Cuộc sống vốn gian nan, nhưng hãy vẫn nâng niu niềm vui

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Niềm vui là một trong những điều thiết yếu giúp bảo vệ phần người trong chúng ta, ngay cả khi và đặc biệt là khi mọi thứ xung quanh dường như đang bốc cháy.
• Trong khi việc chạy theo hạnh phúc có thể phản tác dụng, thì việc nhận ra niềm vui lại đòi hỏi rất ít nhưng mang lại rất nhiều.
• Các nghiên cứu cho thấy những người hình thành thói quen thưởng thức và trân trọng những điều tốt đẹp thường đối diện với căng thẳng tốt hơn.
• Mang niềm vui đến cho người khác cũng làm gia tăng hạnh phúc, sự nở rộ của đời sống tinh thần, sự lạc quan, đồng thời làm giảm bớt lo âu và cảm giác cô đơn.

Bạn có thường dừng lại để tận hưởng những khoảnh khắc vui nhỏ bé không? Hay bạn cứ hoãn lại, chờ đến một thời điểm dễ thở hơn?

Khi thế giới trở nên xám xịt và chao đảo, niềm vui đôi khi lại khiến ta cảm thấy gần như có lỗi, như thể đó là thứ dành cho người khác, cho một thời điểm khác. Một giọng nói nào đó, thật hay tưởng tượng, thì thầm: “Có gì mà bạn cười vậy?”

Hoặc đơn giản là chúng ta quá bận rộn. Bận làm nhiều việc cùng lúc, bận chạy theo nhịp sống, bận xoay xở thêm việc này việc nọ. Chúng ta nói rằng mình không có thời gian để dừng lại và “ngửi mùi hoa hồng” như câu ví quen thuộc.

Nhưng niềm vui không phải là một thứ xa xỉ để dành cho đến khi cuộc sống cuối cùng cũng lắng lại. Nó là một trong những nhu cầu nhỏ bé nhưng thiết yếu giúp gìn giữ phần nhân tính của chúng ta, ngay cả khi, và nhất là khi, mọi thứ xung quanh đang cháy rực.

Nhận ra niềm vui hoàn toàn khác với việc chạy theo “hạnh phúc”. Khi biến hạnh phúc thành một mục tiêu phải đạt được, chúng ta thường lại tự làm khó mình. “Mình đã hạnh phúc chưa? Mình đã đủ hạnh phúc chưa?” Khi con người liên tục tự kiểm tra bản thân như thế, họ thường trở nên căng thẳng hơn, khắt khe với chính mình hơn, và dễ thất vọng hơn khi cuộc sống (điều vốn dĩ rất dễ đoán) không đi theo ý muốn. Mệnh lệnh phải hạnh phúc trở thành thêm một nhiệm vụ nữa trong danh sách việc cần làm vốn đã chật cứng, và hệ thần kinh, giống như một nhân viên bị quản lý quá chặt, trở nên căng thẳng đến mức không còn “hoạt động tốt” được nữa.

Ngược lại, niềm vui thì nhỏ bé, gần gũi, và giản dị đến bất ngờ. Nó không đòi hỏi cuộc sống phải đang suôn sẻ. Nó chỉ nhẹ nhàng đề nghị bạn tạm dừng một chút để nhận ra rằng có điều gì đó đang tốt đẹp.

Image: Source: Mauro Fossati from Pexels

Chạm vào vệt nắng trên bức tường trước khi bạn trả lời những email. Nhấm nháp hương cà phê buổi sáng trong một ngày mà bạn vẫn chưa chắc mình đủ sức đối diện. Cảm nhận sức nặng êm dịu của một cuốn sách yêu thích trong tay. Hay có một cuộc trò chuyện tử tế, chân thành chỉ kéo dài chín mươi giây với một đồng nghiệp hoặc người hàng xóm.

Các nghiên cứu về việc “thưởng thức khoảnh khắc” cho thấy khi con người chủ ý nhận ra và nán lại trong những điều tốt đẹp rất nhỏ như vậy, cảm giác hạnh phúc của họ tăng lên, và khả năng đối diện với căng thẳng cũng mạnh mẽ hơn, ngay cả giữa những cơn giông của cuộc đời. Bạn không phải đang giả vờ rằng mọi thứ đều ổn. Bạn chỉ đang cho phép bộ não của mình nhận ra rằng: “À, trên bầu trời này vẫn còn một khoảng xanh.”

Thưởng thức những khoảnh khắc đẹp thực ra giống như một cách “rèn luyện niềm vui vi mô”, tận dụng khả năng dẻo dai của não bộ, hiện tượng mà các nhà khoa học gọi là neuroplasticity. Theo nhận định của nhà nghiên cứu tiên phong Donald Hebb, “những nơ-ron cùng kích hoạt sẽ dần kết nối với nhau.” Một trong những ứng dụng của phát hiện này là ý tưởng rằng suốt cuộc đời, chúng ta có thể chủ động nuôi dưỡng những mối liên kết và thói quen trong tâm trí mình.

Chỉ cần gọi tên điều đẹp đẽ ấy (“ánh sáng này thật dịu dàng”), dành thêm năm giây để chú ý đến nó, rồi có thể chia sẻ với ai đó (“nhìn bầu trời kia kìa”), thế là bạn vừa nhẹ nhàng dẫn dắt hệ thần kinh của mình tiến gần hơn một chút đến trạng thái tích cực. Theo thời gian, những lần lặp lại nhỏ bé như thế lại có sức ảnh hưởng sâu bền hơn nhiều so với những đỉnh cao hiếm hoi và rực rỡ.

Các nghiên cứu cho thấy những người hình thành thói quen thưởng thức và nâng niu những khoảnh khắc tốt đẹp thường vượt qua căng thẳng vững vàng hơn, và ít bị cuốn vào vòng xoáy suy nghĩ luẩn quẩn. Những niềm vui nhỏ bé không phải là sự phủ nhận thực tại hay lối lạc quan viển vông. Chúng không xóa đi cơn bão của đời sống, chúng chỉ giúp cơn bão ấy không trở thành cả bầu trời của bạn.

Niềm vui, khi được trao đi

Và rồi còn có một dạng niềm vui khác: niềm vui ta mang đến cho người khác. Các nghiên cứu về lòng tốt trong đời sống thường ngày cho thấy ngay cả những hành động tử tế rất giản dị, hỏi thăm một người hàng xóm, gửi một tin nhắn động viên ngắn, hay mỗi tuần làm một việc nhỏ giúp đỡ ai đó, cũng dự báo mức độ hạnh phúc cao hơn trên nhiều phương diện. Chúng ta cảm thấy mình đang sống trọn vẹn hơn, tìm thấy nhiều ý nghĩa hơn, bớt cô đơn và bớt lo âu hơn.

Bạn không cần phải trở thành một vị thánh; những cử chỉ tử tế nhỏ bé đã đủ ý nghĩa. Một nghiên cứu gần đây về lòng tốt thường ngày ở các sinh viên đang trải qua giai đoạn chuyển tiếp đầy áp lực cho thấy: trong những tuần họ thực hiện nhiều hành động tử tế đơn giản hơn, như hỏi thăm bạn cùng lớp, giữ cửa cho người khác, hay gửi lời khích lệ, thì cũng chính là những tuần họ đạt điểm số cao hơn về hạnh phúc, sự nở rộ của đời sống tinh thần, khả năng phục hồi, và sự lạc quan, đồng thời mức độ lo âu và cô đơn thấp hơn.

Nói cách khác, khi họ giúp đỡ người khác nhiều hơn so với mức bình thường của chính mình, họ cũng cảm thấy ổn hơn trên bảy chỉ số khác nhau của sức khỏe tinh thần. Đó không phải là những hành động vĩ đại. Trung bình mỗi tuần, các sinh viên chỉ thực hiện khoảng bảy kiểu hành động tử tế khác nhau, phần lớn đều rất đơn giản, gần như không tốn kém, và hòa vào nhịp sống thường ngày.

Chúng ta không cần phải lao vào một cuộc truy đuổi mệt mỏi để tìm kiếm hạnh phúc. Chúng ta chỉ cần học cách nhận ra và mở lòng đón những tia sáng nhỏ bé của niềm vui. Hãy để chúng chạm đến mình. Và trao chúng cho nhau. Một tia nắng, một tách cà phê thơm, hay một nụ cười chân thành có lẽ không thể sửa chữa cả thế giới. Nhưng chúng giúp chúng ta vẫn giữ được phần người trong mình, trong khi tiếp tục làm những việc cần làm. 

Tác giả: Ludmila N. Praslova, Ph.D.

Nguồn: Life Is Hard, Savor Your Joy Anyway | Psychology Today