Tìm kiếm phần “được” khiến ta cam chịu phần “đau”

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Chúng ta có thể tự gọi tên việc mình đang níu giữ nỗi đau.
• Ta có thể đáp lại tiếng phê phán nội tâm bằng lòng tự trọng, đối thoại lại những thông điệp tiêu cực của nó.
• Ta có thể nhìn thẳng vào những lời phủ nhận bản thân từ quá khứ để vượt qua các rào cản tâm lý.

Đôi khi ta vẫn ở lại trong một mối quan hệ đầy đau đớn dù hoàn toàn có quyền thay đổi hoặc rời đi. Thuở nhỏ, ta có thể từng là nạn nhân của nỗi đau; nhưng khi trưởng thành, ta lại trở thành người tình nguyện chịu đựng nó. Chẳng hạn, ta cứ bám trụ trong một mối quan hệ bế tắc ở nhà hay ở nơi làm việc, hoặc mãi lần lữa chưa chịu bước tiếp với cuộc đời mình. Ta duy trì trạng thái ấy vì đang ôm chặt một niềm tin tự hạ thấp rằng mình bất lực.

Ta cũng có thể đang vận hành theo một chương trình vô thức. Có khi ta tìm thấy một lợi ích cá nhân nào đó trong chính nỗi đau của mình. Điều này được gọi là “lợi ích thứ cấp”, bởi ta đang hưởng một thứ gì đó từ điều vốn mang tính tiêu cực. Thế nhưng “lợi ích” ấy rốt cuộc lại không hề phục vụ cho điều tốt đẹp nhất của ta.

Ta có thể tự hỏi: “Mình đang làm gì vậy?” Câu trả lời thường bắt nguồn từ nỗi sợ. Có thể ta phát hiện mình sợ phải sống như một người trưởng thành trọn vẹn. Ví dụ, chừng nào ta còn tin rằng mình “không xứng đáng”, ta sẽ không phải dốc hết sức tạo dựng một đời sống nuôi dưỡng lòng tự trọng. “Tôi không đủ tốt” trở thành khẩu hiệu của một đời người lẩn tránh những thử thách có thể giúp ta lớn lên đúng tầm vóc con người. Thay vào đó, ta tự kìm mình lại, đóng băng mọi chuyển động, mắc kẹt tại chỗ. Điều ấy khiến tâm hồn ta hoang mang và u uất. Ta đang đi ngược lại khuynh hướng cốt lõi của con người: tiến hóa, bước đi sinh động trên hành trình đời sống.

Free & Royalty-Free Stock Photos from Dreamstime

Gia đình và bạn bè thường muốn đưa ra lời khuyên để mọi thứ tốt hơn. Ta có thể đáp lại bằng những câu “Vâng… nhưng mà.” Ta cũng nghe những gợi ý về cách xây dựng sự tự tin. Thế nhưng cả hai cách ấy đều bỏ qua một bước quan trọng. Công việc chữa lành bắt đầu từ việc khám phá chiều kích “được lợi” trong hành vi hay lối suy nghĩ của ta. Điều gì khiến việc mắc kẹt lại có vẻ an toàn hơn là bước tiếp với cuộc đời?

Sẽ hữu ích nếu ta nhìn vào những thông điệp phủ nhận bản thân từ quá khứ vẫn còn dán trên những bức tường của thân–tâm–trí, những lời ta vẫn đang âm thầm vâng theo. Các thông điệp ấy thậm chí có thể trở thành từ vựng của chính tiếng chỉ trích nội tâm—giọng nói buộc tội mình, đầy sợ hãi và khơi dậy mặc cảm.

Như một thực hành tâm lý, hãy nhớ lại một lời nói tiêu cực từ kẻ phê phán bên trong bạn. Hãy để ý cách nó chĩa ngón tay phán xét vào bạn, đẩy bạn đến cảm giác xấu hổ và bất lực. Hãy ghi vào nhật ký càng nhiều thông điệp tiêu cực càng tốt. Bên cạnh mỗi câu, hãy thêm một lời khẳng định tích cực. Bạn có thể tin vào phần “cái tôi cao hơn” của mình, giọng nói mạnh mẽ nhất thay thế cho tiếng chỉ trích, để cất lên mặt sáng của sự thật.

Dưới đây là những ví dụ kết hợp giữa lời phủ nhận và lời khẳng định lành mạnh. Câu đầu đến từ kẻ phê phán nội tâm. Câu thứ hai đến từ cái tôi cao hơn hay một sức mạnh cao hơn:

Mày thật sự chẳng biết gì cả… Như mọi con người, có lúc con thiếu hiểu biết. Ta trao cho con món quà của sự minh triết.

Mày sẽ chẳng bao giờ giỏi bằng những người mày ngưỡng mộ… Như mọi con người, có lúc con không bằng người khác về kỹ năng, nhưng con bình đẳng với tất cả trong tư cách một con người. Ta vẫn trao cho con những tặng phẩm rất riêng, và giúp con nhận ra chúng lúc này.

Mày là kẻ yếu đuối… Như mọi con người, có khi con mạnh mẽ, có khi mong manh. Ta trao cho con món quà của nghị lực và ân sủng để thể hiện nó ngay tại đây.

Mày vô giá trị… Như mọi con người, có lúc con cảm thấy mình vô dụng hay không xứng đáng. Ta trân quý con vô cùng. Ta cần tiếng nói của con trong thế giới này, và tiếng nói ấy cũng là của ta.

Mày cô đơn vì chẳng ai thực sự thích mày… Mọi con người đều được một số người yêu mến và một số người không. Ta luôn ở bên con, ôm con trong trái tim bao la đầy yêu thương.

Hãy cam kết với chính mình rằng từ nay trở đi, mỗi lời lên tiếng của kẻ phê phán bên trong sẽ được tiếp nối bằng một lời đến từ sức mạnh cao hơn sự tự ghét bỏ, tác giả thực sự của kịch bản nội tâm ấy.

David Richo: Phỏng theo Wholeness and Holiness: How to Be Sane, Spiritual, and Saintly (Orbis, 2020)

Nguồn: Looking for the Gain That Makes Us Put Up With the Pain | Psychology Today