Những nhà sưu tầm đã đánh lừa bạn đời như thế nào

ĐIỂM CHÍNH

• Cả nam lẫn nữ đều có xu hướng che giấu bạn đời về chi phí dành cho việc sưu tầm.
• Bạn đời thường biết có sự che giấu ấy, nhưng vẫn ngầm chấp nhận.
• Người sưu tầm biện minh cho hành vi của mình bằng cách cho rằng bạn đời không hiểu được đam mê của họ.

Trong các mối quan hệ, những “gian dối” nhỏ liên quan đến tiền bạc thực ra không hề hiếm. Một nghiên cứu gần đây đăng trên International Journal of Environmental Research and Public Health (T. Wirga và cộng sự, 2022) cho thấy mức độ mà những người sưu tầm che giấu chi tiêu của mình với bạn đời và sự khác biệt đáng chú ý giữa nam và nữ trong cách họ thực hiện điều đó.

Các nhà nghiên cứu đã khảo sát 120 người thường xuyên chi tiền cho hoạt động sưu tầm, chẳng hạn như làm mô hình. Nghiên cứu không chỉ xem họ có trung thực về khoản chi tiêu của mình hay không, mà còn tìm hiểu những “chiêu thức” cụ thể họ dùng để giấu bớt chi phí với bạn đời. Công trình này được thực hiện tại Ba Lan, với người tham gia được tuyển từ các câu lạc bộ sưu tầm, những buổi gặp gỡ và sự kiện địa phương. Nhóm tác giả thuộc Đại học Opole, thành phố Opole, Ba Lan.

Cả người sưu tầm nam và nữ đều có xu hướng che giấu chi phí với bạn đời. Tuy nhiên, quy mô và cách thức che giấu lại khác biệt đáng kể giữa hai giới.

Mô thức che giấu ở nam giới:

Những người đàn ông sưu tầm thường chi tiêu nhiều hơn phụ nữ và cũng ít có xu hướng cắt giảm khoản này. Trung bình, họ khai thấp chi phí sưu tầm của mình khoảng 30%. Tuy nhiên, mức độ che giấu thay đổi tùy theo số tiền thực chi. Những người chi từ 50 đến 500 USD mỗi tháng thường khai thấp khoảng 15%, trong khi những người chi trên 501 USD lại khai thấp tới khoảng 38%.

Đáng chú ý, những người đàn ông chi hơn 1.150 USD mỗi tháng gần như ngừng hẳn việc thông báo với bạn đời về các khoản mua sắm thêm, một dấu hiệu cho thấy hành vi sưu tầm có thể đã chạm đến ngưỡng ám ảnh, thậm chí mang màu sắc nghiện ngập.

Mô thức che giấu ở nữ giới:

Phụ nữ lại có một cách khác. Trung bình, họ khai thấp chi phí sưu tầm của mình khoảng 45%, cao hơn đáng kể so với nam giới. Tuy nhiên, chiến lược của họ không đơn thuần là giảm bớt một con số cụ thể. Khoảng 23% phụ nữ áp dụng cách “đặt trần”, nghĩa là họ nói với bạn đời rằng mình “không tiêu quá” một mức nhất định (thường khoảng 100 USD), dù thực tế có thể nhiều hơn.

Những chiến lược che giấu

Nam và nữ cũng sử dụng những kỹ thuật khác nhau để “ngụy trang” khoản chi của mình.

Cách phòng ngừa của nam giới:

Đàn ông chủ yếu dùng điều mà các nhà nghiên cứu gọi là “kỹ thuật phòng ngừa”. Họ vẫn thông báo việc mua sắm, nhưng cố tình hạ thấp giá bằng cách nói rằng món đồ được trao đổi, được tặng, mua với giá hời, hoặc đổi chác.

Có một ví dụ khá sáng tạo: một người sưu tầm trả trước cho người bán một phần tiền, rồi sau đó quay lại cùng vợ và trả nốt phần còn lại trước mặt vợ, để cô tin rằng tổng chi phí chỉ là số tiền thanh toán sau cùng.

Chiến lược phủ nhận ở nữ giới:

Phụ nữ thường dùng “kỹ thuật phủ nhận” nhiều hơn, tức là tránh tiết lộ ngay từ đầu. Khi món đồ bị phát hiện, họ sẽ nói rằng mình đã mua từ lâu rồi, mượn của ai đó, hoặc vốn đã có nhưng cất kỹ đi. Cách làm này cho thấy một nỗ lực né tránh xung đột bằng cách không để cuộc đối thoại về tiền bạc ấy xảy ra ngay từ đầu.

Vai trò của thu nhập

Nghiên cứu cho thấy mức thu nhập ảnh hưởng đáng kể đến hành vi sưu tầm. Những người có thu nhập cao hơn mức trung bình quốc gia (khoảng 2.500 USD mỗi tháng) dành khoảng 40% thu nhập hằng tháng cho việc sưu tầm, trong khi những người có thu nhập thấp hơn mức trung bình dành khoảng 28%. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là cả hai nhóm đều dồn vào sưu tầm một tỷ lệ tương đương trong khả năng của mình, điều này cho thấy người sưu tầm thường chi tiêu đến mức họ có thể chi trả, thay vì tuân theo một ngân sách cố định.

Bạn đời biết mình đang bị che giấu

Một phát hiện đặc biệt đáng lưu ý là bạn đời của những người sưu tầm nhìn chung đều nhận ra mình đang bị che giấu về mức chi tiêu. Dù các “chiêu thức” có tinh vi đến đâu như yêu cầu hóa đơn ghi một phần, nhờ gửi bưu kiện về địa chỉ người thân, hay dùng mật mã với nhân viên giao hàng thì bạn đời vẫn thường nhận ra sự thật phía sau.

Điều này tạo nên điều mà các nhà nghiên cứu gọi là một “trò chơi hai mặt”: một người nói dối trong khi người kia ngầm biết điều đó, và người biết vẫn để sự che giấu tiếp diễn, dù trong lòng không hoàn toàn mù mờ.

Vì sao người sưu tầm nói dối?

Những người sưu tầm thường biện minh cho sự che giấu của mình bằng cách cho rằng bạn đời không hiểu được niềm đam mê sở hữu của họ. Cảm giác không được thấu hiểu ấy trở thành lý do để họ tự cho phép mình thiếu trung thực, như thể nếu được chấp nhận và bao dung hơn, họ đã không cần phải giấu giếm.

Các nhà nghiên cứu cũng đưa ra một số lý giải cho sự khác biệt giới tính trong chiến lược che giấu. Phụ nữ có xu hướng sử dụng cách phủ nhận bởi họ thường ưu tiên tránh xung đột và giữ gìn sự hòa thuận trong mối quan hệ. Bằng cách không tiết lộ ngay từ đầu, họ cố gắng ngăn ngừa tranh cãi trước khi nó kịp nảy sinh.

Ngược lại, đàn ông thường chọn cách “báo trước có kiểm soát”, bởi họ tin rằng sớm muộn gì bạn đời cũng sẽ nhận ra món đồ mới. Khi chủ động nhắc đến việc mua sắm (dù đã hạ thấp chi phí), họ tạo cảm giác minh bạch, trong khi vẫn che đi con số thật. Cách làm này cũng có thể phản ánh quan niệm quen thuộc rằng phụ nữ tinh ý với chi tiết hơn, khiến việc giấu hoàn toàn trở nên khó khả thi.

Phát hiện rằng đàn ông ngừng hẳn việc báo cáo khi chi phí vượt qua một ngưỡng nhất định cho thấy một phép tính khác: khi số tiền đã quá lớn, việc khai báo một phần không còn đủ che đậy, và che giấu hoàn toàn dường như trở thành lựa chọn duy nhất.

Hàm Ý

Nghiên cứu này soi sáng một khía cạnh quen thuộc nhưng ít khi được nói thẳng trong đời sống vợ chồng. Tính hệ thống của sự che giấu ở cả hai giới, cùng với việc bạn đời biết mình đang bị che giấu, cho thấy sự thiếu trung thực liên quan đến sưu tầm đôi khi là một thỏa hiệp ngầm hơn là một hành vi phản bội đơn thuần.

Công trình cũng chỉ ra cách mà định kiến giới và động lực quan hệ đan xen với hành vi tiêu dùng. Những chiến lược che giấu khác nhau của nam và nữ phản ánh những khuôn mẫu rộng hơn trong cách họ đối diện với xung đột, sự công khai và sự gắn bó.

Cần lưu ý rằng nghiên cứu này được thực hiện tại Ba Lan và có thể không phản ánh toàn bộ bức tranh của những người sưu tầm trên khắp thế giới. Ngoài ra, “mua sắm” cũng được tính như một dạng thói quen sưu tầm nhưng không phân loại cụ thể, chẳng hạn như nghệ thuật, quần áo hay các lĩnh vực khác. Việc làm rõ hơn điểm này sẽ giúp bức tranh trở nên trọn vẹn hơn.

Dẫu còn những giới hạn như vậy, nhóm tác giả đã tóm lược công trình của mình một cách rất súc tích: “Những người sưu tầm ở mọi giới tính đều không nói thật với bạn đời về chi phí sưu tầm của mình. Họ cũng khai thấp số tiền đã chi. Nam và nữ khác nhau ở kỹ thuật che giấu, nhưng đều sáng tạo như nhau trong cách họ làm điều đó.” 

Image: RollingCamera/Shutterstock 

References

Wirga T, Kopczak-Wirga A. A Collector Deceives-About the Ways of Deceiving Women by Men and Men by Women as far as Spending Money on Collecting Items Is Concerned. Int J Environ Res Public Health. 2022 Dec 14;19(24):16755. doi: 10.3390/ijerph192416755. PMID: 36554636; PMCID: PMC9779656.