Giảm bớt áp lực: Chìa khóa để xoa dịu những cơn bốc đồng

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa sự nhàm chán và tính bốc đồng.
• Khám phá mới cho thấy những người hay bốc đồng thường có phản ứng sinh lý mạnh mẽ hơn với sự nhàm chán.
• Việc tập trung giảm tải căng thẳng hoặc học cách chung sống hòa bình với áp lực có thể giúp giảm bớt những hành động bột phát.

Có lẽ bạn cũng biết ai đó thường xuyên hành động theo cảm tính, và chính điều này đã gây ra không ít rắc rối cho cuộc sống của họ. Họ thường "làm trước nghĩ sau", sa đà vào những thói quen thiếu lành mạnh và đôi khi mắc kẹt trong cái vòng luẩn quẩn tự hủy hoại bản thân.

Giờ đây, các nhà nghiên cứu tại Đại học Portsmouth đã tìm ra lời giải, giúp những người này có thêm cơ hội để đưa ra những lựa chọn sáng suốt hơn.

Thực chất, bốc đồng là gì? Đó là xu hướng hành động khi chưa suy xét kỹ lưỡng, vội vàng quyết định mà không dành đủ thời gian để cân nhắc, đặc biệt là về những hậu quả có thể xảy ra. Ở mức độ nhẹ, tính bốc đồng không phải lúc nào cũng mang tính phá hoại. Tuy nhiên, khi vượt quá giới hạn, nó thường là biểu hiện của một số hội chứng tâm lý và dễ dẫn đến những hành vi liều lĩnh, chẳng hạn như lạm dụng chất kích thích, cờ bạc, quan hệ tình dục không an toàn hoặc tự làm hại bản thân.

Các nghiên cứu trước đây đã làm sáng tỏ mối liên hệ giữa sự nhàm chán và tính bốc đồng. Cụ thể, những người cực kỳ bốc đồng có thể hành động như vậy chỉ để khỏa lấp sự trống trải, bởi họ cảm nhận sự nhàm chán nặng nề hơn nhiều so với người bình thường ngay cả khi đang nghỉ ngơi. Trong nghiên cứu mới nhất này, những người tham gia có chỉ số bốc đồng cao thực sự cảm thấy chán nản hơn sau khi hoàn thành một nhiệm vụ tẻ nhạt. Tuy nhiên, bên cạnh đó, các nhà khoa học còn phát hiện một chi tiết thú vị liên quan đến cortisol, loại hormone gây căng thẳng ở những người này. Về mặt sinh lý, họ phản ứng gay gắt hơn hẳn với sự nhàm chán. Có vẻ như đối với họ, cảm giác nhàm chán không chỉ là buồn tẻ mà còn là một sự khó chịu sâu sắc. Điều này gợi mở rằng chính cortisol, hay phản ứng căng thẳng nói chung, có thể là ngòi nổ kích hoạt sự bốc đồng, đóng vai trò là cầu nối dẫn dắt từ nỗi buồn chán đến những hành động thiếu suy nghĩ.

Dĩ nhiên, hầu hết chúng ta đều cảm thấy sự nhàm chán thật khó chịu. Có thể nói trong thế giới của điện thoại thông minh ngày nay, sự buồn chán lại càng dễ dàng được khỏa lấp tức thì bằng công nghệ; chính điều này khiến cảm giác trống trải ấy trở nên lạ lẫm và bức bối đến cùng cực khi chúng ta không có gì để "trốn thoát". Vì vậy, việc đi tìm sự kích thích khi thấy tẻ nhạt chẳng có gì mới lạ, và chắc chắn không chỉ riêng những người bốc đồng mới làm vậy. Tuy nhiên, với những người vốn có tính bốc đồng cao, sự nhàm chán có thể trở thành một "ngòi nổ" dữ dội hơn nhiều. Nghiên cứu mới nhất này gợi ý rằng chính mức độ căng thẳng (stress) tăng cao là nhịp cầu dẫn dắt từ cảm giác nhàm chán đến những hành vi bộc phát sau đó.

Điều quan trọng nhất từ nghiên cứu này chính là những hướng mở trong việc hỗ trợ và điều trị. Đối với những ai đang phải vật lộn với việc kiểm soát sự thôi thúc, các chứng nghiện, hay đơn giản là thói quen "làm trước nghĩ sau", kết quả này cho thấy rằng: nếu chúng ta tập trung vào việc xoa dịu căng thẳng ngay tại thời điểm đó, hoặc nâng cao khả năng chịu đựng áp lực của bản thân, thì nhu cầu phải hành động bốc đồng sẽ không còn quá mãnh liệt nữa.

Với nhiều thân chủ trong quá trình trị liệu, tôi thường cùng họ thực hành bài tập "khoảng lặng", đó là tạo ra một giây phút tỉnh thức giữa cơn sóng cảm xúc dâng trào và những hành vi tiêu cực có thể theo sau, để từ đó ta có thể chọn cách hành xử thấu đáo hơn. Dù đó là người cha, người mẹ lỡ quát tháo con cái trong cơn giận; là người tìm đến phim ảnh đồi trụy như một thói quen để quên đi nỗi cô đơn; hay một ai đó tìm cách ăn uống vô độ mỗi khi thấy bất ổn, thì điểm chung là chúng ta rất dễ "vượt rào" từ một cảm giác khó chịu sang một hành vi không mấy tốt đẹp. Nghiên cứu này chỉ ra rằng những người dễ bốc đồng lại càng dễ rơi vào cái bẫy tự động này, bởi sự nhàm chán tạo ra trong lòng họ một nỗi "ngứa ngáy" bứt rứt dữ dội hơn hẳn người bình thường.

Đối với tất cả chúng ta, điều này càng khẳng định rằng việc tạo ra một "khoảng dừng", nhận diện sự căng thẳng của mình ngay lúc đó và vạch ra một hướng đi lành mạnh hơn thực sự mang lại hiệu quả. Khi ta biết sống chậm lại và hít thở sâu, ta sẽ nhận ra rằng việc cố gắng "gãi" thật mạnh vào chỗ ngứa thường chỉ gây thêm nhiều thương tổn hơn là chính cảm giác ngứa ngáy ban đầu. 

References

James M. Clay, Juan I. Badariotti, Nikita Kozhushko, Matthew O. Parker. HPA activity mediates the link between trait impulsivity and boredom. Physiology & Behavior, 2024; 284: 114637 DOI: 10.1016/j.physbeh.2024.114637

Tác giả: Andrea Bonior Ph.D.

Nguồn: How Reducing Stress Can Help Lessen Impulsivity | Psychology Today