Nỗi đau khi thấy mình trở nên "vô hình"

NHỮNG ĐIỂM CỐT LÕI

• Cô đơn không nằm ở việc thiếu người bên cạnh, mà là cảm giác không được ai thấu cảm.
• Nhịp sống hiện đại dường như đang được thiết kế để đẩy chúng ta vào sự biệt lập.
• Sự cô đơn tàn phá cơ thể nặng nề không kém gì tâm trí.
• Cảm giác thuộc về một nơi nào đó chính là liều thuốc chữa lành.

Nếu dạo gần đây bạn bỗng thấy lòng mình chùng xuống bởi một nỗi đau âm ỉ, không hẳn là nỗi buồn, mà là thứ gì đó lặng lẽ hơn, khó gọi tên hơn, thì hãy nhớ rằng, bạn không hề đơn độc. Tổng y sĩ Hoa Kỳ gần đây đã gọi cô đơn là một "đại dịch sức khỏe cộng đồng", với sức tàn phá tương đương việc hút 15 điếu thuốc mỗi ngày. Đó không phải là cách nói quá, đó là những con số thực tế.

Trong một khảo sát của CDC, gần một phần ba người trưởng thành cho biết họ cảm thấy cô đơn ít nhất một lần mỗi tuần. Ở người trẻ, con số này tăng lên gần một nửa. Các nhà nghiên cứu tại Harvard còn phát hiện ra rằng có tới 61% thanh niên và hơn một nửa số bà mẹ đang nuôi con nhỏ phải chịu đựng "nỗi cô đơn trầm trọng".

Thế nhưng, điều mà hầu hết chúng ta thường lầm tưởng là: cô đơn không thực sự nằm ở việc ta có đang ở một mình hay không. Nó nằm ở việc ta không được "chạm" tới, không được nhìn thấy, không được lắng nghe, hoặc không cảm thấy mình quan trọng với bất kỳ ai theo một cách ý nghĩa. Bạn có thể có hàng trăm tin nhắn chưa đọc mà vẫn thấy chẳng ai thực sự tìm kiếm mình. Bạn có thể nằm cạnh một người mỗi đêm mà vẫn thấy mình như đang mờ nhạt dần đi.

image: fizkes/Shutterstock

Vì sao chúng ta nên nông nỗi này?

Cô đơn không tự dưng lẻn vào đời ta. Chính chúng ta đã tạo ra môi trường cho nó nảy nở.

Chúng ta đã đánh đổi tình làng nghĩa xóm để lấy sự tiện nghi, đánh đổi sự kết nối thực thụ để lấy sự hiệu quả. Thành phố ngày càng ít đi những công viên, những không gian cộng đồng. Công việc chiếm quá nhiều quỹ thời gian lẽ ra dành cho sự sống. Những tình bạn thân tình dần bị thay thế bằng những nhóm chat đầy rẫy biểu tượng vui nhộn nhưng lại kết thúc trong sự im lặng mênh mông.

Chúng ta tôn thờ "sự tự lập", nhưng không ai nói với bạn rằng đó đôi khi chỉ là một cách gọi khác của việc "phải chịu đựng một mình".

Công nghệ không hoàn toàn là thủ phạm, nhưng nó khiến mọi chuyện tệ hơn. Các nghiên cứu đã chỉ rõ: chúng ta càng dành nhiều thời gian kết nối trực tuyến, nhất là khi nó thay thế cho những cuộc gặp mặt trực tiếp, chúng ta càng thấy cô đơn. Chưa bao giờ chúng ta "hiện diện" nhiều đến thế, nhưng cũng chưa bao giờ chúng ta thấy mình "vô hình" đến vậy.

Với những người thuộc cộng đồng LGBTQ+, người có hệ thần kinh đa dạng hay người khuyết tật, sự biệt lập này còn sâu sắc hơn. CDC tìm thấy hơn một nửa số người song tính và chuyển giới luôn cảm thấy cô đơn phần lớn thời gian. Với nhiều người, câu hỏi không còn là "Tôi có đang một mình không?", mà là "Liệu tôi có đủ an toàn để được là chính mình với bất kỳ ai không?".

Sự cô đơn tàn phá cơ thể thế nào?

Cơ thể chúng ta coi sự cô đơn là một mối nguy hiểm. Khi sợi dây kết nối bị đứt gãy, hệ thần kinh sẽ chuyển sang chế độ tự vệ - chiến đấu, tháo chạy hoặc đóng băng. Hormone căng thẳng (cortisol) tăng cao, giấc ngủ chập chờn, huyết áp tăng vọt. Theo thời gian, nỗi cô đơn mãn tính làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, bệnh tim mạch và thậm chí là đoản thọ.

Đó chính là một sự mỉa mai đầy cay đắng: chúng ta càng cô đơn, cơ thể càng cảnh giác với các mối đe dọa. Và khi ta càng đề phòng, ta lại càng khó để tin tưởng hay mở lòng với bất kỳ ai.

Những biểu hiện trong đời thực

Trong những buổi tham vấn tâm lý của tôi, nỗi cô đơn hiếm khi xuất hiện bằng câu nói trực diện: "Tôi đang cô đơn." Nó thường ẩn mình sau những lời thở dài khác: "Tôi thấy kiệt sức quá." "Tôi cảm thấy lạc lõng, chẳng kết nối được với ai." "Lúc nào tôi cũng bận rộn, nhưng lòng cứ trống rỗng." Đôi khi, cô đơn lại khoác lên mình chiếc áo của sự cáu gắt, sự nghiện việc, hoặc cảm giác không thể nào ngồi yên để nghỉ ngơi. Có lúc, nó chỉ là một tiếng rì rào tĩnh lặng của sự tách biệt, thứ cảm giác mà ta ngỡ là bình thường, cho đến một ngày ta nhận ra mình đã quá xa cách với thế giới.

Nỗi cô đơn thường đóng vai trò như một lớp màng bảo vệ. Nếu bạn từng bị khước từ, bị hạ thấp hoặc bị ngó lơ, việc thu mình lại sẽ mang đến cảm giác an toàn hơn là mạo hiểm để bị tổn thương thêm lần nữa. Thế nhưng, lớp vỏ bọc ấy dần dần có thể trở thành một nhà tù giam lỏng chính bạn.

Hành trình bắt đầu chữa lành

Không có một phương thuốc tức thời nào cả. Sự kết nối chẳng thể đến từ một bảng danh sách những việc cần làm. Tuy nhiên, chúng ta có thể bắt đầu từ những bước nhỏ đầy ý nghĩa: Gọi tên nó. Thừa nhận thành tiếng rằng "Mình đang thấy cô đơn" thường là bước đi khó khăn nhất. Nhưng chính lúc đó, nỗi đau vô hình mới trở thành một vết thương cụ thể để chúng ta có thể bắt đầu chăm sóc. Chủ động kết nối mà không cần lý do. Hãy nhắn tin cho một ai đó mà không cần chờ đợi một dịp thật hoàn hảo. Nỗi cô đơn thường nảy sinh từ sự do dự. Tìm những không gian thuộc về mình. Với những người thuộc nhóm thiểu số, sự kết nối đúng nghĩa thường bắt đầu ở những nơi mà bạn được là chính mình, không cần phải "gồng mình" hay giải thích về bản thân. Hãy nhớ rằng trị liệu tâm lý là một cách để "tập dượt" cho cảm giác thuộc về. Mối quan hệ giữa chuyên gia và thân chủ có thể là nơi đầu tiên bạn trải nghiệm sự thấu cảm bền bỉ, một bản thiết kế mẫu cho những kết nối ngoài đời thực.

Học lại cách để thuộc về một nơi nào đó

Nếu cô đơn là một dịch bệnh, thì cảm giác thuộc về chính là liều thuốc. Nhưng sự gắn kết không được xây dựng chỉ trong một ngày. Nó hình thành qua từng khoảnh khắc nhỏ, khi ai đó nhớ loại cà phê bạn thích, hoặc khi bạn dám sống thật với lòng mình mà không bị phán xét. Chúng ta cần nhiều hơn những không gian nuôi dưỡng các khoảnh khắc ấy. Những thành phố coi trọng sự gần gũi. Những nơi làm việc trân trọng giá trị con người hơn là năng suất đơn thuần. Những tình bạn có thể cùng nhau im lặng mà vẫn thấy ấm áp, vẹn nguyên.

Cho đến lúc đó, có lẽ điều "táo bạo" nhất mà mỗi chúng ta có thể làm là người chủ động mở lời trước. Để nói rằng: "Này, mình nhớ bạn," bằng tất cả sự chân thành. Hãy biến việc kết nối thành một thói quen, chứ không chỉ là một niềm hy vọng xa vời. Bởi lẽ, đối lập với cô đơn không phải là lúc nào cũng có người vây quanh, mà là cảm giác được thấu hiểu. 

References

U.S. Surgeon General Advisory on the Healing Effects of Social Connection and Community
Murthy, V. (2023). Our Epidemic of Loneliness and Isolation. U.S. Department of Health and Human Services.
https://www.hhs.gov/surgeongeneral/priorities/connection/index.html

Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
CDC. (2024). Prevalence of Perceived Loneliness and Lack of Social and Emotional Support Among Adults — United States, 2022.
MMWR Morb Mortal Wkly Rep 73(24): 599–606.
https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/73/wr/mm7324a1.htm

Harvard Graduate School of Education — “Loneliness in America” Report
Weissbourd, R. et al. (2024). Loneliness in America: How the Pandemic Has Deepened an Epidemic of Disconnection.
Harvard Graduate School of Education, Making Caring Common Project.
https://mcc.gse.harvard.edu/reports/loneliness-in-america-2024

Meta-Analysis on Loneliness and Health Outcomes
Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015).
Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: A meta-analytic review.
Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227–237.
https://doi.org/10.1177/1745691614568352

Tác giả: Whitney Coulson LCSW

Nguồn: The Pain of Feeling Unseen | Psychology Today