Những điều ta cảm, người khác cũng cảm

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

Nếu trong gia đình có người thân ruột thịt mắc trầm cảm, nguy cơ của ta cao hơn từ hai đến ba lần.
Nếu ta ngồi trong một căn phòng với một người đầy động lực, động lực của ta cũng được nâng lên.

Trong những năm tháng đầu đời, tôi thường cố gắng để mẹ được yên tĩnh nhiều nhất có thể; bà hay buồn bã. Một cô gái Hui “đúng mực” được dạy rằng không nên hỏi người lớn quá nhiều câu hỏi, thậm chí là không hỏi gì cả. Tôi chưa từng chất vấn mẹ, bởi bà bảo tôi hãy im lặng. Nhưng tôi lại dành rất nhiều câu hỏi cho bố và chị gái, vì họ dường như không bận tâm đến sự tò mò của tôi.

Trẻ em học cách điều hòa cảm xúc từ cha mẹ, và một cách rất tự nhiên, chúng hiểu rằng cảm xúc có thể lây lan. Những trạng thái buồn vui của một người có thể bám vào những ai ở gần. Chỉ một người cũng có thể “lây” cả bầu không khí trong gia đình. Một xu hướng u sầu có thể truyền qua nhiều thế hệ. Có rất nhiều yếu tố góp phần dẫn đến trầm cảm. Tuy nhiên, nếu ta có người thân ruột thịt, như cha mẹ hay anh chị em, mắc trầm cảm, nguy cơ của ta sẽ cao hơn từ hai đến ba lần. Với trầm cảm nặng, con số này thậm chí còn có thể lớn hơn.

Khi còn nhỏ, tôi từng soi mình trong gương, tự hỏi liệu điều gì đó có xảy ra với mình không, như việc những nốt nhọt bất chợt nổi lên trên mặt. Mẹ biết mình thường trầm lặng, bà đã rời xa gia đình và quê hương để đến một vùng đất lạ lẫm, nơi bà luôn thấy mình lạc lõng, nhưng bà vẫn cố gắng hết sức để làm gương cho chúng tôi, lặng lẽ quán xuyến việc nhà bất kể tâm trạng ra sao. Những nỗ lực như thế, thực sự có ý nghĩa rất lớn.

Ron Friedman, từng công tác tại Đại học Rochester và là tác giả cuốn The Best Place to Work, đã nghiên cứu về hiện tượng “cảm xúc lan truyền.” Một lý do cho sự lan truyền này có thể là sự bắt chước thông qua hệ thống “nơ-ron gương”, được kích hoạt khi ta quan sát cảm xúc của những người xung quanh. Ta vô thức bắt chước người khác—chẳng hạn như ta cũng ngáp khi người ngồi cạnh ngáp. Trong nghiên cứu của Friedman, ông cho thấy rằng nếu ta ngồi cùng một người đầy động lực, động lực của ta sẽ được nâng cao; còn nếu ta ngồi cạnh một người thiếu động lực, động lực của ta sẽ suy giảm. Điều này xảy ra chỉ đơn giản nhờ sự hiện diện của người kia, dù ta có trò chuyện với họ hay không.

Source: AI Generated 

Làm thế nào để điều hòa cảm xúc của mình

Một người hàng xóm của tôi rơi vào tình huống không mấy dễ chịu: cô phải tham dự bữa tiệc sinh nhật tuổi năm mươi của người bạn thân nhất, và biết rằng chồng cũ của mình cũng sẽ đến, đi cùng người vợ thứ hai mới mẻ, rạng rỡ. Cô có thể chọn không đi, nhưng bạn thân vẫn là bạn thân, và cô đã tự vực mình lên một cách đáng khâm phục. Cuối cùng, cô chọn mang theo lòng trắc ẩn, sự điềm tĩnh, sức bền bỉ, và khả năng điều hòa cảm xúc. Cô lan tỏa những điều đó đến người khác, và cả vào chính mình. Có lúc, cô còn ngồi cạnh người vợ mới và trò chuyện về những điều vô hại như công thức nấu ăn hay mẹo làm vườn. Sau này, cô nói với tôi, tay đặt lên ngực: “Sống không hề dễ, nhưng mình tin rồi mọi thứ sẽ ổn thôi. Mình mừng vì đã đi.”

Các nhà tâm lý học Todd Kashdan của Đại học George Mason và Robert Biswas-Diener nghiên cứu về khoa học của một góc nhìn tươi sáng hơn ở nhiều nơi trên thế giới và từ nhiều góc độ khác nhau. (Biswas-Diener còn được gọi là “Indiana Jones của tâm lý học tích cực” nhờ những nghiên cứu của ông với các cộng đồng như người Amish, người Inuit, và người Maasai.) Trong cuốn sách The Upside of Your Dark Side, họ khám phá những vùng u tối mà ta thường né tránh, và cách ta coi nỗi buồn hay sự thất vọng như những điều hoàn toàn tiêu cực. Hầu hết mọi người đều muốn được vui vẻ, rạng rỡ, chứ không phải giận dữ hay trầm uất, hay bất kỳ cảm xúc khó chịu nào khiến ta thấy nặng lòng.

Thế nhưng, theo Kashdan và Biswas-Diener, những cảm xúc nặng nề không nên bị gạt bỏ. Bởi lẽ, cơn giận được định hướng đúng có thể khơi dậy sự công bằng và lẽ phải. Nếu không có sự phẫn nộ chính đáng, phong trào đấu tranh cho quyền dân sự sẽ đi về đâu? Chính nó đã thắp lửa trong ta. Những người dám nói lên suy nghĩ của mình sẽ tự chiếu sáng bản thân. Ta chỉ cần bộc lộ một mức độ giận dữ vừa đủ để tiến lên phía trước. Tuy vậy, ta cũng cần cẩn trọng để không đánh mất sự tỉnh táo của mình.

Tương tự, cảm xúc gai góc như sự đố kỵ đôi khi lại thôi thúc ta trở nên tốt hơn. Mong muốn có được vòng eo thon thả như người hàng xóm có thể khiến ta bước vào phòng tập. Và cảm giác xấu hổ, hối hận về một hành động trong quá khứ với người thân có thể thúc đẩy ta sửa sai, sống tốt hơn, và trở thành một phiên bản tốt đẹp hơn của chính mình. Quả thực, những điều tốt đẹp đôi khi lại nảy mầm từ những cảm xúc khó khăn.

Kashdan và Biswas-Diener thậm chí còn cho rằng: “Trải nghiệm trọn vẹn mọi cung bậc cảm xúc sẽ mang đến cho bạn một cuộc sống đầy đặn và phong phú hơn.” Thay vì kìm nén cảm xúc, tốt hơn hết là ta không sợ những giọt nước mắt, không ngại ôm trọn sự khó chịu. Nỗi buồn là một phần của cuộc sống, và ta cần học cách làm quen với nó. Ta có thể đón nhận nỗi buồn như cách ta đón nhận niềm vui; bởi khi đó, ta sẽ nhìn thấy cảm xúc một cách toàn vẹn, tất cả đều đan xen vào nhau.

Cảm xúc chính là những tín hiệu gửi đến ta. Khi ta lo âu, chẳng hạn, bộ não đang cảnh báo về một nguy cơ nào đó. Sự ghen tuông nhắc ta rằng có thể mình đang thiếu hụt điều gì và lo sợ bị bỏ rơi. Nỗi xấu hổ nói rằng ta đã làm điều gì đó cần được sửa chữa. Khi hiểu được mọi trạng thái cảm xúc của mình, ta sẽ có một đời sống phong phú và sâu sắc hơn.

Đó chính là những công cụ của sự tự nhận thức và trị liệu, giúp ta sống chậm lại, biết thấu cảm hơn, bình yên hơn, và hài hòa hơn. Từ cách nhìn cởi mở và đầy hy vọng ấy, ai trong chúng ta cũng có thể học được điều gì đó cho riêng mình.

References

Adapted from the book How to Be Less Miserable. Blackstone Publishing, 2025.

Tác giả: Lybi Ma

Nguồn: What We Feel, Others Feel | Psychology Today