Bảy lý do bạn nên bắt đầu ngắm chim trong năm nay

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Ngắm chim là cách lý tưởng để bước ra ngoài thiên nhiên, điều rất tốt cho sức khỏe tinh thần lẫn thể chất.
• Loài chim thường tìm đến những mảng xanh, cũng chính là nơi con người cảm thấy dễ chịu và được an ủi nhất.
• Việc quan sát chim giúp bạn rời mắt khỏi những vấn đề vẫn ám ảnh mình mỗi ngày.
• Thú chơi này còn có thể làm lớn dần trong ta mong muốn gìn giữ những miền đất đẹp còn lại của hành tinh.

Khi tôi khoảng năm tuổi, sống trong một căn hộ nhỏ ở New York, mẹ đã cho tôi thấy một điều kỳ diệu. Bà bẻ vụn một mẩu bánh mì khô rồi đặt ra bậc thoát hiểm ngay trước cửa sổ bếp. Chẳng mấy chốc, cả một đàn sinh vật có cánh xinh đẹp kéo đến, những chú chim nhỏ đáng yêu với bộ lông nâu hung, vàng nhạt và đen trên cánh, vệt màu cà phê sau mắt, chỏm đầu xám, cổ họng đen nằm phía trên cái bụng trắng tinh. Mẹ bảo chúng được gọi là “chim sẻ Anh.”

Vài chục năm sau, tôi cùng con trai đi cắm trại ở Công viên Quốc gia Shenandoah, nơi chim chóc bay lượn khắp nơi. Hai cha con ghé vào một thị trấn gần đó, mua một chiếc ống nhòm rẻ tiền cùng cuốn sách nhỏ hướng dẫn về các loài chim. Khi đưa ống nhòm hướng lên những tán cây, trước mắt chúng tôi hiện ra cả một buổi trình diễn sắc màu rực rỡ: đỏ thắm của hồng y giáo chủ, vàng óng của sẻ vàng, và xanh biếc của chim chàm.

Thế nhưng, dù những trải nghiệm ấy thật ấn tượng, tôi chỉ thực sự trở thành một người ngắm chim “đúng nghĩa” khi đã gần bước sang tuổi năm mươi. Và mỗi lần đi theo thú vui này, tôi nhận ra cộng đồng những người say mê chim chóc đa phần là các bậc cao niên hơn là người trẻ. Có lẽ bởi người lớn tuổi có nhiều thời gian rảnh rỗi hơn, hoặc đơn giản chúng tôi đã đủ từng trải để hiểu điều gì làm nên một đời sống trọn vẹn. Dù lý do là gì, tôi dần nhận ra rằng việc ngắm chim mang lại những lợi ích tâm lý sâu sắc, và tôi muốn giới thiệu nó với tất cả mọi người, đặc biệt là giới trẻ, những người mà theo một khảo sát gần đây, đang dành tới năm giờ mỗi ngày chỉ để giải trí trước màn hình (Mowreader, 2025).

Image: soft_light/Shutterstock

Dưới đây là bảy lý do khiến việc đổi bớt vài giờ trước màn hình để ngắm chim trở nên đáng giá:

Ngắm chim sẽ thôi thúc bạn bước ra ngoài. Một phân tích tổng hợp của Coventry và cộng sự (2021) đã tóm lược 50 nghiên cứu về tác động của việc ở trong thiên nhiên. Kết quả cho thấy tiếp xúc đều đặn với thiên nhiên giúp giảm rõ rệt trầm cảm, lo âu và những cảm xúc tiêu cực nói chung, đồng thời làm gia tăng những trạng thái tích cực như hạnh phúc và niềm vui. Coventry cùng các đồng nghiệp thậm chí còn gợi ý “liều lượng” lý tưởng: dành 20 đến 90 phút ngoài trời mỗi lần, kéo dài trong khoảng tám đến mười hai tuần, có thể đặt bạn lên con đường của một đời sống cảm xúc tươi sáng hơn (tất nhiên không có nghĩa là sau đó bạn nên dừng lại, mà chừng ấy thời gian đủ để việc hòa mình vào thiên nhiên trở thành một thói quen bền bỉ). Những bằng chứng bổ sung về lợi ích của thiên nhiên đối với trẻ em và thanh thiếu niên có thể tìm thấy trong nghiên cứu của Lomax và cộng sự (2024).

Quan sát chim sẽ khơi dậy mong muốn vận động. Niềm hứng thú của tôi với việc ngắm chim khi trưởng thành bắt đầu khá tình cờ, khi một người bạn, Carl Kallgren, tặng tôi chiếc máng cho chim ăn. Rất nhiều vị khách nhỏ xinh đã tìm đến, từ bồ câu Inca, bồ câu cánh trắng cho tới những chú sẻ Anh – loài mà sau này tôi mới biết đã thích nghi tuyệt vời để sống cạnh con người, hiện diện đông đúc ở Phoenix, Los Angeles cũng như New York. Sự xuất hiện của chúng khơi dậy trong tôi một tò mò mới: tôi muốn tìm gặp những loài chim “hoang dã” hơn quanh nơi mình sống, như chim bắt ruồi đỏ rực, gõ kiến Gila hay sẻ xương rồng, những kẻ hiếm khi ghé máng ăn. Nói thật cho công bằng, ngắm chim giúp bạn đứng dậy, bước đi giữa nắng và gió trong lành, nhưng thường không phải là hoạt động quá mạnh; có lúc bạn phải đứng yên rất lâu mỗi khi thấy một chuyển động nhỏ trên cành cây gần đó. Tôi nhận ra nhiều bạn trẻ dễ thấy thú vui này hơi chán và sốt ruột. Dẫu vậy, đó là một “khẩu vị cần thời gian để quen,” và rất đáng để nuôi dưỡng (vì những lý do tôi sẽ nói ở phần sau).

Bạn có thể tìm thấy chim ở gần như bất cứ đâu. Giống chúng ta, nhiều loài chim có khả năng sống sót ở khắp nơi, từ vùng ngoại ô đến những đô thị đông đặc, như những chú sẻ Anh hay bồ câu đá từng đậu trên bậc thoát hiểm căn hộ New York thuở nhỏ của tôi. Thế nhưng:

Phần lớn loài chim lại đặc biệt yêu những nơi mà con người cũng thấy đẹp nhất. Ngay giữa New York, chim chóc tập trung nhiều hơn trong các công viên, nơi có cây cối, mặt nước và hoa lá. Riêng Công viên Trung tâm Manhattan đã đón hơn 280 loài chim khác nhau ghé thăm. Tôi vừa mở ứng dụng Merlin của Đại học Cornell và thấy những “gương mặt” có thể bắt gặp hôm nay ở Central Park gồm hồng y giáo chủ phương Bắc, giẻ cùi xanh, sẻ vàng Mỹ và vịt gỗ. Mà đó mới chỉ là giữa tháng Mười Hai! Vào mùa hè, nơi đây còn đón vô số loài di cư rực rỡ như chích chòe Wilson, những vị khách tôi từng thấy bay lượn bên mình trong kỳ nghỉ ở Costa Rica. Chicago, nhờ nằm bên hồ lớn, mỗi năm cũng đón khoảng 300 loài chim, trong đó có những sắc màu tuyệt mỹ như chích chòe Blackburnian hay chim đớp ruồi đỏ Mỹ.

Ngắm chim mang lại cho bạn một cú hích tinh thần mà không để lại dư vị nặng nề. Chỉ cần lên mạng tìm ảnh những loài chim tôi vừa nhắc, thị giác của bạn đã được đánh thức. Nhưng khác với nhiều thú vui tạo hưng phấn khác, ngắm chim không hề nguy hiểm, không để lại “cơn say” như vài ly rượu, cũng chẳng kéo theo rắc rối về sau như khi người ta tìm kiếm khỏa lấp trên Tinder hay Ashley Madison. Hai giờ sau khi trở về từ buổi dạo cùng ống nhòm, bạn rất có thể sẽ thấy lòng mình dễ chịu hơn lúc chưa bước ra khỏi cửa.

Ngắm chim giúp hướng sự chú ý ra khỏi những rắc rối cá nhân dễ khiến ta phát điên. Thay vì quanh quẩn với những nỗi lo cứ lặp đi lặp lại trong đầu, việc dõi theo chim chóc đưa bạn ra ngoài chính mình: bạn chăm chú tìm một rung động nhỏ giữa tán lá, hay một chấm màu mơ hồ có thể bừng nở thành bức tranh rực rỡ dưới ống nhòm. Từ xa, phần lớn loài chim chỉ như những vệt xám thoáng qua; ống nhòm giúp ta nhìn gần hơn với cách chúng nhìn thế giới, và kỳ diệu phóng đại vẻ đẹp lấp lánh của chúng.

Thú chơi này có thể làm lớn dần cam kết bảo vệ những miền đẹp còn lại của Trái đất. Bởi hầu hết loài chim cần môi trường xanh với cây bản địa, cần những khu rừng có dòng nước sạch để sinh sôi, nên người yêu chim thường trở nên gắn bó sâu sắc với việc gìn giữ những không gian ấy.

Hãy cầm lấy một chiếc ống nhòm, bước vào công viên gần nhất, nhìn sâu vào những tán cây xanh và bụi lá, biết đâu sau đó, bạn không chỉ thấy đời mình dịu lại, mà còn được thôi thúc để góp phần gìn giữ thế giới này. 

References

* They should be 8 x 42. You might think 10 times magnification is better than 8, but things get shaky, and the field of view is narrower when the magnification gets too high, plus they get heavier to carry around. 

Coventry, P. A., Brown, J. E., Pervin, J., Brabyn, S., Pateman, R., Breedvelt, J., ... & White, P. L. (2021). Nature-based outdoor activities for mental and physical health: Systematic review and meta-analysis. SSM-population health, 16, 100934.

Lomax, T., Butler, J., Cipriani, A., & Singh, I. (2024). Effect of nature on the mental health and well-being of children and adolescents: meta-review. The British Journal of Psychiatry, 1-9

Mowreader, A. (2025). How excessive phone use can hinder student success. Inside Higher Ed. December 18

Tác giả: Douglas T. Kenrick Ph.D.

Nguồn: Seven Reasons You Should Take Up Birdwatching This Year | Psychology Today