõm khi ai đó đơn giản chỉ tử tế với mình.

Ngoài ra còn có một sự chuyển động thầm lặng hơn. Khi bạn tập trao đi sự trân trọng, bạn cũng dần dịu dàng hơn với chính mình. Thật khó để mãi khắt khe với bản thân khi bạn dành cả ngày để nhận ra những điều tốt đẹp nơi người khác.

Điều nó thay đổi trong thế giới

Ta có thể dễ dàng xem tất cả những điều này là nhỏ nhặt, chẳng đáng kể. Một lời khen về đôi bốt sẽ không thể giải quyết bất công hệ thống hay biến đổi khí hậu. Nhưng văn hóa được định hình từ những khoảnh khắc vi mô như thế, và các chuẩn mực thay đổi nhờ sự lặp lại. Khi ta chọn nhìn thấy và gọi tên điều tốt đẹp, ta tạo ra những “vùng an toàn” tâm lý bé xíu. Ta khiến việc mỉm cười với người đứng cùng hàng trở nên dễ chấp nhận hơn một chút, khiến câu nói “Tôi thấy bạn, và tôi trân trọng bạn” trở nên bình thường hơn một chút.

Và cũng cần nhớ rằng bạn sẽ không bao giờ nhìn thấy phần lớn những gợn sóng mình tạo ra. Người phụ nữ trong đôi bốt vàng ấy có thể mang theo lời khen đó vào cuộc trò chuyện tiếp theo, bước vào cuộc họp với dáng đứng tự tin hơn một chút, hoặc kể lại cho một người bạn nghe về người lạ đã yêu thích đôi bốt của cô. Bạn sẽ không bao giờ biết, và điều đó không có nghĩa là nó không quan trọng.

Một lưu ý để đừng trở nên kỳ quặc

Thí nghiệm nhỏ này cũng có một lưu ý đi kèm. Có một ranh giới giữa sự tinh tế và sự làm phiền. Bạn có thể cảm nhận được khi ai đó sẵn sàng cho một khoảnh khắc kết nối, và khi họ chỉ muốn được yên. Hãy tin vào trực giác ấy. Một lời nhận xét nhanh gọn, tôn trọng, rồi tiếp tục bước đi, thường là đủ. Một lời khen chân thành như vậy là món quà của sự chú ý, và những món quà đẹp nhất thì không đòi hỏi điều gì đáp lại.

Hãy thử ngay hôm nay

Trong lần chạy việc hay khi bước qua hành lang văn phòng tiếp theo, hãy ngẩng lên. Chọn một người, chọn một điều nơi họ thực sự đáng được gọi tên, và nói ra. Sẽ mất chưa đến một phút, và có thể bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy bầu không khí giữa hai người thay đổi thế nào. Nếu bạn giống tôi, bạn sẽ rời đi với cảm giác tỉnh táo hơn một chút, bởi bạn đã góp phần làm cho thế giới này ấm áp thêm một nhịp nhỏ.

Niềm vui không nhất thiết phải là một sự kiện lớn lao. Đôi khi, nó chỉ đơn giản là nhìn thấy một đôi bốt vàng rực rỡ, và đủ can đảm để nói ra điều đó.

References

Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218–226. 

Lyubomirsky, S., & Layous, K. (2013). How do simple positive activities increase well-being? Current Directions in Psychological Science, 22(1), 57–62. 

Zhao, X., & Epley, N. (2021). Insufficiently complimentary?: Underestimating the positive impact of compliments creates a barrier to expressing them. Journal of Personality and Social Psychology, 121(2), 239–256.

Tác giả: Lindsey Godwin Ph.D.

Nguồn: How to Change Your Day (and Someone Else's) in Just a Few Seconds | Psychology Today