Có phải sự vô tâm từ thuở nhỏ đang khiến lòng bạn chai sạn?

ĐIỂM CHÍNH

• Cảm giác tê liệt cảm xúc thường bắt đầu khi những rung động của đứa trẻ liên tục bị ngó lơ.
• Cảm thấy trống rỗng hay khác biệt thực chất là hệ quả của việc "học cách ngắt kết nối", chứ không phải do bạn bị hư hỏng hay khiếm khuyết.
• Sự chai sạn ấy là tín hiệu cho thấy cảm xúc của bạn từng phải đóng băng để sinh tồn, chúng không hề mất đi.
• Hiểu rõ nguồn cơn của sự vô cảm chính là bước đi đầu tiên để tìm lại khả năng rung động.

Ngược dòng thời gian về năm 2008, một điều kỳ diệu đã xảy ra và thay đổi mọi thứ trong tôi. Nó thay đổi cách tôi nhìn nhận chính mình, cách tôi nuôi dạy con cái, và sau cùng là thay đổi cả cách tôi làm nghề tâm lý. Chuyện là thế này:

Khi đó, tôi đang bận rộn với các ca tham vấn tại phòng khám của mình. Tôi làm việc với đủ mọi đối tượng: từ các cặp đôi, cá nhân cho đến các gia đình. Tôi điều trị đủ loại vấn đề, từ trầm cảm, mâu thuẫn hôn nhân, lo âu, cho đến những khó khăn trong giao tiếp, những cơn giận dữ hay các chứng nghiện ngập.

Trong số khách hàng của tôi, có người từng trải qua tuổi thơ dữ dội hay bị bạo hành, nhưng cũng có người không. Họ đến từ mọi tầng lớp xã hội: thợ sửa ống nước, bác sĩ, nhân viên bán hàng, thư ký, nhà khoa học, những người nội trợ hay các bạn sinh viên. Dù giữa họ chẳng có mấy điểm chung, tôi bắt đầu nhận ra một "sợi dây liên kết" cứ lặp đi lặp lại một cách kỳ lạ.

Rất nhiều người dù hoàn cảnh khác nhau nhưng đều cố gắng bộc bạch với tôi về một gánh nặng vô hình, một nỗi niềm họ đã mang theo suốt cuộc đời, cảm nhận nó sâu sắc nhưng chẳng thể gọi tên. Mỗi người lại có một cách diễn đạt riêng:

• "Tôi thấy mình chẳng giống ai cả."
• "Hình như tôi đang thiếu mất một mảnh ghép nào đó."
• "Tôi cảm thấy trống rỗng."
• "Dù không ở một mình, tôi vẫn thấy cô đơn cùng cực."
• "Lòng tôi cứ trơ lì, chẳng cảm giác được gì."

Những người này không hề bị "hỏng", không phải bị chấn thương tâm lý nặng nề, cũng chẳng phải mắc bệnh tâm thần. Không có một chẩn đoán y khoa nào lột tả được nỗi khổ tâm của họ. Thực tế, họ không hề khác biệt, không hề trống rỗng hay cô độc, nhưng họ lại cảm thấy như vậy vì có nguyên do của nó. Tôi đã mất hai năm đào sâu nghiên cứu để tìm câu trả lời, và khi tìm thấy, chính tôi cũng phải ngỡ ngàng.

Câu trả lời đơn giản đến khó tin, và hoàn toàn nằm ngoài dự tính của tôi. Tôi kết luận rằng, căn nguyên của cảm giác nặng nề này chính là trải nghiệm mà tất cả những con người khác biệt kia đều có chung: Họ đã lớn lên với những cảm xúc bị ngó lơ, điều mà tôi gọi là Sự thiếu hụt cảm xúc thuở nhỏ (Childhood Emotional Neglect).

Khi còn là những đứa trẻ, họ đã sớm học được rằng cảm xúc của mình không được đón nhận trong chính ngôi nhà của mình. Vì bản năng sinh tồn, họ buộc phải xây nên những bức tường ngăn cách với cảm xúc để không làm phiền lòng cha mẹ. Và giờ đây, khi đã trưởng thành, lòng họ trở nên chai sạn và tê liệt.

Nhận ra mình đang bị "tê liệt cảm xúc" chắc chắn là một điều đau lòng. Nhưng hiểu được vì sao mình lại trở nên như vậy còn khó khăn hơn gấp bội. Dẫu vậy, đó lại là bước đi đầu tiên để chấm dứt nỗi đau từ sự "vô cảm" ấy.

Source: ingoodtime/Stock Adobe

Chăm sóc sự chai sạn cảm xúc: Những bước đi đầu tiên

Nếu bạn tìm thấy bóng dáng của sự thiếu hụt cảm xúc trong quá khứ và đang phải vật lộn với cảm giác trơ lì khi trưởng thành, những bước sau đây có thể giúp bạn tìm lại sự rung động:

• Nhìn lại quá khứ: Hãy thử nhớ lại xem cha mẹ đã từng "bỏ rơi" cảm xúc của bạn như thế nào. Họ có vô tình không thấy lúc bạn buồn, khi bạn đau, khi bạn giận dữ hay lo âu? Họ có bao giờ hỏi bạn thực sự muốn gì và cần gì không? Họ có thực sự thấu hiểu con người sâu thẳm nhất của bạn, đó chính là thế giới cảm xúc của bạn không?
• Thấu hiểu nhưng không phủ nhận: Hãy hiểu rằng cha mẹ có thể đã chăm lo cho bạn rất tốt về nhiều mặt khác. Vấn đề chỉ là họ đã không kết nối được với bạn về mặt cảm xúc, và giờ đây bạn đang phải gánh chịu hệ quả đó.
• Chấp nhận cơ chế tự vệ: Hãy chấp nhận rằng bộ não của bạn đã làm tất cả những gì cần thiết để bảo vệ bạn. Nó dựng lên bức tường cảm xúc để bảo vệ cha mẹ (và cả chính bạn) khỏi những xáo trộn trong gia đình năm xưa.
• Lắng nghe tín hiệu: Hãy nhận ra rằng sự tê liệt cũng là một loại cảm giác, nó có thể đến rồi đi. Giống như mọi cảm xúc khác, đó là cách cơ thể đang trò chuyện với bạn. Nó đang thầm bảo: "Tỉnh dậy đi. Hãy chú ý đi. Có điều gì đó đang không ổn."

 Sự chuyển mình kỳ diệu khi bạn thực sự thấu hiểu

Giờ đây, tôi gần như chỉ chuyên tâm đồng hành cùng những người từng lớn lên trong sự thiếu hụt cảm xúc thuở nhỏ. Với một nhà trị liệu, đây là công việc ý nghĩa nhất mà tôi từng làm. Dẫn dắt khách hàng đi qua từng bước để thấu hiểu bản thân cũng giống như đang cùng họ đi bộ ngược vào trong, tìm về với con người thật sự của chính mình.

Khi hiểu rằng mình vốn dĩ "tê liệt" chỉ vì cảm xúc đang bị kìm nén, bạn sẽ thấy lòng mình nhẹ nhõm đến lạ kỳ. Bất chợt, bạn nhận ra mình chẳng hề bị hư hỏng hay khiếm khuyết, và bạn cũng chẳng hề tự chọn lấy nỗi đau này. Bạn nhận ra cuộc vật lộn suốt bao năm qua đều có lý do của nó, và đó không phải lỗi của bạn. Bạn sẽ thấy rằng những gì bạn ngỡ là đã mất đi, chính là những rung cảm của tâm hồn, thực chất vẫn luôn ở đó, chờ bạn tìm về.

Đây chính là bước ngoặt quan trọng nhất để bạn có thể bắt đầu cảm nhận lại cuộc sống.

Lựa chọn mà bạn cần đưa ra lúc này

Một khi đã bước qua ranh giới từ sự hoang mang, trơ lì sang sự thấu hiểu, bạn sẽ đứng trước một quyết định lớn lao. Bạn cần trả lời câu hỏi này: Bạn muốn tìm lại cảm xúc của mình, hay muốn tiếp tục sống trong sự tê liệt?

Nếu chọn ở lại với sự tê liệt, bạn vẫn có thể tiếp tục nhịp sống cũ. Giống như bấy lâu nay, đôi khi bạn vẫn thấy những tia cảm xúc lóe lên, nhưng thường không đúng lúc bạn cần nhất, và chúng cũng chẳng đủ sâu sắc hay trọn vẹn như lẽ ra phải thế. Có lúc bạn nhận ra mình đang vô cảm, có lúc lại không.

Ngược lại, nếu bạn muốn tìm lại khả năng rung động, con đường phía trước sẽ cần nhiều nỗ lực. Nhưng tôi cam đoan với bạn rằng, dù đôi khi có chút đáng sợ, đó sẽ là hành trình xứng đáng nhất mà bạn từng thực hiện trong đời.

Tất cả nằm ở "Bức tường" của bạn

Bạn đã sẵn sàng chọn để được "cảm thấy" chưa? Nếu chưa, tôi hoàn toàn hiểu rằng có lẽ bạn cần thêm thời gian. Điều đó không sao cả, vì không bao giờ là quá muộn để bắt đầu khi bạn đã thực sự sẵn lòng.

Nếu bạn quyết định chọn được cảm nhận, tôi thực sự tự hào về bạn. Bạn đã chọn thử thách bản thân theo cách có thể thay đổi hoàn toàn cuộc đời mình. Và hãy yên tâm một điều rằng: Luôn có những lời giải đáp dành cho bạn.

Con đường bạn đi đã được định hình rõ ràng, và bạn không hề đơn độc. Có hàng ngàn người cũng từng chịu tổn thương như bạn đã bước đi trên con đường này trước đó.

Từng chút một, bạn có thể thực hiện các bước để chữa lành. Bạn có thể dỡ bỏ bức tường vốn từng bảo vệ bạn khi còn nhỏ, nhưng giờ đây lại đang ngáng đường, kìm hãm và khiến tâm hồn bạn chai sạn.

Từng mảnh một, bạn có thể phá vỡ bức tường ấy để lấp đầy những khoảng trống trong lòng. Từng bước một, bạn có thể học lại những kỹ năng cảm xúc mà mình đã lỡ nhịp.

Và cứ mỗi nhích thêm một chút, bạn lại tiến về phía trước, tận hưởng thành quả của việc chấp nhận và học cách yêu thương con người sâu thẳm nhất, chân thật nhất của chính mình.

Tác giả: Jonice Webb, Ph.D.

Nguồn: Is Childhood Emotional Neglect Making You Feel Numb Inside? | Psychology Today