Tìm hạnh phúc: ý nghĩa luôn thắng tiền bạc

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Tiền bạc có thể làm tăng cảm giác hạnh phúc đến một mức nào đó, nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy sau một ngưỡng nhất định, lợi ích ấy dần giảm đi.
• Các mối quan hệ giữa con người với con người chứ không phải sự giàu có, mới là yếu tố dự đoán mạnh mẽ nhất cho hạnh phúc lâu dài.
• Theo đuổi “mục đích nhỏ” (little p purpose) có thể nuôi dưỡng niềm vui, thu hút mọi người đến với nhau và tạo nên những cộng đồng đầy ý nghĩa.
• Hạnh phúc nảy nở trong những kết nối được dẫn dắt bởi mục đích sống, chứ không phải trong của cải hay những thành tựu vật chất.

Đã có rất nhiều tranh luận xoay quanh câu hỏi: liệu tiền bạc có thể mua được hạnh phúc hay không. Có người đưa ra những lập luận thuyết phục rằng điều đó hoàn toàn có thể. Nhưng cũng có không ít người phản đối một cách mạnh mẽ. Trong bài viết này, tôi muốn chia sẻ vì sao tôi tin rằng tiền không thể mua được hạnh phúc, đồng thời điểm qua một số nghiên cứu nổi tiếng nhất về chủ đề này. Những nghiên cứu ấy cuối cùng đều gợi ý rằng chính mục đích sống, đặc biệt là thứ mà tôi gọi là “mục đích nhỏ”, mới có thể là chìa khóa dẫn đến hạnh phúc.

Những nghiên cứu về tiền bạc và hạnh phúc

Ý tưởng rằng tiền bạc có liên hệ với hạnh phúc đã được nghiên cứu rất nhiều, và nhiều kết quả cho thấy mối quan hệ này phức tạp hơn ta tưởng. Hãy cùng nhìn vào ba nghiên cứu đã góp phần định hình cuộc thảo luận này.

Nghiên cứu Kahneman và Deaton năm 2010

Năm 2010, Daniel Kahneman và Angus Deaton đã thực hiện một nghiên cứu phân tích dữ liệu từ Gallup Pathways Well-being Index. Cuộc khảo sát này thu thập thông tin từ khoảng 450.000 cư dân tại United States trong các năm 2008 và 2009, yêu cầu người tham gia nhìn lại mức độ hài lòng với cuộc sống cũng như những trải nghiệm cảm xúc của họ. Vì dữ liệu đã được thu thập sẵn, đây là một nghiên cứu hồi cứu.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng thu nhập thực sự có liên hệ với hạnh phúc, nhưng chỉ đến một mức nhất định. Kết quả cho thấy mức độ hạnh phúc tăng dần theo thu nhập cho đến khoảng 75.000 đô la mỗi năm (nếu điều chỉnh theo lạm phát hiện nay, con số này sẽ cao hơn). Nhưng vượt qua ngưỡng đó, thu nhập tăng thêm hầu như không còn cải thiện đáng kể trạng thái cảm xúc.

Dù nghiên cứu này mang lại nhiều hiểu biết quý giá, nó cũng có những giới hạn nhất định: chỉ phân tích trong một khoảng thời gian khá ngắn (khoảng một đến hai năm) và dựa chủ yếu vào dữ liệu tự báo cáo của người tham gia. Vì thế, theo tôi, những kết luận của nghiên cứu này nên được nhìn nhận với sự thận trọng.

Source: Chermitove / Pixabay

Nghiên cứu của Matthew Killingsworth năm 2016

Năm 2016, Matthew Killingsworth thực hiện một nghiên cứu tiếp nối với cách tiếp cận hiện đại hơn. Ông thu thập dữ liệu thông qua một nền tảng ứng dụng có tên Track Your Happiness, ứng dụng này sẽ gửi thông báo nhiều lần trong ngày để người tham gia báo cáo trạng thái cảm xúc, hoạt động đang làm và bối cảnh xung quanh, ngay tại thời điểm đó. Nghiên cứu này, giống như nghiên cứu của Kahneman và Deaton, cũng mang tính hồi cứu.

Kết quả mà Killingsworth tìm được khá tương đồng: khi thu nhập tăng lên, mức độ hạnh phúc cũng tăng theo. Điều thú vị là nghiên cứu của ông cho thấy ngay cả khi vượt qua ngưỡng 75.000 đô la, sự giàu có tăng thêm vẫn có thể mang lại những mức tăng nhỏ trong cảm giác hạnh phúc nhưng không còn mạnh mẽ như những bước tăng trước đó.

Dù sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu khá sáng tạo, nghiên cứu này cũng có những giới hạn riêng: nó chỉ kéo dài khoảng bảy đến tám năm, và vẫn không thể chứng minh được mối quan hệ nhân quả giữa tiền bạc và hạnh phúc mà chỉ cho thấy chúng có mối tương quan với nhau mà thôi.

Nghiên cứu Harvard về sự phát triển của người trưởng thành

Để có một góc nhìn vững chắc hơn, chúng ta hãy tìm đến một trong những nghiên cứu về hạnh phúc lâu dài và toàn diện nhất: Harvard Study of Adult Development. Khác với hai nghiên cứu trước, đây là một nghiên cứu theo dõi dài hạn, nghĩa là các nhà khoa học theo dõi người tham gia qua nhiều năm, thu thập dữ liệu định kỳ trong suốt cuộc đời của họ.

Nghiên cứu bắt đầu vào năm 1938 với 724 người đàn ông, gồm hai nhóm: sinh viên của Harvard University và những cậu bé lớn lên trong các khu lao động nghèo ở Boston. Qua nhiều thập kỷ, nghiên cứu dần mở rộng, bao gồm cả vợ và con của họ, cuối cùng lên đến hàng nghìn người tham gia. Các nhà nghiên cứu thực hiện phỏng vấn, bảng câu hỏi, kiểm tra y tế và nhiều phương pháp khác, theo dõi cuộc đời của họ suốt hơn 80 năm.

Kết quả thu được thật đáng ngạc nhiên. Họ phát hiện rằng hạnh phúc không gắn chặt nhất với thu nhập, sự giàu có, thành tựu, hay thậm chí với chính mục đích sống. Thay vào đó, hạnh phúc liên hệ mật thiết nhất với những kết nối giữa con người với con người, tức là các mối quan hệ và cảm giác mình thuộc về một cộng đồng.

Vì sao mục đích sống vẫn quan trọng

Có lẽ bạn đang tự hỏi: nếu hạnh phúc liên hệ mạnh mẽ nhất với các mối quan hệ giữa con người, vậy mục đích sống nằm ở đâu trong câu chuyện này? Bởi trước đây tôi đã viết khá nhiều về cách mà mục đích sống, đặc biệt là “mục đích nhỏ”, tức mục đích gắn với quá trình và những việc ta làm mỗi ngày, góp phần nuôi dưỡng hạnh phúc, sức khỏe và cả tuổi thọ.

Đây là cách tôi kết nối những mảnh ghép ấy lại với nhau: khi bạn theo đuổi “mục đích nhỏ” của mình, những việc khiến trái tim bạn bừng sáng, khiến bạn cảm thấy mình thật sự sống, bạn tự nhiên trở thành phiên bản tốt đẹp nhất của chính mình. Và khi điều đó xảy ra, mọi người sẽ bị thu hút đến với bạn, giống như những cánh bướm đêm tìm đến ánh lửa. Từ đó, bạn xây dựng những mối quan hệ và những cộng đồng xoay quanh những điều mình yêu thích.

Những người sống có mục đích thường thu hút những người cộng tác, những học trò, và cả những người thầy. Họ hình thành nên những cộng đồng xoay quanh niềm đam mê chung. Theo cách ấy, mục đích sống trở thành nền móng để tạo dựng những kết nối mà nghiên cứu của Harvard đã chỉ ra là cốt lõi của hạnh phúc.

Kết luận: theo đuổi những cộng đồng có chung mục đích

Để trả lời câu hỏi muôn thuở, tôi không tin rằng tiền bạc có thể mua được hạnh phúc. Dù các nghiên cứu của Daniel Kahneman, Angus Deaton và Matthew Killingsworth cho thấy có mối liên hệ giữa sự giàu có và hạnh phúc, nhưng chúng không chứng minh được quan hệ nhân quả, hơn nữa, thiết kế nghiên cứu ngắn hạn và hồi cứu của chúng cũng làm hạn chế khả năng áp dụng rộng rãi.

Trong khi đó, Harvard Study of Adult Development lại đưa ra một kết luận thuyết phục hơn. Suốt hơn 80 năm nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy rằng hạnh phúc bắt rễ từ những kết nối giữa con người với nhau. Và khi bạn theo đuổi “mục đích nhỏ” của mình, những kết nối ấy sẽ tự nhiên hình thành. Bạn tạo nên những cộng đồng được gắn kết bởi mục đích sống và có lẽ đó mới chính là chìa khóa thật sự của một cuộc đời hạnh phúc.

Đừng chạy theo tiền bạc để tìm hạnh phúc. Hãy theo đuổi mục đích sống của mình, rồi những kết nối, và niềm vui, sẽ tự tìm đến. 

References

Kahneman, D., & Deaton, A. (2010). High income improves evaluation of life but not emotional well-being. Proceedings of the National Academy of Sciences, 107(38), 16489-16493.

Killingsworth, M. A. (2016). Experienced well-being rises with income, even above $75,000 per year. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(4), e2016976118.

Harvard Study of Adult Development. (2023). Longitudinal findings on happiness and interpersonal connections. 

Tác giả: Jordan Grumet M.D.

Nguồn: To Find Happiness, Purpose Beats Money Every Time | Psychology Today