Làm chủ cảm giác khó chịu

Trong tất cả những kỹ năng tôi học được trong suốt 7 năm qua, khi tìm cách thay đổi cuộc đời mình, có một kỹ năng nổi bật hơn cả: Học cách cảm thấy thoải mái ngay cả khi đang trải qua sự khó chịu.

Nếu rèn luyện được kỹ năng này, bạn gần như có thể chinh phục bất cứ điều gì. Bạn có thể vượt qua thói trì hoãn, bắt đầu tập thể dục, xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh hơn, học một ngôn ngữ mới, vượt qua những thử thách và hoạt động đòi hỏi thể lực khắc nghiệt, khám phá những điều mới mẻ, đứng nói trước đám đông, buông bỏ tất cả những gì mình từng biết và theo đuổi lối sống tối giản. Và đó mới chỉ là khởi đầu.

Đáng tiếc là hầu hết mọi người đều tìm cách né tránh sự khó chịu. Ý tôi là, họ thực sự né tránh nó, ngay khi cảm nhận được chút khó chịu đầu tiên, họ sẽ nhanh chóng chạy theo hướng ngược lại. Đây có lẽ là một trong những yếu tố hạn chế lớn nhất đối với phần đông chúng ta, và cũng là lý do khiến bạn khó thay đổi được những thói quen của mình.

Hãy thử nghĩ về điều này: rất nhiều người không ăn rau chỉ vì họ không thích mùi vị của chúng. Chúng ta không nói đến nỗi đau dày vò tâm can, càng không phải sự tra tấn ở nhà tù Guantanamo, mà chỉ đơn giản là một hương vị chưa quen thuộc với bạn. Thế là họ tiếp tục ăn những món mình vốn yêu thích: đồ ngọt, thức ăn chiên rán, thịt, phô mai, những món mặn và vô số thực phẩm chế biến từ bột mì tinh luyện.

Chỉ một việc đơn giản là tập làm quen với một hương vị khác biệt, xét trên hành trình dài của cuộc đời, điều này thực sự chẳng có gì quá khó khăn, cũng có thể khiến con người trở nên kém khỏe mạnh, thậm chí thường xuyên rơi vào tình trạng thừa cân, béo phì.

Tôi hiểu điều đó, bởi trong suốt nhiều năm, chính tôi cũng từng như vậy. Tôi trở nên béo phì, ít vận động, nghiện thuốc lá, chìm sâu trong nợ nần, sống giữa vô số đồ đạc bừa bộn và liên tục trì hoãn mọi việc, chỉ vì tôi không thích những điều khiến mình cảm thấy khó chịu. Và rồi, chính điều đó đã khiến tôi tạo ra một cuộc sống đầy rẫy những khó khăn và bất an.

Điều tuyệt vời là: tôi đã học được rằng một chút khó chịu không phải điều gì xấu. Trên thực tế, nếu được rèn luyện từng chút một, bạn thậm chí có thể học cách tận hưởng nó. Khi nhận ra điều này, tôi đã có thể thay đổi gần như mọi thứ trong cuộc đời mình. Và cho đến tận bây giờ, tôi vẫn có khả năng thay đổi bản thân khá tốt, nhờ vào chính kỹ năng ấy.

Hãy làm chủ nỗi sợ đối với sự khó chịu, và bạn có thể làm chủ cả vũ trụ.

Image by Mohamed_hassan from Pixabay

Né tránh sự khó chịu

Khi căng thẳng, con người thường tìm đến thuốc lá, thức ăn, mua sắm, rượu bia, ma túy… bất cứ thứ gì có thể giúp họ thoát khỏi cảm giác khó chịu do điều đang khiến họ căng thẳng gây ra. Thế nhưng, nếu nhìn sâu hơn vào bản chất của sự căng thẳng ấy, ta sẽ nhận ra rằng điều thực sự gây ra nó thường là một nỗi sợ thiếu căn cứ, phổ biến nhất là nỗi sợ rằng mình không đủ tốt. Nếu chúng ta chịu khó nhìn thẳng vào nỗi sợ ấy, xem xét nó một cách cởi mở và để ánh sáng của nhận thức soi rọi, nó sẽ dần mất đi sức mạnh vốn có.

Khi những người vốn ít vận động bắt đầu tập thể dục, họ thường cảm thấy khó chịu. Việc đó thật sự rất vất vả! Cơ bắp có thể đau nhức. Nó chẳng dễ dàng như việc không tập luyện gì cả. Đây cũng không phải hoạt động mà họ đã quen thuộc, và họ lo sợ mình sẽ làm sai hoặc trông thật ngớ ngẩn trước mặt người khác. Thế là sau một thời gian, họ bỏ cuộc vì cảm thấy khó chịu. Trong khi đó, sự thật là việc phải trải qua một chút khó chịu trong thời gian ngắn chẳng hề khủng khiếp như chúng ta vẫn tưởng. Chúng ta không nói đến những cơn đau dữ dội, mà chỉ là cảm giác không thoải mái khi làm một điều chưa quen thuộc.

Khi cố gắng chuyển sang chế độ ăn uống lành mạnh hơn, nhiều người thường không thích điều đó. Ăn rau củ, các loại hạt sống, hạt lanh, trái cây, đậu phụ, tempeh (đậu nành lên men) hay đậu đen không mang lại cảm giác hấp dẫn tức thì như những món chiên rán, nhiều chất béo, nhiều muối hoặc nhiều đường. Việc điều chỉnh khẩu vị để làm quen với những thực phẩm mới cũng là một dạng khó chịu. Nhưng sự thật là quá trình này hoàn toàn có thể diễn ra tương đối dễ dàng, miễn là bạn sẵn lòng vượt qua cảm giác không thoải mái ban đầu.

Sự khó chịu không phải là điều xấu. Đơn giản, nó chỉ là thứ mà chúng ta chưa quen. Vì vậy, chúng ta tìm cách né tránh nó. Nhưng cái giá phải trả là chúng ta không thể thay đổi những điều cần thay đổi, không thể sống khỏe mạnh hơn, cũng chẳng còn đủ cởi mở để đón nhận những cuộc phiêu lưu và cả sự hỗn độn chân thực, khó lường của cuộc sống.

Làm chủ sự khó chịu

Cách để làm chủ sự khó chịu là học cách trải nghiệm nó một cách nhẹ nhàng. Nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng thực ra không phải vậy. Nếu bạn sợ cảm giác khó chịu và cố gắng vượt qua nó bằng một hoạt động vô cùng khắc nghiệt, rất có thể bạn sẽ bỏ cuộc, thất bại rồi quay trở lại với vùng an toàn của mình.

Vì vậy, hãy bắt đầu bằng những bước nhỏ.

1. Hãy chọn một việc không quá khó. Hãy lấy thiền làm ví dụ. Thiền thực ra không quá khó, bạn chỉ cần ngồi xuống, chú ý đến cơ thể và hơi thở của mình trong giây phút hiện tại. Bạn không cần phải làm cho tâm trí trống rỗng (chỉ cần nhận biết những suy nghĩ đang xuất hiện), cũng không cần tụng niệm điều gì kỳ lạ. Bạn chỉ cần ngồi yên và quan sát. Nếu không thích thiền, hãy thử một loại thực phẩm lành mạnh mới, chẳng hạn như cải xoăn, hạnh nhân sống hoặc hạt quinoa. Hoặc nếu bạn vốn ít vận động, hãy bắt đầu với một hình thức tập luyện tương đối nhẹ nhàng, như đi bộ hay chạy bộ chậm.
2. Chỉ cần làm một chút thôi. Bạn không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc dành ra 30 phút để thực hiện một hoạt động mà mình chưa quen. Chỉ cần vài phút là đủ. Điều quan trọng nhất là bắt đầu.
3. Bước ra khỏi vùng an toàn của bạn, từng chút một. Người bạn của tôi, Susan O’Connell, một thiền sư thuộc truyền thống Thiền tông, có một hướng dẫn thiền yêu thích mà thực ra bạn có thể áp dụng cho bất kỳ hoạt động nào: khi đang thiền và cảm thấy muốn đứng dậy, đừng đứng dậy. Khi thôi thúc ấy xuất hiện lần thứ hai, hãy tiếp tục ngồi yên. Đến lần thứ ba, bạn mới đứng lên. Như vậy, bạn học cách ở lại với sự thôi thúc và cảm giác khó chịu hai lần trước khi cuối cùng làm theo nó ở lần thứ ba. Đây là một cách cân bằng hợp lý, giúp bạn mở rộng vùng thoải mái của mình mà không tạo ra áp lực quá lớn. Bạn cũng có thể áp dụng nguyên tắc này khi tập thể dục và trong nhiều hoạt động khác: hãy cố gắng thêm một chút nữa.
4. Hãy quan sát cảm giác khó chịu. Khi bắt đầu cảm thấy không thoải mái, hãy quan sát chính mình. Bạn có bắt đầu phàn nàn trong đầu không? Bạn có đang tìm cách né tránh cảm giác ấy không? Bạn thường tìm đến điều gì để thoát khỏi nó? Và điều gì sẽ xảy ra nếu bạn cứ ở lại với cảm giác đó mà không làm gì để xua đuổi nó?
5. Hãy mỉm cười. Đây không phải một lời khuyên đơn giản hay hời hợt như bạn có thể nghĩ. Nếu có thể mỉm cười ngay cả khi đang cảm thấy khó chịu, bạn có thể dần học được cách đón nhận cảm giác ấy với tâm thế vui vẻ hơn thông qua luyện tập.

Khi tham gia thử thách Goruck Challenge vào năm 2011, tôi đã trải qua 13 giờ liên tục trong tình trạng vô cùng khó chịu: đầu gối trầy xước, rớm máu; cát lọt vào giày khi tôi đi bộ đường dài và chạy với chiếc ba lô nặng hơn 27 kg trên lưng; phải cõng đồng đội, vác những khúc gỗ, chống đẩy, di chuyển kiểu cua bò và thực hiện nhiều bài tập khác. Tôi còn phải chịu đựng cảm giác buồn đi vệ sinh, mệt mỏi, đói bụng và lạnh cóng.

Thế nhưng, giữa tất cả những điều đó, tôi đã thực hành một việc rất đơn giản: cố gắng giữ nụ cười trên môi trong suốt thời gian trải qua những cảm giác khó chịu ấy.

Đó là một thực hành quan trọng.

Hãy thực hành điều này mỗi ngày. Ban đầu, bạn có thể cảm thấy lạ lẫm, thậm chí khó khăn, nhưng chẳng bao lâu sau, vùng thoải mái của bạn sẽ dần mở rộng. Nếu kiên trì thực hành đủ lâu với nhiều hoạt động khác nhau, bạn sẽ mở rộng vùng thoải mái của mình đến mức có thể đón nhận cả những cảm giác khó chịu. Và khi ấy, bạn có thể làm chủ cả vũ trụ.

Những điều bạn có thể làm chủ từ đây

Nếu đã học được cách làm chủ sự khó chịu, bạn có thể chinh phục những điều gì? Gần như bất cứ điều gì:

1. Thói trì hoãn. Chúng ta trì hoãn vì muốn tránh né những việc khiến mình không thoải mái. Nhưng nếu học được cách tiếp tục ở lại với công việc ấy, ngay cả khi nó khiến ta khó chịu, mọi chuyện sẽ khác đi. Sự khó chịu không phải điều gì xấu. Nếu bạn đang tham gia mô-đun Vượt qua sự trì hoãn trong chương trình Sea Change của tôi, bạn sẽ học cách đối diện với cảm giác không thoải mái khi tiếp tục thực hiện những công việc thực sự quan trọng đối với mình.
2. Tập thể dục. Chúng ta thường né tránh việc tập luyện vì nó không dễ chịu. Nhưng nếu từng bước mở rộng vùng thoải mái của mình, lặp đi lặp lại việc tập luyện, bạn sẽ dần cảm thấy thoải mái hơn với hoạt động này.
3. Viết lách. Nếu bạn muốn viết nhưng dường như lúc nào cũng trì hoãn, đó là bởi viết lách thường khó khăn và khiến bạn ít thoải mái hơn so với việc kiểm tra email hay lướt mạng xã hội chẳng hạn. Hãy học cách ở lại với cảm giác khó chịu ấy, và bạn sẽ viết được nhiều hơn bao giờ hết.
4. Ăn uống lành mạnh. Thật đáng kinh ngạc khi khẩu vị của chúng ta có thể thay đổi nhiều đến mức nào theo thời gian, nếu ta dần làm quen với những thực phẩm lành mạnh hơn. Điều đó có nghĩa là bạn sẽ phải trải qua những khoảng thời gian ngắn cảm thấy không thoải mái. Nhưng nếu tiến hành từng chút một, mọi chuyện thực ra không quá khó khăn.
5. Thiền định. Chúng ta thường né tránh cảm giác khó chịu khi phải ngồi yên, không làm gì và tập trung vào giây phút hiện tại. Nhưng điều đó không quá khó khăn, chẳng qua chỉ là một chút không thoải mái mà thôi.
6. Thức dậy sớm. Thức dậy sớm đồng nghĩa với việc bạn có thể cảm thấy hơi mệt mỏi trong một khoảng thời gian ngắn. Nhưng đó chẳng phải điều gì quá khủng khiếp.  
7. Học ngoại ngữ hoặc chơi nhạc cụ. Bạn muốn học một điều gì đó mới mẻ? Điều đó đồng nghĩa với việc, theo đúng bản chất của nó, bạn sẽ phải làm những việc mình chưa quen. Vì thế, chúng ta thường bỏ cuộc trước khi thành thạo một kỹ năng mới, đơn giản bởi vì, bạn đoán đúng rồi đấy, việc học khiến chúng ta cảm thấy không thoải mái. Hãy kiên trì ở lại với cảm giác ấy, và chẳng bao lâu nữa, bạn sẽ bắt đầu tận hưởng quá trình học hỏi kỹ năng mới này.
8. Sự bừa bộn. Sự bừa bộn chỉ là một dạng khác của thói trì hoãn. Bạn không cất đồ đạc về đúng chỗ, hoặc để những món đồ không còn cần thiết chất đống ngày một nhiều, bởi bạn cảm thấy việc xử lý chúng ngay lúc này thật phiền phức, nhất là khi so sánh với những việc dễ chịu hơn, chẳng hạn như lướt Internet hay xem truyền hình. Nhưng một khi vượt qua được cảm giác khó chịu ban đầu, bạn sẽ nhận ra rằng giải quyết mọi việc ngay khi cần thiết thực ra không khó đến vậy.
9. Đọc tiểu thuyết. Chúng ta thường tránh việc đơn giản là ngồi xuống và đọc một cuốn sách, bởi tâm trí luôn bị lôi kéo về phía những hoạt động dễ chịu hơn, chẳng hạn như lướt Internet. Nếu có thể ngồi lại với cuốn sách, chấp nhận một chút cảm giác không thoải mái ban đầu, chúng ta sẽ đọc được nhiều hơn.
10. Dọn sạch hộp thư email. Đây cũng là một dạng trì hoãn khác. Bạn nhận được một vài email, có thể mở ra xem, nhưng lại gác việc xử lý chúng sang một bên vì không làm gì cả có vẻ dễ dàng hơn.
11. Nợ nần. Thoát khỏi nợ nần đòi hỏi chúng ta phải đối diện với hàng loạt việc không hề dễ chịu: liệt kê các khoản nợ và hóa đơn phải thanh toán, lập một bản ngân sách đơn giản, lựa chọn những hoạt động không tốn tiền thay vì mua sắm, v.v. Nhưng tôi đã thoát khỏi nợ nần bằng cách cuối cùng cũng can đảm đối diện với tất cả những điều đó. Và cảm giác khi làm được điều ấy thật tuyệt vời.
12. Những cuộc phiêu lưu mới. Nhiều người chỉ quanh quẩn ở những nơi khiến họ cảm thấy quen thuộc và an toàn. Điều đó đồng nghĩa với việc họ bỏ lỡ những trải nghiệm mới mẻ, dù những trải nghiệm ấy có thể chỉ khiến họ hơi khó chịu lúc ban đầu. Ngay cả khi đi du lịch, nhiều người vẫn chỉ ghé thăm những địa điểm nổi tiếng dành cho khách du lịch và ăn những món quen thuộc, thay vì khám phá những trải nghiệm xa lạ nhưng chân thực hơn ở một vùng đất mới. Chúng ta né tránh việc gặp gỡ người mới, nói trước đám đông, buông bỏ những điều mình đã biết và cởi mở đón nhận những điều mới mẻ… tất cả chỉ để không phải cảm thấy khó chịu.

Và đó mới chỉ là khởi đầu. Trong mỗi lĩnh vực kể trên, vẫn còn rất nhiều điều bạn có thể tiếp tục rèn luyện trong những năm tới, giờ đây khi bạn không còn sợ hãi sự khó chịu nữa. Đồng thời, rất nhiều lĩnh vực khám phá khác cũng sẽ mở ra trước mắt bạn.

Sự khó chịu có thể trở thành chiếc chìa khóa nhiệm màu, giúp bạn mở ra mọi cánh cửa của cuộc sống và đón nhận niềm vui từ những điều từng khiến mình e ngại.

“Sự khó chịu là một phần không thể thiếu trong kế hoạch lớn mà tôi đã vạch ra cho mình.” 

— Jonathan Lethem

Đây là bản dịch tiếng Việt từ bài viết gốc của tác giả Leo Babauta trên Zen Habits.