Vì sao 69% mâu thuẫn của các cặp đôi sẽ không bao giờ biến mất

Trong các mối quan hệ lâu dài, và đôi khi ngay cả những mối quan hệ ngắn hạn, các cặp đôi thường thấy mình mắc kẹt trong một vòng lặp tranh cãi quen thuộc. Họ bàn về vấn đề, giải quyết nó, thở phào nhẹ nhõm, rồi chỉ ít tuần hay vài tháng sau, mâu thuẫn ấy lại quay trở lại, đều đặn đến đáng buồn.

Các cặp đôi thường diễn giải sự tái diễn này như một dấu hiệu của sự không tương thích sâu sắc hơn. Họ vật lộn với những câu hỏi như: “Chúng ta có đang bỏ sót điều gì không?” “Chúng ta làm sai ở đâu?” Hay thậm chí: “Vì sao mình không thể sửa được chuyện này?” Nghiên cứu tâm lý học đưa ra một góc nhìn khác, kỳ lạ thay lại rất an ủi: 69% mâu thuẫn trong các mối quan hệ là mâu thuẫn mang tính dai dẳng.

Phát hiện này, xuất phát từ hàng chục năm dữ liệu theo dõi dọc trong các nghiên cứu của John Gottman, là một trong những kết luận được lặp lại nhiều nhất trong khoa học về mối quan hệ. Dù nghe có vẻ hơi u ám, nó chứa đựng một sự thật đầy sức mạnh. Về bản chất, hầu hết những xung đột lặp đi lặp lại tồn tại vì một lý do cốt lõi duy nhất, và việc hiểu được lý do ấy có thể thay đổi tận gốc cách bạn hiện diện trong mối quan hệ của mình.

Chúng ta hiếm khi chạm tới cốt lõi của xung đột

Các cặp đôi thường cho rằng họ đang cãi nhau vì việc nhà, tiền bạc, quyết định nuôi dạy con, sự sẵn sàng về mặt cảm xúc, chuyện chăn gối, tính đúng giờ, hay tần suất thăm viếng của gia đình hai bên. Những điều này trông có vẻ rất thực tế, rất cụ thể và dễ giải quyết. Thế nhưng, hàng loạt nghiên cứu liên tục chỉ ra rằng những chủ đề bề mặt ấy hiếm khi là nguồn gốc thật sự của căng thẳng.

Một nghiên cứu quan sát gần đây trên 141 cặp đôi, được công bố trên Frontiers in Psychology, cho thấy phản ứng cảm xúc của các đối tác trong lúc xung đột không bị chi phối bởi chính nhiệm vụ hay chủ đề đang bàn, mà bởi nhu cầu quan hệ ngầm bên dưới đang bị đe dọa.

Khi những người trong mối quan hệ trải nghiệm sự bức bối về quyền tự chủ (cảm thấy bị kiểm soát hoặc bị hạn chế), họ bộc lộ những cảm xúc tiêu cực mang tính rút lui như giận dữ và bực bội. Ngược lại, khi họ trải nghiệm sự bức bối về sự gắn kết (cảm thấy bị tách rời hoặc không được nâng đỡ), họ thể hiện những cảm xúc tiêu cực mang tính hướng về đối phương như tổn thương, buồn bã và thất vọng.

Điều này cũng phù hợp với các quan sát lâm sàng. Lý do thật sự đằng sau một xung đột sâu hơn rất nhiều và bắt nguồn từ những ý nghĩa mà chúng ta gán cho nó. Chẳng hạn:

Một bất đồng về việc nhà thực ra có thể là mong muốn được tôn trọng và được hỗ trợ, hoặc là nhu cầu về trách nhiệm được chia sẻ.

Những cuộc tranh cãi về tiền bạc thường báo hiệu những lo âu sâu xa hơn quanh cảm giác an toàn, quyền tự chủ, hay những trải nghiệm thiếu thốn thời thơ ấu.

Xung đột về cách hai bạn dành thời gian cho nhau thường truy ngược về nhu cầu gần gũi, tự do, không gian trong mối quan hệ, bản sắc cá nhân và sự điều hòa cảm giác.

Nói ngắn gọn, một xung đột khơi dậy những nhu cầu tâm lý sâu xa trước cả khi nội dung cuộc cãi vã kịp lộ rõ. Và bởi vì những nhu cầu này bắt nguồn từ các khuôn mẫu lâu dài được định hình bởi khí chất, lịch sử gắn bó và trải nghiệm gia đình thuở ban đầu, chúng tương đối ổn định suốt đời trưởng thành. Những xung đột bám rễ trong đó, trong đa số trường hợp, cũng ổn định như vậy.

Dù nghe có vẻ khó chịu, nhưng phần lớn thời gian, bạn không thực sự cãi nhau về điều mà bạn nghĩ mình đang cãi. Bạn thường đang phản ứng trước lớp “ý ngầm” tâm lý hoặc nhu cầu bị đe dọa mà cuộc tranh cãi và chủ đề của nó gợi lên trong bạn. Viên thuốc đắng cần nuốt: bạn không thể “giải quyết” vĩnh viễn một biểu tượng, một lịch sử hay một giá trị. Nhưng bạn có thể hiểu nó, gọi tên nó, và tìm cách đi vòng quanh nó với nhiều sáng tỏ và lòng trắc ẩn hơn.

Source: Getty Images / Unsplash

Xung đột dai dẳng không phải điều mới mẻ, cũng chẳng phải bản án tử cho một mối quan hệ

Khi hai con người đến với nhau trong một mối quan hệ, thế giới nội tâm của họ bắt đầu chồng lấn. Sự va chạm là hệ quả không thể tránh khỏi của sự chồng lấn ấy, bởi mỗi người mang theo những nét rất riêng về:

Hệ thần kinh
Logic cảm xúc
Nhịp điệu trong quan hệ
Phong cách xung đột và giao tiếp

Những khác biệt này thường trở thành lý do nền tảng đằng sau cái gọi là “xung đột dai dẳng” của các cặp đôi. Lý do thì rất đơn giản: người bạn đời sống tốt với nếp sinh hoạt đều đặn và dễ đoán sẽ không bỗng dưng hóa thành người ngẫu hứng. Tương tự, một người có thói quen xử lý cảm xúc trong nội tâm sẽ không bao giờ biến thành người lập tức nói ra mọi thứ.

Điều này hàm ý hai điều:

Những xung đột lặp đi lặp lại là điều có thể đoán trước. Chúng có xu hướng quay về cùng một nhóm: khác biệt tính cách, nhịp sống, nhu cầu cảm xúc và các giá trị cốt lõi.
Những xung đột lặp đi lặp lại không cho thấy một mối quan hệ vốn dĩ có lỗi. Chúng cũng không nói lên khả năng giao tiếp kém, thiếu nỗ lực hay sự không tương thích. Chúng đơn giản chỉ là dấu hiệu của sự đa dạng bình thường nơi con người.

Vấn đề nảy sinh khi các cặp đôi rơi vào trạng thái mà John Gottman gọi là “kẹt cứng” (gridlock), một tình trạng mắc kẹt trong vòng lặp xung đột đầy cảm xúc, được đặc trưng bởi sự phòng vệ, chỉ trích, khinh miệt và im lặng băng giá (bốn kỵ sĩ báo hiệu ly hôn). Sự kẹt cứng hình thành vì ý nghĩa nằm bên dưới nó chật vật mãi mà không thể trồi lên mặt nước để được nhìn thấy.

Chẳng hạn, một người có thể cãi nhau dữ dội về chuyện đúng giờ vì sự trễ nải khơi lại ký ức thời thơ ấu về việc bị phớt lờ hay bị xem nhẹ. Người kia có thể né tránh các cuộc nói chuyện về chi tiêu vì tiền bạc tượng trưng cho tự do, giá trị bản thân, hoặc sự giải thoát khỏi một tuổi thơ hỗn loạn.

Để làm mềm những góc cạnh của một mối quan hệ đang kẹt cứng, người ta cần học cách lần ngược xung đột về với ý nghĩa của nó.

Các cặp đôi lành mạnh quản lý xung đột như thế nào

Những cặp đôi vượt qua được 69% ấy một cách khéo léo không “giải quyết” triệt để các vấn đề này. Họ đưa năm thực hành sau vào đời sống hằng ngày và những cuộc trò chuyện trong mối quan hệ:

Họ không mơ mộng về một sự chấm dứt hoàn toàn. Họ chấp nhận rằng một số khác biệt là bền lâu, và chính sự chấp nhận ấy tạo ra khoảng thở cảm xúc. Khi các đối tác thôi hy vọng tuyệt vọng rằng một xung đột sẽ biến mất mãi mãi, họ mới có thể thật sự khám phá nó mà không còn sợ hãi hay phòng vệ.

Họ tiếp cận xung đột bằng sự tò mò. Tò mò chuyển trọng tâm từ việc chứng minh mình đúng sang việc tìm kiếm ý nghĩa. “Giúp tôi hiểu điều này tượng trưng cho gì với bạn” mang một giọng điệu kết nối hơn rất nhiều so với “chúng ta đã nói chuyện này cả ngàn lần rồi.”

Họ chú ý đến cảm xúc mềm mại ẩn dưới phản ứng sắc cạnh. Phần lớn những xung đột kẹt cứng tan ra khi các đối tác chuyển từ chỉ trích sang dễ tổn thương. Chính sau sự chuyển dịch này, họ mới chạm được vào nỗi sợ sâu xa hơn hay khát khao thầm kín mà xung đột ấy kích hoạt.

Họ làm việc thông qua sự hợp tác thay vì tìm “lời giải”. Thay vì lao nhanh tới những cách sửa chữa chóng vánh hay vĩnh viễn, các cặp đôi lành mạnh dành nguồn năng lượng quý giá của mình cho sự hợp tác lâu dài. Nhờ vậy, họ có thể tạo ra những nghi thức nhỏ cho phép nhu cầu của cả hai cùng tồn tại. Họ xem những xung đột lặp đi lặp lại như thông tin, chứ không phải thất bại. Mỗi lần tái diễn là một cơ hội để hiểu trọn vẹn hơn thế giới nội tâm của người bạn đời. Theo thời gian, những cuộc trò chuyện ấy mở đường cho một sự thấu cảm sâu sắc hơn.

Tác giả: Mark Travers Ph.D.

Nguồn: Why 69 Percent of Couples' Conflicts Will Never Go Away | Psychology Today