Tầm quan trọng của một ngày bình thường

Cốt lõi vấn đề:

• Chúng ta mải mê đuổi theo những kết quả rực rỡ mà quên mất cách mình thực sự trải qua mỗi ngày.
• Sự viên mãn thực sự đến từ việc để hành động mỗi ngày đồng điệu với giá trị sống, chứ không nằm ở những danh hiệu đạt được.

Khi các bạn sinh viên hay những người đi làm tìm đến tôi để thực hiện điều mà tôi gọi là "Trò chuyện về sự viên mãn", một kiểu kết hợp giữa tư vấn cuộc sống, sự nghiệp và sức khỏe, họ hiếm khi bắt đầu bằng một biến cố lớn. Thay vào đó, họ thường nói kiểu như: "Em biết mình muốn làm gì, chỉ là em không cảm thấy thực sự hạnh phúc với lựa chọn đó."

Họ vẽ ra những viễn cảnh tương lai nghe rất ấn tượng: làm tư vấn viên, bác sĩ, luật sư, hay giữ những vị trí lãnh đạo tại các tập đoàn lớn. Kế hoạch rất hoàn hảo. Hồ sơ năng lực rất sáng giá. Nhìn từ bên ngoài, mọi thứ dường như đã sẵn sàng để cất cánh.

Nhưng rồi tôi đặt một câu hỏi khác: "Một ngày thứ Ba bình thường của bạn trong công việc đó sẽ diễn ra như thế nào?" Tôi không muốn biết chức danh trên danh thiếp hay mức lương khởi điểm của họ. Tôi muốn họ kể cho tôi nghe họ sẽ thức dậy lúc mấy giờ, họ sẽ dành cả ngày bên cạnh những ai, họ sẽ phải đối mặt với những vấn đề gì, và cảm giác của họ ra sao vào mỗi buổi tối khi trở về nhà trong mệt mỏi.

Đến lúc này, mọi lần như một, các bạn sinh viên và cả những người đã đi làm đều không thể trả lời được. Cuộc trò chuyện rơi vào im lặng. Họ đã nghĩ về cái "ghế" họ muốn ngồi, nhưng chưa hề hình dung về những việc họ phải làm, hay việc đó liệu có hòa hợp với những sở thích và những người mà họ yêu quý hay không.

Từ nhỏ, chúng ta đã được dạy rằng thành công là một loại tài sản để sở hữu. Chúng ta tích trữ bằng cấp, các mốc son sự nghiệp, sự thăng tiến và những lời tán dương. Chúng ta săn đuổi những kết quả có thể đo lường và trưng bày được. Thế nhưng, dù chúng ta có đánh dấu hành trình cuộc đời mình bằng bao nhiêu cột mốc đi chăng nữa, thì phần lớn thời gian ta sống vẫn là những bước chân bình dị trên đường đời mỗi ngày.

Cách chúng ta bước đi không chỉ quyết định con đường ta chọn, mà còn quyết định xem cột mốc nào thực sự xứng đáng để chúng ta ghi dấu.

Triết gia Aristotle từng phân biệt giữa "ngoại vật", như tiền tài, địa vị, danh vọng, và cái mà ông gọi là eudaimonia, mà ngày nay chúng ta hiểu là sự viên mãn, hay một cuộc sống tốt đẹp bắt nguồn từ trải nghiệm sống thay vì sự sở hữu. Viên mãn không phải là thứ bạn nắm giữ trong tay; đó là điều bạn thực hiện, một cách bền bỉ và theo cách nói lên được tài năng cũng như bản sắc riêng của bạn. Đó là một lối sống mà ở đó hành động luôn song hành với nhân cách và các giá trị tinh thần của chính mình.

Khi tôi nói về kiểu sống viên mãn này, hầu hết mọi người đều đồng ý rằng nghe thì rất hay về mặt lý thuyết. Tuy nhiên, khi phải đưa ra những quyết định cá nhân hay nghề nghiệp, họ thường rơi lại thói quen cũ: chọn con đường trông có vẻ thành đạt trong mắt người đời, thay vì chọn một cuộc đời mà họ thực sự thấy hào hứng khi sống qua từng ngày.

Tôi chứng kiến sự giằng xé này thường xuyên ở những sinh viên đang bị cuốn vào những nghề nghiệp mà chính họ cũng không chắc mình sẽ yêu thích, và tôi cũng thấy nó ở những người đi làm ở gần như mọi giai đoạn sự nghiệp. Tham vọng thường bị đóng khung như việc leo lên một chiếc thang, thay vì là tìm kiếm những cách tốt hơn để sống đúng với giá trị của mình, từ đó tạo ra tác động lớn hơn cho bản thân và xã hội. Thành công đang bị xem là một thước đo bên ngoài, thay vì là sự cân bằng, hòa hợp từ bên trong.

Đây chẳng phải lỗi của riêng ai. Văn hóa của chúng ta luôn củng cố ý niệm rằng thành công chỉ xuất hiện ở vạch đích. Mạng xã hội nén cả một đời người vào những thước phim rực rỡ: ảnh tốt nghiệp, thông báo việc làm mới, hay tin thăng chức. Chúng ta chỉ nhìn thấy những chiếc cúp, mà quên mất những buổi sáng bình thường trong tuần, vốn mới là thứ thực sự dệt nên một cuộc đời.

Cuộc sống phần lớn là những ngày trong tuần

Tôi đã tự mình rút ra bài học này từ những ngày đầu khởi nghiệp. Giống như bao người trẻ đầy hoài bão khác, tôi từng tin rằng nỗ lực đồng nghĩa với việc hy sinh hiện tại để đổi lấy hạnh phúc mai sau. Tôi cứ ngỡ bài học về "thử thách kẹo bông" nổi tiếng chính là minh chứng cho năng lực chạm đến thành công: Một khả năng cao quý khi biết chịu đựng gian khổ lúc này để có thể tận hưởng quả ngọt về sau.

Dẫu rằng sự kiên trì là một phẩm chất quan trọng và việc dành thời gian để trở nên xuất sắc trong lĩnh vực mình theo đuổi là điều cần thiết, nhưng điều quan trọng không kém là chúng ta phải tự hỏi mình đang chịu đựng vì điều gì. Liệu đó là đạt được thành tựu chỉ để thỏa mãn cảm giác thành công, hay là để ta có thể hoàn thành trọn vẹn những việc mà ta thực lòng tâm huyết?

Các nhà tâm lý học đôi khi nhắc đến khái niệm "ngụy tưởng về đích" (arrival fallacy), tức là niềm tin rằng khi chạm tay đến một mục tiêu nhất định, ta sẽ có được sự viên mãn vĩnh cửu. Trớ trêu thay, việc đạt được những mục tiêu đó hiếm khi thay đổi cuộc sống hàng ngày theo cách ta mong đợi. Chúng ta thích nghi rất nhanh. Chúng ta cứ mải miết chạy trên "vòng xoáy ham muốn" không hồi kết. Những áp lực mới sẽ thay thế những áp lực cũ. Và cái tương lai rực rỡ ta từng mơ ước rồi cũng chỉ trở thành một trạng thái bình thường mới mà thôi.

Trong khi đó, câu hỏi cốt lõi vẫn chưa có lời giải: "Liệu tôi có thực sự yêu thích cách mình đang trải qua mỗi ngày hay không?"

Đó là lý do vì sao, trong những cuộc trò chuyện về sự viên mãn, tôi luôn thúc đẩy người đối diện đi sâu vào những chi tiết nhỏ nhặt nhất, cố gắng vẽ nên một bức tranh càng đầy đủ càng tốt. Không phải vì tôi muốn dập tắt hoài bão của họ, mà bởi vì hoài bão sẽ lành mạnh hơn khi nó được bám rễ vào thực tế và sự thấu hiểu bản thân.

"Bạn làm gì từ chín giờ sáng đến năm giờ chiều?" "Bạn đang trò chuyện với những ai?" "Phần việc nào tiếp thêm năng lượng cho bạn, và phần nào đang bào mòn bạn?"

Những câu hỏi này giúp thay đổi góc nhìn. Chúng yêu cầu chúng ta ngừng coi thành công là một thứ tài sản để sở hữu, mà hãy xem nó như một thói quen để thực hành. Chúng nhắc nhở ta hãy chú tâm vào từng chi tiết trong cách ta sống mỗi ngày.

Cách nhìn nhận này không làm cho việc đưa ra quyết định trở nên dễ dàng hơn. Thực tế, nó còn có thể khó khăn hơn, bởi giờ đây chúng ta phải nhìn xuyên qua những ánh hào quang bên ngoài để tự hỏi điều gì thực sự nuôi dưỡng tâm hồn mình. Ta phải thành thật với bản thân về những sự đánh đổi mà mình sẵn lòng chấp nhận, và cần có can đảm để chọn những con đường có thể trông chẳng mấy vẻ vang trong mắt người đời.

Thế nhưng, khi nhìn nhận thành công theo cách này, ta cũng sẽ cảm thấy nhẹ nhõm và tự do hơn. Bởi lẽ, giờ đây mỗi ngày trôi qua không còn là "phương tiện" để đổi lấy vài cột mốc ngắn ngủi nữa. Cuộc sống chính là những gì ta đang nâng niu và trải nghiệm, ngay trong những ngày bình thường nhất. 

Tác giả: Ira Bedzow Ph.D.

Nguồn: The Importance of an Ordinary Day | Psychology Today