Vì sao mọi thứ trong cuộc sống dường như trở nên tẻ nhạt, và làm thế nào để thay đổi điều đó?

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Thói quen giúp chúng ta hoạt động hiệu quả hơn, nhưng sự lặp đi lặp lại có thể làm chai sạn phản ứng cảm xúc của chúng ta trước cuộc sống.
• Con người đặc biệt không thích cảm giác chẳng có việc gì để làm
• Chi tiêu có chiến lược có thể giúp chống lại sự tẻ nhạt.
• Những ngày được trải qua ở nhiều địa điểm đa dạng hơn có liên quan đến tâm trạng tích cực hơn.

Bạn đã bao giờ cảm thấy cuộc sống thật nhàm chán, đơn điệu, hay đơn giản là không còn thú vị như những ngày tháng khi bạn còn trẻ? Nếu có, bạn không phải là người duy nhất trải qua cảm giác ấy.

Khi đi từ tuổi thơ sang tuổi vị thành niên, rồi bước vào tuổi trưởng thành, cuộc sống dường như ngày càng giống một chuỗi nhiệm vụ cần hoàn thành hơn là một hành trình đầy háo hức để khám phá. Công việc hằng ngày, những việc lặt vặt trong nhà, chăm sóc con cái hoặc thú cưng, hay chạy đi chạy lại giải quyết đủ thứ việc vặt, tất cả dần trở thành những hoạt động quen thuộc, hình thành nên nhịp điệu sinh hoạt lặp đi lặp lại theo từng ngày, từng tuần.

Image by Auvryon from Pixabay 

Thói quen và sự thích nghi khoái cảm

Thói quen là một yếu tố then chốt giúp con người duy trì hiệu suất hoạt động cao. Cuốn sách Atomic Habits (Thói quen nguyên tử) của James Clear chỉ ra rằng những thói quen nhỏ, được thực hiện đều đặn, có thể tích lũy theo thời gian và tạo nên những kết quả to lớn.

Clear mở đầu cuốn sách bằng câu chuyện về đội tuyển đua xe đạp Anh, đội tuyển chỉ giành được một huy chương vàng Olympic trong gần một thế kỷ. Theo lời kể của Clear, mọi thứ bắt đầu thay đổi khi huấn luyện viên Dave Brailsford theo đuổi những cải tiến nhỏ nhất, những lợi ích cận biên tưởng chừng không đáng kể nhưng khi cộng dồn lại có thể tạo nên khác biệt lớn.

Ông mang gối riêng của các vận động viên đến khách sạn để giúp họ ngủ ngon hơn, mời một bác sĩ phẫu thuật hướng dẫn cách rửa tay đúng cách nhằm phòng tránh bệnh tật, cùng hàng chục cải tiến nhỏ khác. Trong vòng một thập kỷ, các tay đua xe đạp Anh đã thống trị đấu trường Olympic. Đến năm 2012, Bradley Wiggins trở thành tay đua người Anh đầu tiên giành chiến thắng tại giải Tour de France.

Tóm lại, thói quen mang lại những lợi ích thiết thực trong cuộc sống. Thế nhưng, khi một việc được thực hiện hết lần này đến lần khác, cuộc sống cũng có thể dần trở nên dễ đoán, nhàm chán và đơn điệu. Chính James Clear cũng lưu ý rằng mối đe dọa lớn nhất đối với việc duy trì một thói quen không phải là thất bại, mà là sự nhàm chán.

Đây chính là lúc hiện tượng thích nghi khoái cảm phát huy tác động. Thích nghi khoái cảm là xu hướng con người dần thích nghi về mặt cảm xúc với cùng một trải nghiệm khi thời gian trôi qua. Trong một nghiên cứu kinh điển năm 1978, các nhà nghiên cứu phát hiện rằng vài tháng sau khi trúng số, những người trúng số không hạnh phúc hơn những người không trúng số; thậm chí, họ còn ít tận hưởng những hoạt động thường ngày hơn¹.

Hãy thử nhớ lại lần đầu tiên bạn đi máy bay. Có lẽ khi ấy, bạn cảm thấy vô cùng háo hức, lòng tràn ngập những cảm xúc mới mẻ. Nhưng khi việc bay trở nên quen thuộc theo thời gian, mỗi chuyến đi lại bớt phần thú vị hơn trước. Trong cuộc sống thường nhật, thích nghi khoái cảm xảy ra mỗi khi chúng ta lặp đi lặp lại những hành động giống nhau, khiến phản ứng cảm xúc dần trở nên cùn mòn theo thời gian.

Thói quen giống như một con dao hai lưỡi. Một mặt, chúng giúp chúng ta hoàn thành công việc gần như không cần tốn sức nhờ những quy trình đã thành nếp. Mặt khác, chúng cũng khiến chúng ta dễ rơi vào cái bẫy của sự thích nghi khoái cảm. Khi mọi thứ cứ lặp lại hết ngày này qua ngày khác, cuộc sống dần mất đi sức hấp dẫn, nhường chỗ cho một trạng thái mỏi mệt và tẻ nhạt về mặt cảm xúc.

Chúng ta khao khát điều mới mẻ và ghét sự nhàm chán

Bộ não con người yêu thích những trải nghiệm tích cực mới lạ, bởi chúng thổi thêm hương vị và sắc màu vào cuộc sống. Đó là lý do vì sao đặt chân đến một địa điểm chưa từng ghé thăm hay thử một nhà hàng mới lại có thể khiến chúng ta cảm thấy vui vẻ đến vậy.

Nhưng sự hào hứng và tính mới lạ thực sự quan trọng đến mức nào?

Trong một nghiên cứu năm 2014, các nhà tâm lý học yêu cầu những người tham gia thực hiện một việc tưởng chừng vô cùng đơn giản: ngồi một mình trong phòng tối đa 15 phút, hoàn toàn không có gì để làm ngoài việc suy nghĩ, và không được sử dụng điện thoại di động². Phần lớn những người tham gia không cảm thấy trải nghiệm này dễ chịu cho lắm. Trong một nghiên cứu so sánh, những người dành cùng khoảng thời gian ấy để đọc sách hoặc nghe nhạc lại tận hưởng thời gian của mình nhiều hơn đáng kể.

Trong một nghiên cứu khác, những người tham gia ban đầu được cho trải nghiệm một cú sốc điện nhẹ. Nhiều người cho biết họ sẵn sàng trả tiền để không phải cảm nhận cú sốc ấy thêm lần nào nữa. Sau đó, các nhà nghiên cứu để họ ở một mình với những suy nghĩ của mình, đồng thời đặt bên cạnh một chiếc nút có thể tạo ra chính cú sốc điện đó.

Điều xảy ra tiếp theo thật đáng kinh ngạc, và xin thứ lỗi cho cách chơi chữ này: hai phần ba số nam giới (12 trong số 18 người) và một phần tư số phụ nữ (6 trong số 24 người) đã tự bấm nút để gây sốc điện cho chính mình ít nhất một lần, chỉ để tìm cách thoát khỏi cảm giác phải ngồi yên một mình với những suy nghĩ của bản thân.

Trong một nghiên cứu khác, các nhà khoa học thần kinh đã tìm hiểu liệu sự đa dạng trong trải nghiệm và địa điểm mà con người lui tới có liên quan đến tâm trạng tích cực hay không³. Họ theo dõi dữ liệu GPS trên điện thoại của những người tham gia trong khoảng ba đến bốn tháng, đồng thời đo lường mức độ đa dạng trong những địa điểm họ ghé thăm mỗi ngày. Các nhà nghiên cứu cũng kiểm soát những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả, chẳng hạn như thời tiết, quãng đường di chuyển và ngày trong tuần.

Kết quả cho thấy, những ngày có nhiều trải nghiệm đa dạng hơn thường gắn liền với cảm xúc tích cực hơn. Như Aaron Heller, tác giả chính của nghiên cứu, nhận xét: đối với mỗi người, càng khám phá nhiều, họ càng cảm thấy hạnh phúc hơn. Heller cũng lưu ý rằng những địa điểm hoàn toàn mới dường như còn có tác động mạnh mẽ hơn cả những nơi quen thuộc.

Một điểm đáng chú ý là mối quan hệ này có tính hai chiều: trải nghiệm càng đa dạng thì tâm trạng càng tích cực; và khi tâm trạng tốt hơn, con người lại có xu hướng tiếp tục khám phá nhiều hơn sau đó.

Vì sao tiền bạc có thể mua được những điều mới mẻ?

Tiền bạc không thể trực tiếp mua được hạnh phúc, nhưng có thể giúp chúng ta tiếp cận những trải nghiệm mới mẻ và cách chúng ta sử dụng tiền cũng tạo nên sự khác biệt.

Các nghiên cứu cho thấy những khoản chi dành cho trải nghiệm, chẳng hạn như những chuyến đi, buổi hòa nhạc hay bữa ăn bên ngoài, thường mang lại hạnh phúc bền lâu hơn so với việc mua sắm đồ đạc. Một phần lý do là bởi trải nghiệm dần trở thành một phần trong con người chúng ta, góp mặt trong những câu chuyện mà chúng ta kể về cuộc đời mình⁴.

Không chỉ vậy, trải nghiệm còn mang lại niềm vui ngay cả trước khi thực sự diễn ra. Việc mong chờ một chuyến đi hay một sự kiện thường đem đến cảm giác dễ chịu và hào hứng hơn so với việc chờ đợi một món đồ mình muốn sở hữu⁵. Vì thế, khi đặt trước một hoạt động nào đó từ vài tuần trước, bạn không chỉ mua lấy một trải nghiệm trong tương lai, mà còn dành cho mình nhiều tuần để háo hức mong chờ nó.

Hơn nữa, vì con người thường nhanh chóng thích nghi với những món đồ đắt tiền mới mua, nhiều niềm vui nhỏ bé, đa dạng có xu hướng mang lại nhiều hạnh phúc hơn một lần chi tiêu lớn để thỏa mãn bản thân⁶.

Tóm lại, nếu muốn dùng tiền để chống lại sự tẻ nhạt, cách tốt nhất là đầu tư vào sự đa dạng của những trải nghiệm.

Bạn có thể làm gì để chống lại sự tẻ nhạt?

Nếu muốn thổi thêm sức sống vào những ngày tháng đơn điệu và giành lại cảm giác hào hứng với cuộc sống, dưới đây là một số gợi ý giúp bạn tìm kiếm những điều mới mẻ, bao gồm cả những lựa chọn miễn phí lẫn những hoạt động cần chi tiêu.

Những lựa chọn miễn phí bao gồm:

- Đi làm hoặc chạy việc vặt bằng một con đường khác. Thay vì luôn chọn tuyến đường được xem là “hiệu quả” nhất mà bạn vẫn đi mỗi tuần, hãy thử khám phá một lối đi mới.

- Làm việc ở một nơi khác. Nếu làm việc từ xa, thay vì cả ngày ngồi ở nhà, hãy thử dành một ngày làm việc tại thư viện hoặc quán cà phê mà bạn chưa từng ghé qua.

- Mua thực phẩm ở một cửa hàng mới. Hãy thử đến một khu chợ hoặc cửa hàng thực phẩm quốc tế, rồi chọn mua một nguyên liệu mà bạn chưa từng dùng để nấu ăn.

- Trò chuyện với một người xa lạ. Giao tiếp xã hội có sức cuốn hút và đem đến cảm giác mới mẻ bởi mỗi cuộc trò chuyện đều có tính tương tác, luôn biến đổi và khó đoán trước, đặc biệt khi bạn đang nói chuyện với một người chưa từng quen biết. Các nghiên cứu cho thấy con người thường đánh giá thấp mức độ thú vị mà họ có thể cảm nhận khi trò chuyện với người lạ⁷.

- Học một kỹ năng mới. Khám phá điều gì đó mới mẻ trong một lĩnh vực xa lạ có thể khơi gợi sự hứng thú, đồng thời đem lại cảm giác rằng bản thân đang tiến bộ từng ngày.

- Khám phá một khía cạnh mới của kỹ năng bạn đã có. Ngay cả khi dành thời gian cho một kỹ năng mà mình đã thành thạo, bạn vẫn có thể tìm hiểu một nhánh kiến thức mới trong lĩnh vực ấy. Chẳng hạn, nếu chơi piano, hãy thử học một bản nhạc có phong cách khác hẳn những gì bạn thường chơi.

- Cất điện thoại đi trong 15 phút. Hãy dành sự chú ý cho những gì đang diễn ra xung quanh mình, hoặc thử thực hành thiền trong một khoảng thời gian ngắn.

Những lựa chọn ít tốn kém nhưng cần chi trả bao gồm:

- Thử một quán cà phê hoặc quán bia ngoài trời mà bạn chưa từng ghé qua.

- Đăng ký một lớp học dành cho người mới bắt đầu trong lĩnh vực bạn yêu thích. Hoạt động này không nên khiến bạn cảm thấy như đang phải hoàn thành thêm một “nhiệm vụ”, mà hãy xem đó là cơ hội để khơi dậy sự hứng thú và khám phá những điều mới mẻ.

- Mua vé tham dự một sự kiện thể thao địa phương, buổi hòa nhạc hoặc chương trình biểu diễn nghệ thuật.

- Lên kế hoạch cho một chuyến đi trong ngày đến một địa điểm gần nơi bạn sống. Ngay cả khi chỉ đi xa khỏi thị trấn khoảng một giờ đồng hồ rồi trở về trong ngày, bạn vẫn có thể có được một trải nghiệm mới mẻ.

- Thử một nhà hàng mới cùng ai đó. Điểm cộng sẽ càng lớn nếu đó là một nền ẩm thực mà bạn hiếm khi hoặc chưa bao giờ thử.

- Làm điều gì đó thật trẻ con! Chơi lại một trò chơi điện tử cổ điển, đến khu vui chơi nhảy trên bạt nhún hoặc thử trò bắn súng laser. Đôi khi, chúng ta không cần phải làm điều gì thật ý nghĩa hay hữu ích; chỉ cần vui vẻ như một đứa trẻ cũng đủ để cuộc sống bớt đơn điệu.

- Rủ nhóm bạn tổ chức một buổi hát karaoke.

Những lựa chọn tốn kém hơn nhưng có thể tạo ra tác động đáng kể bao gồm:

- Lên kế hoạch cho một kỳ nghỉ. Hãy đến một nơi bạn chưa từng đặt chân tới, hoặc tổ chức một chuyến đi ngắn cùng người mà bạn chưa có nhiều dịp gặp gỡ hay chưa từng đi du lịch cùng. Hãy đặt chỗ trước vài tuần để có thể tận hưởng cả niềm vui mong đợi chuyến đi.

- Tham gia một câu lạc bộ hoặc nhóm sinh hoạt mới. Hãy đăng ký một phòng tập thể hình hoặc nhóm hoạt động mà bạn đã cân nhắc từ lâu nhưng vẫn lần lữa chưa tham gia. Đừng tiếp tục chờ đợi nữa.

- Mua một món đồ mở ra những trải nghiệm mới. Hãy nghĩ đến một chiếc thuyền kayak, một chiếc kính thiên văn hoặc một chiếc mô tô để bạn khám phá những cung đường mới, thay vì chỉ mua một phiên bản tốt hơn của món đồ mình vốn đã sở hữu.

- Tham dự một sự kiện trực tiếp quy mô lớn mà bạn chưa từng trải nghiệm. Đó có thể là trận đấu của đội thể thao yêu thích, buổi biểu diễn của nghệ sĩ bạn hâm mộ hoặc một buổi diễn thuyết TED.

- Chuyển đến một nơi khác sinh sống. Thay đổi nơi ở là một trong những cách chắc chắn nhất để đưa những trải nghiệm mới mẻ vào cuộc sống thường ngày và tạo cơ hội cho bạn bắt đầu lại với một tâm thế mới.

Điều cốt lõi

Thói quen sẽ luôn là một phần không thể thiếu của một cuộc sống vận hành tốt đẹp, và đó là điều đáng mừng. Mục tiêu không phải là từ bỏ những nếp sinh hoạt quen thuộc, mà là chủ động tạo thêm những trải nghiệm mới mẻ xoay quanh chúng.

Hãy giữ lại những thói quen thực sự có ích cho bạn, đồng thời chủ động đưa những địa điểm, con người và trải nghiệm mới vào những khoảng thời gian trong tuần vốn đã trở nên quen thuộc. Đôi khi, chỉ cần mỗi tuần làm một điều gì đó khác đi cũng đủ để phá vỡ vòng lặp đơn điệu mà bạn đã mắc kẹt từ lâu.

Bởi lẽ, để cuộc sống trở nên thú vị hơn, bạn không nhất thiết phải thay đổi mọi thứ. Đôi khi, bạn chỉ cần mở một cánh cửa mới giữa những ngày tháng tưởng chừng chẳng có gì khác biệt.

References

Brickman, P., Coates, D., & Janoff-Bulman, R. (1978). Lottery winners and accident victims: Is happiness relative? Journal of Personality and Social Psychology, 36(8), 917–927. doi.org/10.1037/0022-3514.36.8.917

Wilson, T. D., Reinhard, D. A., Westgate, E. C., Gilbert, D. T., Ellerbeck, N., Hahn, C., Brown, C. L., & Shaked, A. (2014). Just think: The challenges of the disengaged mind. Science, 345(6192), 75–77. doi.org/10.1126/science.1250830

Heller, A. S., Shi, T. C., Ezie, C. E. C., Reneau, T. R., Baez, L. M., Gibbons, C. J., & Hartley, C. A. (2020). Association between real-world experiential diversity and positive affect relates to hippocampal–striatal functional connectivity. Nature Neuroscience, 23(7), 800–804. doi.org/10.1038/s41593-020-0636-4

Van Boven, L., & Gilovich, T. (2003). To do or to have? That is the question. Journal of Personality and Social Psychology, 85(6), 1193–1202. doi.org/10.1037/0022-3514.85.6.1193

Kumar, A., Killingsworth, M. A., & Gilovich, T. (2014). Waiting for merlot: Anticipatory consumption of experiential and material purchases. Psychological Science, 25(10), 1924–1931. doi.org/10.1177/0956797614546556

Dunn, E. W., Gilbert, D. T., & Wilson, T. D. (2011). If money doesn’t make you happy, then you probably aren’t spending it right. Journal of Consumer Psychology, 21(2), 115–125. doi.org/10.1016/j.jcps.2011.02.002

Epley, N., & Schroeder, J. (2014). Mistakenly seeking solitude. Journal of Experimental Psychology: General, 143(5), 1980–1999. doi.org/10.1037/a0037323