Im lặng có phải là vàng trong tình yêu?

“Im lặng là vàng, nhưng đôi mắt tôi vẫn nhìn thấy.” 

— The Tremeloes

“Khoảng cách không chia lìa con người… mà là sự im lặng.” 

— Jeff Hood

Im lặng thường được xem là một đức tính đáng quý. Nhưng liệu trong tình yêu, ta có nên khuyến khích sự im lặng?

Hai mô hình triết học về tình yêu lãng mạn

Trong triết học, có hai mô hình lớn về tình yêu sâu sắc: mô hình “chăm sóc” và mô hình “đối thoại”.

Mô hình chăm sóc tập trung vào việc nâng đỡ cuộc sống của người mình yêu qua sự quan tâm đến nhu cầu của họ. Mô hình đối thoại lại nhấn mạnh đến sự tương hỗ, trải nghiệm chung và sự tự do cá nhân trong tình yêu. Cả hai đều phản ánh những chiều kích chân thực của tình yêu sâu sắc.

Mô hình chăm sóc, vốn phổ biến hơn, nhấn mạnh vào việc đặt nhu cầu của người thương lên hàng đầu (Frankfurt, 1999; Helm, 2010). Sự quan tâm trong tình yêu không chỉ là một thái độ tích cực hay mong muốn được ở bên người ấy, mà là mong muốn làm cho họ hạnh phúc hơn. Theo góc nhìn này, yêu thật lòng không xoay quanh nhu cầu cá nhân, mà là một sự lo lắng chân thành, thể hiện qua hành động cụ thể. Tuy nhiên, dù sự chăm sóc là điều cần thiết để duy trì một tình yêu bền vững, nó vẫn chưa đủ nếu thiếu những yếu tố khác.

Trong khi đó, mô hình đối thoại, được Angelika Krebs (2014, 2015) và nhiều học giả khác ủng hộ, cho rằng mối liên kết giữa hai người mới là nền tảng cốt lõi của tình yêu. Sự kết nối ấy được xây đắp từ những cảm xúc và trải nghiệm chung. Chính sự kết nối đó giúp cả hai cùng trưởng thành và tình yêu giữa họ ngày càng lớn mạnh. Như Krebs từng nói, con người không thể lớn lên trong sự cô lập, chúng ta là những sinh thể cần sự gắn bó.

Nếu vậy, im lặng có lẽ phù hợp hơn với mô hình chăm sóc, nơi mà tình yêu thiên về hành động hơn là lời nói. Ngược lại, trong mô hình đối thoại, im lặng dễ trở thành một vết rạn, bởi tình yêu ở đó được nuôi dưỡng bằng sự chia sẻ và đối thoại chân thành giữa hai tâm hồn.

Source: fizkes/Shutterstock

Khi im lặng trở thành sự tước đoạt

“Tôi quyết định rằng thà hét lên còn hơn. Im lặng mới là tội ác thật sự chống lại nhân loại.” 

— Nadezhda Mandelstam

“Im lặng là cách tranh luận theo một hình thức khác.” 

— Che Guevara

“Lời nói có thể sắc như dao, nhưng chính sự im lặng mới khiến trái tim tan vỡ.” 

— Phyllis McGinley

Giữa những người yêu nhau, sự kết nối sâu sắc nhất được nuôi dưỡng qua tương tác. Ngôn ngữ chính là nền móng cho mọi giao tiếp tình cảm. Thế nên, im lặng, ít nhất là trong mô hình tình yêu dựa trên đối thoại, dường như đi ngược lại bản chất của tình yêu lãng mạn.

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra tầm quan trọng của những hoạt động và trải nghiệm chung trong mối quan hệ yêu đương. Đối thoại và sự đáp lại lẫn nhau chính là hai trụ cột nâng đỡ một tình yêu bền vững. Những hoạt động cùng nhau chia sẻ, mang lại niềm vui, không căng thẳng và tạo cảm giác gần gũi có thể dự đoán mức độ hạnh phúc của một mối quan hệ, cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn. Hơn nữa, sự cởi mở và chia sẻ nội tâm, trái ngược hoàn toàn với im lặng, lại là yếu tố thiết yếu trong tình yêu lâu bền. Ở khía cạnh này, với tình yêu, im lặng không phải là vàng. (Girme và cộng sự, 2014; Määttä & Uusiautti, 2013)

Liên quan đến điều đó, một khối lượng nghiên cứu đáng kể cũng cho thấy chất lượng mối quan hệ có xu hướng cao hơn ở những cặp đôi có chung đức tin, cùng thực hành tín ngưỡng và chia sẻ niềm tin tôn giáo. Một nghiên cứu phát hiện rằng việc cùng nhau cầu nguyện tại nhà và có những giá trị tín ngưỡng chung có mối liên hệ tích cực với chất lượng mối quan hệ. Câu nói quen thuộc vẫn thường được nhắc đến: “Cặp đôi nào cùng cầu nguyện, sẽ ở bên nhau dài lâu.” (Ellison và cộng sự, 2010)

Trở lại với khía cạnh tiêu cực của sự im lặng trong tình yêu, ta có thể thấy nó thường đi đôi với sự khinh miệt. Nhà viết kịch George Bernard Shaw từng nói: “Im lặng là biểu hiện hoàn hảo nhất của sự khinh bỉ.” Một cách thú vị, John Gottman (1995) xác định khinh miệt là hành vi tiêu cực hủy hoại nhất trong các mối quan hệ, và cũng là dấu hiệu số một báo hiệu một cuộc hôn nhân sắp tan vỡ. Khi khinh miệt hiện diện, mọi đối thoại đầy tôn trọng đều không còn chỗ đứng.

“Chiêu im lặng” thường được sử dụng như một cách phản ứng khi xảy ra mâu thuẫn. Thế nhưng, nó hiếm khi khiến tình hình khá hơn. Việc từ chối nói chuyện với người đang cần bạn trò chuyện có thể khiến họ tổn thương sâu sắc và chỉ làm mâu thuẫn kéo dài thêm. Nếu bạn có điều gì đó cần nói, cứ nói ra đi cho xong.

Nhưng nếu cả hai người đều chẳng còn gì để nói với nhau thì sao? Hai người trở về nhà sau một ngày dài mỏi mệt, ngồi vào bàn ăn tối và lặng lẽ ăn, không một lời nào, không một ánh mắt trao nhau, chỉ là sự im lặng lạnh tanh giữa hai tâm hồn đã xa cách. Khi đến mức ấy, im lặng chính là dấu hiệu rõ ràng cho thấy tình yêu đã rơi xuống đáy vực.

Khi im lặng là vàng

“Im lặng là nguồn sức mạnh to lớn.” 

— Lão Tử

Mặc dù phần trên cho thấy sự im lặng có thể gây hại trong tình yêu, vẫn có những hoàn cảnh mà im lặng thật sự là vàng, nhất là khi nó giúp ngăn chặn mọi thứ trở nên tồi tệ hơn.

Cảm xúc thường là biểu hiện chân thật của những thái độ sâu xa bên trong ta. Thế nhưng đôi khi, cảm xúc lại bộc phát quá mức, chỉ phản ánh thoáng qua những rung động nhất thời chứ không phải niềm tin hay thái độ bền vững. Chính hành vi thực tế mới là thứ thể hiện trung thực những gì ta thực sự tin và cảm. (Ben-Ze’ev, 2019) Trong tình yêu, im lặng đôi khi có thể giúp hạ nhiệt, ngăn chặn những phản ứng bốc đồng, gay gắt. Dẫu vậy, nếu biến việc kìm nén cảm xúc thành một thói quen lâu dài thì sẽ rất nguy hại, bởi cảm xúc là phần không thể thiếu giúp ta sống còn và phát triển. Tuy nhiên, đôi lúc chọn im lặng, khi ta biết mình sắp nói ra điều gì đó quá nặng nề, quá cực đoan, lại là cách bảo vệ mối quan hệ. Trong nhiều trường hợp, cả khi đối mặt trực tiếp lẫn trong tình yêu qua mạng, người chọn im lặng lại là người được lắng nghe rõ ràng và sâu sắc nhất, mà không làm tổn thương ai.

Giá trị của sự im lặng trong tình yêu cũng gắn liền với giá trị của sự tinh tế và kín đáo. Tinh tế là một phẩm chất cao đẹp, thể hiện sự nhạy cảm sâu sắc với cảm xúc người khác, bởi vậy, nó luôn được ca ngợi, dù không phải ai cũng thực hành được. Tinh tế chính là mong muốn tránh làm tổn thương người kia, tránh gây khó xử, và hành xử sao cho người ấy vẫn giữ được phẩm giá của mình. Mà sự tinh tế thường đi kèm với im lặng và sự kín đáo. Tuy nhiên, như Samuel Butler từng nói: “Im lặng không phải lúc nào cũng là tinh tế; điều quý giá là sự tinh tế, không phải là sự im lặng.” Nếu sự tinh tế chỉ đơn thuần là im lặng, thì ai cũng dễ đạt được. Dĩ nhiên, có những lúc trong tình yêu, im lặng lại chính là biểu hiện của sự tinh tế. Ví dụ, việc kể lể quá nhiều về người cũ với người yêu hiện tại thường là hành động thiếu tế nhị. Đôi khi, trong tình yêu, sự im lặng, hay cả sự “không biết” lại có một giá trị riêng. (Ben-Ze’ev & Teitelbaum, 2019)

Im lặng là điều không thể tránh khỏi trong mọi mối quan hệ. Có khi, bạn quá mệt để nói. Và rồi, cũng có thứ im lặng rất nhẹ nhàng, thoải mái, như một dấu hiệu cho thấy hai người đã thực sự thấy bình yên khi ở bên nhau.

Lời kết

“Đôi khi bạn chẳng cần nói gì cả. Im lặng tự nó đã nói lên tất cả.” 

— Disha Patani

Khi sự im lặng không còn là phản ứng tạm thời trong những hoàn cảnh cụ thể, mà trở thành nét đặc trưng của cả mối quan hệ, thì nó thường là dấu hiệu đáng lo ngại. Cũng như nỗi buồn hay nỗi sợ, nếu không chỉ xuất hiện thoáng qua trong những tình huống riêng biệt, mà kéo dài dai dẳng trong lòng người, chúng sẽ dễ biến thành trầm cảm hoặc lo âu, những trạng thái đầy tổn thương.

Im lặng, về bản chất, là một kiểu “rút lui tinh thần” có giới hạn trong một mối quan hệ vẫn còn tồn tại. Nó khác với việc chia tay hay rời bỏ nhau hoàn toàn. Nhưng cũng chính vì mang bản chất rút lui ấy, sự im lặng lâu dài có thể dẫn đến sự đổ vỡ, nơi hai người không chỉ là không nói gì với nhau, mà là đã không còn chút kết nối nào nữa.

Giá trị lớn nhất của sự im lặng trong tình yêu là ở chỗ nó giúp tránh làm tổn thương người kia. Đối thoại, điều trái ngược với im lặng, lại chính là chất liệu nuôi dưỡng và làm sâu sắc thêm mối quan hệ. Im lặng đôi khi là vàng trong những khoảnh khắc thân mật. Nhưng trong một tình yêu sâu sắc và bền bỉ, im lặng lại vang lên như tiếng ồn khó chịu, xa lắm mới có thể gọi là vàng. 

Tài liệu tham khảo:

Ben-Ze’ev, A. (2019). The arc of love: How our romantic lives change over time. University of Chicago Press.

Ben-Ze’ev, A. & Teitelbaum, M. (2019). The value of politeness in romantic love. In C.

Xie (ed.), The Philosophy of (Im)politeness. Springer.

Ellison, C. G. et al. (2010). The couple that prays together: Race and ethnicity, religion, and relationship quality among working‐age adults. Journal of Marriage and Family, 72, 963-975.

Frankfurt, H., (1999). Autonomy, necessity, and love. In Necessity, Volition, and Love.Cambridge University Press, 129–141.

Girme, Y. U., Overall, N. C., & Faingataa, S. (2014). “Date nights” take two: The maintenance function of shared relationship activities. Personal Relationships, 21, 125-149.

Helm, B. W. (2010). Love, friendship, and the self. Oxford University Press.

Krebs, A. (2014). Between I and Thou–On the dialogical nature of love. In C. Maurer, T. Milligan, and K. Pacovská (eds.), Love and its objects. London: Palgrave Macmillan, 7-24.

Krebs, A. (2015). Zwischen Ich und Du. Eine dialogische Philosophie der Liebe. Suhrkamp.

Määttä, K., & S. Uusiautti. (2013). Silence is not golden. Communication Studies, 64, 33-48.

Nguồn: Is Silence Golden in Love?  | Psychology Today