Vì sao Wabi-Sabi là triết lý sống đẹp nhất

Triết lý Nhật Bản wabi-sabi xoay quanh việc nhận ra và trân trọng sự không hoàn hảo, tính vô thường, cùng vẻ đẹp kín đáo ẩn mình trong những điều rất đỗi thường ngày. Việc đón nhận các nguyên lý của wabi-sabi có thể chính là hành động nổi loạn âm thầm nhưng cần thiết, giúp ta thoát khỏi chiếc lồng của một thế giới ám ảnh bởi năng suất, chủ nghĩa cá nhân và sự hoàn hảo.

Đưa wabi-sabi vào đời sống, qua sự lặp đi lặp lại đầy ý thức, là học cách nhìn những vết nứt, dấu mòn, sự hao mòn và dòng chảy của thời gian không phải như lỗi lầm, mà như cốt lõi tạo nên vẻ đẹp và ý nghĩa của cuộc sống.

Chẳng hạn, thay vì thay mới tay nắm ngăn kéo bị gãy bằng một món đồ sản xuất hàng loạt, bạn đan tay một chiếc móc len nhỏ xinh cho riêng mình, đó không chỉ là sửa chữa, mà là cách thổi vào món đồ một nét bất đối xứng duyên dáng, thêm cá tính và cảm giác độc bản. Tương tự, những đốm tàn nhang trên gương mặt bạn không phải khuyết điểm cần che giấu; chúng là một kiểu trang sức riêng, để bạn tự hào mang theo.

Source: Jordan González / Unsplash

1. Wabi-Sabi giúp giảm chủ nghĩa hoàn hảo và lo âu

Một nghiên cứu kinh điển năm 2004 cho thấy, chủ nghĩa hoàn hảo lệch lạc, đặt ra tiêu chuẩn phi thực tế cho bản thân và tự chỉ trích khắc nghiệt, có mối liên hệ chặt chẽ với nỗi sợ thân mật. Kết quả này được lặp lại trong nhiều nghiên cứu khác. Sợi dây kết nối ấy, được củng cố nhiều lần, dường như xuất phát từ cùng một gốc rễ: người theo chủ nghĩa hoàn hảo thường tin rằng nếu “khuyết điểm” của họ bị lộ ra, họ sẽ bị từ chối.

Wabi-sabi trực diện thách thức nỗi sợ đó. Bằng cách ôm lấy sự không hoàn hảo và nhìn thấy vẻ đẹp trong những điều vỡ vụn hay lệch pha, wabi-sabi nuôi dưỡng một cái nhìn dịu dàng, bao dung hơn với thế giới bên trong lẫn bên ngoài ta. Ở bình diện các mối quan hệ, điều này có thể làm lỏng chiếc gọng kìm của chủ nghĩa hoàn hảo và hạ thấp những bức tường vô thức mà ta dựng lên để ngăn cản sự kết nối sâu sắc.

Như ta đã biết, chủ nghĩa hoàn hảo có thể nuôi dưỡng căng thẳng mạn tính, sự trì hoãn và hoài nghi bản thân. Wabi-sabi, liều thuốc giải cho ám ảnh hoàn hảo, khuyến khích ta chấp nhận những thiếu sót nơi chính mình, nơi người khác và trong thế giới quanh ta. Thay vì ám ảnh về một ngôi nhà không tì vết hay một bản thuyết trình không lỗi, việc nhận ra nét duyên của chiếc cốc sứ mẻ miệng hay vẻ chân thành của một tờ giấy viết tay có thể chuyển dịch góc nhìn của ta từ phán xét sang trân trọng.

2. Wabi-Sabi nuôi dưỡng khả năng phục hồi cảm xúc

Với người mới làm quen, hay với những “con nghiện năng suất” dày dạn, wabi-sabi đôi khi khiến người ta có cảm giác như một triết lý của sự “buông xuôi”. Bằng không, vì sao ai đó lại chấp nhận sự không hoàn hảo, nếu không phải để trốn tránh “trách nhiệm” phải vươn tới cái hoàn mỹ?

Thực ra, điều này hoàn toàn xa rời bản chất của wabi-sabi. Cốt lõi của triết lý này nằm ở sự chấp nhận, mở lòng với mơ hồ, đổi thay và lão hóa, thay vì chống cự. Và tâm lý học hiện đại phần lớn cũng đồng thuận. Theo những nghiên cứu gần đây, khả năng chấp nhận những cảm xúc và trải nghiệm khó khăn là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất của hệ thống điều hòa cảm xúc lành mạnh; việc nuôi dưỡng wabi-sabi trong đời sống có thể hỗ trợ điều đó.

Các nghiên cứu thần kinh – tâm lý gần đây cũng củng cố quan điểm này. Một nghiên cứu năm 2023 về cấu trúc não bộ của những “người chấp nhận cao” (những người thường xuyên sử dụng sự chấp nhận) cho thấy các mạng lưới não liên quan đến điều hòa cảm xúc của họ khác biệt rõ rệt so với những “người chấp nhận thấp”. Điều này gợi ý rằng sự chấp nhận nhất quán không chỉ là một chiến lược khiến ta dễ chịu hơn; nó còn có những dấu ấn thần kinh có thể đo lường, gắn liền với chất lượng sống tốt hơn và sự cởi mở trước những trải nghiệm mới.

Tinh thần của wabi-sabi hòa hợp sâu sắc với mối liên hệ này. Nói một cách giản dị, triết lý ấy khẽ khàng mời gọi ta nghiêng mình theo những đổi thay, thay vì không ngừng chống lại chúng. Đồng thời, nó cũng nhắc ta tôn vinh những vết sẹo mình mang theo, thay vì cố xóa mờ hay phủ nhận chúng. Khi hai bài học ấy dần hòa quyện theo thời gian, điều còn lại là một nội lực tinh thần và cảm xúc bền bỉ, nơi vẻ đẹp và sức mạnh cùng hiện diện.

3. Wabi-Sabi không đồng nhất vẻ đẹp với sự hoàn hảo

Wabi-sabi dạy ta rằng vẻ đẹp thường nằm trong lớp “men thời gian”, trong những vết sẹo, dấu phong sương và những dấu ấn mà năm tháng để lại. Nguyên lý này của triết lý wabi-sabi vang vọng sâu sắc với quan điểm của tâm lý học tích cực về ý nghĩa và sự trưởng thành. Cả hai đều cho rằng những gì biết chịu đựng, biết đổi thay và biết già đi một cách đẹp đẽ thường mang giá trị sâu xa hơn những thứ mãi mãi không tì vết.

Trong lĩnh vực thiết kế và chăm sóc sức khỏe, việc đón nhận nguyên tắc này có thể khơi gợi tinh thần bền vững, đồng thời làm chậm lại thôi thúc vứt bỏ những gì đã “cũ mòn”. Một công trình nghiên cứu về thẩm mỹ thiết kế năm 2024 đã khảo sát cách wabi-sabi được ứng dụng trong thiết kế gốm sứ bền vững, cho rằng sự chấp nhận khiếm khuyết của triết lý này góp phần thúc đẩy việc tạo ra những sản phẩm thân thiện hơn với môi trường.

Ở góc độ tâm lý, khi ta nhìn bản thân và cuộc đời mình như một tác phẩm còn đang dang dở, ta mở ra không gian cho sự kiên nhẫn, khiêm nhường và sự phát triển dài lâu. Khi ấy, sự không hoàn hảo không còn là lỗi lầm, mà trở thành một khúc ngoặt, một cột mốc quan trọng trong câu chuyện đời ta.

Ở bình diện thẩm mỹ cá nhân, những nếp nhăn, đốm nắng và sắc màu phai dần của đôi mắt đều là dấu hiệu cho thấy vẻ đẹp của ta đang chuyển mình, chứ không hề tàn phai. Rồi dần dần, với sự nâng đỡ của triết lý này, ta có thể kìm lại thói quen săm soi, chỉ trích gương mặt và thân thể mình chỉ vì chúng mang dấu vết của việc đã sống, đã hiện hữu giữa cuộc đời.

Thực hành Wabi-Sabi trong đời sống hằng ngày

Wabi-sabi, dù nghe có vẻ trừu tượng, vẫn có thể được đưa vào đời sống thường nhật bằng nhiều cách rất thực tế. Dưới đây là vài gợi ý để truyền cảm hứng và giúp bạn bắt đầu hành trình đi tìm sự không hoàn hảo đã được tôi luyện qua thời gian:

Hãy tôn vinh những khiếm khuyết nhỏ bé. Chủ động nhận ra nét duyên của chiếc cốc nứt, chiếc áo len sờn hay cuốn sách đã bạc màu. Những khiếm khuyết ấy mang theo câu chuyện và tạo nên cá tính riêng biệt.

Chậm lại và quan sát. Dành một khoảnh khắc để đánh thức các giác quan và thấm vào mình vẻ đẹp hiện hữu khắp nơi. Chạm vào bề mặt, ngắm ánh sáng tự nhiên, lắng nghe những âm thanh nền, và chú ý đến những chi tiết mà bình thường ta dễ lướt qua.

Đơn giản hóa không gian sống. Giữ lại những gì khiến bạn thấy có ý nghĩa hay đẹp theo cách không hoàn hảo của nó, thay vì cố thay mới hay che giấu. Chủ nghĩa tối giản kết hợp với wabi-sabi có thể mang lại sự tĩnh lặng và sáng rõ cho tâm trí.

Tập trung vào quá trình, không phải sự hoàn hảo. Trong nấu nướng, nghệ thuật hay công việc, hãy ưu tiên niềm vui và sự học hỏi hơn là kết quả không lỗi. Chính hành động chứ không chỉ đích đến, cũng có thể trở thành một sự thiền định, đầy đủ và an yên.

Ôm trọn tính vô thường của đời sống. Chấp nhận đổi thay, lão hóa và những chuyển tiếp như những trải nghiệm tự nhiên, độc nhất mà cuộc đời trao tặng. Nhận ra rằng thời gian luôn bồi đắp, chứ không hề lấy đi, vẻ đẹp của đồ vật, mối quan hệ và những trải nghiệm ta đi qua.

Tác giả: Mark Travers Ph.D.

Nguồn: Why Wabi-Sabi Is the Best Philosophy of Life | Psychology Today

Tìm đọc sách WABISABI thương những điều không hoàn hảo

https://s.shopee.vn/20pb91ZTvu