4 dấu hiệu cho thấy bạn đang thiếu lòng trắc ẩn với chính mình

Không hề hiếm khi một người rất dịu dàng và thấu hiểu với người khác, nhưng lại chật vật vô cùng để trao chính sự tử tế ấy cho bản thân. Có thể bạn xem lòng trắc ẩn với mình chỉ là ưu tiên thứ yếu so với việc sống tốt với mọi người xung quanh; thậm chí bạn còn nghĩ rằng mình không xứng đáng nhận điều đó nhiều như bạn bè hay gia đình. Thế nhưng, khi bạn từ chối dành cho mình sự dịu dàng mà bạn sẵn sàng trao đi, bạn đang âm thầm lấy mất đi những điều rất quan trọng đối với hạnh phúc của chính mình – điều mà nhiều nghiên cứu đã chỉ ra.

Dưới đây là bốn dấu hiệu cho thấy có thể bạn đang bỏ lỡ lòng trắc ẩn dành cho bản thân, cùng những gì khoa học nói về cách thay đổi điều đó.

1. Tiếng nói bên trong bạn khắc nghiệt hơn bất cứ điều gì bạn từng nói với người khác

Tự chỉ trích là một trong những lý do lớn nhất khiến con người khó cảm thông với chính mình. Chẳng hạn, nếu một người bạn hay người thân cần được an ủi sau khi phạm sai lầm, hẳn bạn sẽ không khó khăn gì để dùng giọng nói dịu dàng, kiên nhẫn mà vỗ về họ. Bạn sẽ bảo họ đừng quá nặng nề với bản thân và nhắc rằng ai rồi cũng có lúc sai sót. Thế nhưng, nếu sai lầm ấy là của bạn, dòng độc thoại bên trong có thể trở nên sắc lạnh hơn nhiều, và cũng ít khoan dung hơn rất nhiều.

Dù đáng buồn, đây lại là một khuôn mẫu được các nghiên cứu ủng hộ. Cụ thể, một nghiên cứu năm 2018 đăng trên tạp chí Mindfulness cho thấy con người thường dành nhiều lòng trắc ẩn cho người khác hơn là cho chính mình. Tuy vậy, nghiên cứu cũng lưu ý rằng chính lòng trắc ẩn với bản thân chứ không chỉ với người khác, mới gắn kết chặt chẽ hơn với cảm giác an lành, như mức độ trầm cảm thấp hơn và cảm xúc tích cực nhiều hơn.

Source: ian dooley / Unsplash

2. Bạn đặt nhu cầu của mọi người lên trên nhu cầu của chính mình

Những người gặp khó khăn với lòng trắc ẩn dành cho bản thân thường có thói quen luôn đặt người khác lên trước, ngay cả khi điều đó phải đánh đổi bằng sức khỏe tinh thần hay thể chất của họ. Ví dụ, bạn có thể làm việc quá sức, phớt lờ ranh giới của mình, hoặc gánh vác nhiều hơn khả năng chịu đựng, chỉ vì tin rằng người khác “xứng đáng” với thời gian và năng lượng của bạn hơn chính bạn.

Dù việc quan tâm sâu sắc đến người khác thật sự đáng trân trọng, nhưng nếu bỏ bê bản thân, bạn sẽ chỉ càng khó tiếp tục chăm lo cho họ, bởi bạn sẽ dần kiệt sức, chất chứa ấm ức và ngập trong căng thẳng.

Theo nghĩa đó, biết trắc ẩn với mình không hề ích kỷ. Đó đơn giản là hành động thừa nhận rằng nỗi đau của bạn cũng hợp lệ và xứng đáng được chăm sóc như của bất kỳ ai khác, điều mà tâm trí và cơ thể bạn sẽ biết ơn. Ưu tiên cho hạnh phúc của mình không có nghĩa là bạn bớt quan tâm đến người khác, mà là bạn đang tạo nên một nền tảng bền vững để có thể giúp đỡ họ một cách chân thành hơn.

3. Bạn dễ dàng tha thứ cho người khác, nhưng lại không thể buông bỏ lỗi lầm của chính mình

Những ai thiếu lòng trắc ẩn với bản thân thường rất khó thực hành sự tha thứ dành cho chính mình. Bạn có thể dễ dàng bỏ qua sai sót của người khác, nhưng lại liên tục tua đi tua lại lỗi lầm của mình trong tâm trí, day dứt mãi về việc đáng lẽ bạn đã có thể làm tốt hơn thế nào. Chuẩn mực kép ấy là dấu hiệu điển hình của việc thiếu tự cảm thông. Trong khi bạn sẵn sàng mở lòng tha thứ hướng ra bên ngoài, bạn lại chật vật vô cùng để trao điều đó cho chính mình.

Như một nghiên cứu năm 2020 đăng trên Journal of Happiness Studies đã lý giải, điều này phần nào xuất phát từ việc lòng trắc ẩn với bản thân đòi hỏi ta chấp nhận “tính nhân loại chung”: hiểu rằng khổ đau là một phần của kiếp người. Nói cách khác, những nỗi đau, mất mát, buồn thương, thất vọng, bất công, vấp ngã, bực dọc, và đúng vậy, cả những thất bại lẫn sai lầm, chính là sợi dây nối chúng ta với người khác; chúng không phải điều để ta xấu hổ.

Thế nhưng, rất nhiều người trong chúng ta lại quên mất điều ấy khi nhìn về chính mình. Việc đồng nhất quá mức với những thất bại (một khía cạnh khác của lòng trắc ẩn) có thể khiến ta ngày càng khó xoa dịu bản thân.

4. Bạn khó đón nhận sự hỗ trợ hay lòng tốt

Những người thiếu lòng trắc ẩn thường rất giỏi trong việc nâng đỡ người khác. Nhưng khi ai đó dành cho họ sự giúp đỡ, an ủi hay lời khen, họ lại có xu hướng từ chối hoặc đẩy nó ra xa. Bạn có thể cảm thấy mình không xứng đáng với sự tử tế ấy; thậm chí thấy khó chịu khi phải đón nhận, và thà tự mình gắng gượng vượt qua mọi chuyện còn hơn.

Sự kháng cự với việc chăm sóc bản thân và đón nhận lòng cảm thông thường bắt nguồn từ những niềm tin ăn sâu, gắn với các khuôn mẫu về nam tính và chủ nghĩa cá nhân: “Nhận giúp đỡ nghĩa là yếu đuối,” hay “Tôi phải tự xoay xở được mọi thứ.”

Tuy nhiên, một nghiên cứu khác năm 2022 trên tạp chí Mindfulness cho thấy việc đón nhận lòng trắc ẩn từ người khác thực sự có thể giúp bạn nuôi lớn lòng trắc ẩn với chính mình theo thời gian. Khi con người cảm thấy mình được nâng đỡ, khả năng tự chăm sóc bản thân cũng tăng lên, từ đó giảm bớt khổ tâm và giúp họ sống vững vàng hơn.

Vì sao khuôn mẫu này hình thành

Hiểu được lý do vì sao bạn dịu dàng với người khác nhưng lại khắc nghiệt với chính mình có thể giúp bạn ngắt vòng lặp ấy. Thường có nhiều yếu tố tâm lý và xã hội đan xen phía sau:

Điều kiện hóa từ sớm. Nếu bạn lớn lên trong môi trường đề cao sự hy sinh, chịu đựng hay “cứng rắn,” bạn có thể đã thấm nhuần niềm tin rằng chăm lo cho bản thân là ích kỷ hoặc xa xỉ. Dần dần, lối nghĩ ấy trở nên tự động: giúp người khác thì tự nhiên, còn ưu tiên mình lại khiến bạn thấy tội lỗi hay bất an.

Chủ nghĩa hoàn hảo. Khát khao phải hoàn hảo rất dễ trượt sang vùng đất của tự chỉ trích không ngừng. Bởi xu hướng cầu toàn thường gắn chặt với nỗi sợ thất bại và sự phán xét bản thân khắc nghiệt. Khi mọi sai sót đều bị phóng đại, thật khó để bạn đối xử với mình bằng sự kiên nhẫn và thấu hiểu như cách bạn dành cho người khác.

Sự xấu hổ và nỗi sợ tổn thương. Mở lòng để được chăm sóc, dù từ người khác hay từ chính mình – đôi khi mang lại cảm giác rủi ro. Tính dễ tổn thương thường bị hiểu lầm là yếu đuối hay mong manh, khiến nhiều người e dè trước việc đón nhận sự hỗ trợ hoặc thực hành lòng trắc ẩn.

Dẫu vậy, điều quan trọng cần nhớ là những khuynh hướng này không phải bất biến; bạn không bị định đoạt phải lặp lại chúng mãi mãi nếu bạn không muốn. Bởi giống như một kỹ năng hay một cơ bắp, lòng trắc ẩn với bản thân hoàn toàn có thể được học hỏi và nuôi dưỡng ngày một vững vàng hơn. 

Tác giả: Mark Travers Ph.D.

Nguồn: 4 Signs of Struggling With Self-Compassion | Psychology Today