Chế độ ăn uống, chứ không phải mức độ vận động, mới dẫn đến béo phì

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Một nghiên cứu mới đã xem xét mối liên hệ giữa chế độ ăn, vận động và tình trạng béo phì trong các cộng đồng trên khắp thế giới.
• Nghiên cứu cho thấy chính chế độ ăn uống, chứ không phải việc thiếu vận động, mới là nguyên nhân chủ yếu gây béo phì ngày nay.
• Kết quả cũng chỉ ra rằng việc tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến nhiều khả năng làm tăng tỷ lệ mỡ trong cơ thể.

Bất chấp những trào lưu ăn kiêng nối tiếp nhau, những xu hướng tập luyện rầm rộ, cùng vô số “người truyền cảm hứng” về sức khỏe và thể hình trên mạng xã hội, tỷ lệ béo phì ở người trưởng thành tại các quốc gia phương Tây vẫn không ngừng gia tăng. Chỉ riêng tại Hoa Kỳ, theo số liệu năm 2023 của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, hơn 40% người trưởng thành được xếp vào nhóm béo phì.

Các nhà nghiên cứu sức khỏe vẫn đang nỗ lực tìm hiểu điều gì thực sự đang thúc đẩy vấn đề y tế cộng đồng này. Tháng trước, một nhóm gồm 65 nhà khoa học đến từ nhiều nơi trên thế giới đã công bố một nghiên cứu lớn, giúp lý giải rõ ràng hơn những nguyên nhân gốc rễ của béo phì.

Nghiên cứu thu thập dữ liệu từ hơn 4.500 người trưởng thành sống tại 35 quốc gia với nền văn hóa vô cùng đa dạng. Những người tham gia đã uống một loại nước đặc biệt chứa đồng vị, cho phép các nhà khoa học đo lường chính xác lượng năng lượng họ tiêu hao mỗi ngày. Các phép đo này bao gồm cả lượng calo cần thiết cho những chức năng cơ bản của cơ thể, như nhịp tim hay hơi thở, lẫn năng lượng dùng cho các hoạt động thể chất, từ tập luyện đến lao động tay chân.

Source: Tom Wang/Adobe Stock

Khi tính đến yếu tố kích thước cơ thể, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng những cộng đồng có tỷ lệ béo phì cao và mức độ vận động thấp chỉ tiêu hao ít năng lượng hơn một chút so với những cộng đồng có tỷ lệ béo phì thấp và mức độ vận động cao. Nói một cách giản dị, một người nông dân làm việc chân tay gần như tiêu hao năng lượng tương đương với một nhân viên văn phòng.

Phát hiện này là bằng chứng mạnh mẽ cho thấy chính chế độ ăn uống, chứ không phải sự thiếu vận động, mới là nguyên nhân chính gây béo phì trong thời đại hôm nay, theo lời Herman Pontzer, nhà nghiên cứu chính và giáo sư tại Khoa Nhân học Tiến hóa, Đại học Duke.

Ông chia sẻ: “Sau hàng thập kỷ cố gắng tìm hiểu căn nguyên của cuộc khủng hoảng béo phì ở các quốc gia phát triển, các khuyến nghị y tế công cộng vẫn còn lúng túng về việc đâu mới là yếu tố quan trọng hơn, chế độ ăn hay hoạt động thể chất. Nỗ lực hợp tác quốc tế quy mô lớn này đã cho phép chúng tôi kiểm chứng những giả thuyết cạnh tranh đó. Và kết quả rất rõ ràng: thay đổi trong chế độ ăn uống, chứ không phải giảm vận động, mới là nguyên nhân chính gây béo phì tại Hoa Kỳ và các nước phát triển khác.”

Điều này cũng phù hợp với một số nghiên cứu trước đây của Pontzer, cho thấy cơ thể chúng ta có xu hướng tự điều chỉnh cách tiêu hao năng lượng để giữ tổng lượng calo đốt cháy ở mức tương đối ổn định. Khi ta tiêu tốn nhiều năng lượng hơn cho vận động thể chất, cơ thể sẽ tự điều chỉnh để tiêu hao ít hơn cho những hoạt động khác.

Bên cạnh đó, một phân tích thứ hai từ dữ liệu nghiên cứu cho thấy ở những khu vực tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến, những loại thực phẩm đã trải qua quá trình xử lý công nghiệp sâu rộng, người dân có xu hướng sở hữu tỷ lệ mỡ cơ thể cao hơn.

Tuy vậy, những phát hiện này không có nghĩa là bạn nên ngừng tập luyện. Bằng chứng khoa học đã quá rõ ràng: vận động là một trong những cách tốt nhất để cải thiện sức khỏe toàn diện, từ việc làm chậm suy giảm nhận thức đến nuôi dưỡng sức khỏe tinh thần.

Nhưng khi nói đến việc giải quyết tình trạng béo phì, thông điệp rút ra thật giản dị mà rõ ràng: chính một chế độ ăn lành mạnh chứ không phải chỉ riêng một chương trình tập luyện, mới là chìa khóa giúp kiểm soát và giảm cân.

Nguồn:  Diet, Not Activity Level, Leads to Obesity | Psychology Today