Khi người bạn đời có xu hướng ái kỷ: 2 kiểu kiểm soát họ luôn khao khát

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Một người có xu hướng ái kỷ chỉ cảm thấy an tâm khi họ thiết lập được hai loại quyền kiểm soát.
• Đầu tiên, họ chiếm lấy sự kiểm soát cảm xúc bằng cách ban phát cho bạn sự công nhận, rồi đột ngột rút lại.
• Thứ hai, họ len lỏi vào những phần quan trọng trong đời bạn, không phải vì quan tâm, mà là để ngầm phá hoại chúng.

Một người mang xu hướng ái kỷ mạnh mẽ thường xuất hiện với vẻ ngoài cực kỳ tự tin, nhưng sâu thẳm bên trong lại là một sự bất ổn và tự ti ghê gớm. Đó là kiểu mặc cảm sâu sắc đến mức chính họ cũng không nhận ra nó tồn tại. Một cách vô thức, họ vận hành những cơ chế phòng vệ như: đổ lỗi, né tránh, phủ nhận, bóp méo sự thật và đóng vai nạn nhân để khỏa lấp những bất ổn đó trong một mối quan hệ. Khi chiếm được hai kiểu kiểm soát dưới đây, họ cảm thấy an toàn hơn. Điều này có thể giúp ích cho họ, nhưng lại bào mòn và gây tổn thương sâu sắc cho bạn.

Đầu tiên, người có xu hướng ái kỷ tìm cách kiểm soát cảm xúc của bạn. Họ thực hiện điều này bằng cách "bỏ bùa" bạn bằng những lời khen ngợi, sự công nhận và những lời khẳng định ngọt ngào để chiếm lấy lòng tin, từ đó thắt chặt sợi dây liên kết. Khi đã khiến bạn hoàn toàn chìm đắm và đặt trọn tình cảm vào họ, họ đột nhiên biến mất trong vài giờ hoặc vài ngày. Khi xuất hiện trở lại, họ trở nên xa cách và lạnh lùng, một sự tương phản đến chóng mặt với vẻ ấm áp, dịu dàng thường thấy. Sự sụt giảm tình cảm đột ngột này khiến bạn sững sờ, loay hoay tìm hiểu xem mình đã làm sai điều gì. Họ từ chối đưa ra câu trả lời, điều này giúp họ duy trì quyền uy trong khi bỏ mặc bạn trong trạng thái hoảng loạn và lo âu. Họ không chịu mở lòng, nhưng lại ám chỉ rằng có điều gì đó ở bạn khiến họ "mất hứng". Chẳng hạn như: "Cái cách em/anh dành quá nhiều thời gian cho con chó trông cứ kỳ quặc sao ấy." Thế là, vì khao khát cứu vãn mối quan hệ, bạn vội vàng bớt quan tâm đến thú cưng của mình chỉ để giữ lấy tình yêu của họ.

Khi bạn làm theo ý họ (như việc bớt quan tâm đến chú chó nhỏ), họ lại lập tức dồn dập trao cho bạn sự chiều chuộng và tán dương, khiến bạn tin rằng sự hy sinh của mình là xứng đáng. Bạn thở phào nhẹ nhõm, nhưng rồi khi tiếp tục bước đi cùng người này, trong lòng bạn luôn thường trực một nỗi bất an, thôi thúc bạn phải dè chừng, "nhìn sắc mặt" họ mà sống để không làm điều gì khiến họ phật lòng. Bạn sẵn sàng làm tất cả vì họ, chỉ mong họ được vui vẻ, hài lòng, và thế là bạn tiếp tục nhún nhường, tiếp tục thỏa hiệp.

Sau vài tháng như vậy, những người đứng ngoài cuộc có thể thấy rõ bạn đang bị kiểm soát gắt gao đến mức nào. Họ có thể cảnh báo bạn, nhưng chính bạn lại chẳng thấy điều đó có gì là tệ. Bạn tin rằng vì bản thân mình còn nhiều khiếm khuyết, nên bạn phải nỗ lực đặc biệt để giữ gìn mối quan hệ này, và bạn hoàn toàn tự nguyện làm điều đó. Cứ thế, từng chút một, bạn đánh mất chính mình lúc nào không hay.

Kiểu kiểm soát thứ hai xuất hiện khi người đó tỏ vẻ đặc biệt quan tâm đến các khía cạnh trong cuộc sống của bạn. Sự quan tâm này khiến bạn thấy hãnh diện và tin rằng đó là minh chứng cho tình yêu chân thành. Cảm giác ấy càng trở nên mãnh liệt hơn nếu trong quá khứ, bạn từng sống với những người thân thương nhưng lại chẳng mấy ủng hộ sở thích hay đam mê của bạn. Chính vì sự "sát sao" của người ấy, bạn cảm thấy như mình cuối cùng đã tìm được người thực sự thấu hiểu mình.

Chẳng hạn, giả sử bạn đang điều chỉnh một công việc kinh doanh nhỏ. Họ không tiếc lời khen ngợi tinh thần khởi nghiệp và mục tiêu của bạn. Rồi một ngày, họ đề nghị hỗ trợ bạn về mặt kỹ thuật... "Chỉ là chỉnh sửa chỗ này chỗ kia một chút thôi, để mọi thứ chạy trơn tru hơn ấy mà." Bạn cảm kích vô cùng và tin tưởng giao cho họ toàn bộ mật khẩu của mình.

Vài tháng sau, bạn định thay đổi ảnh trên trang web kinh doanh. Bạn bàng hoàng nhận ra mọi thứ đã bị xáo trộn. Khi cố gắng đăng nhập vào nhà cung cấp dịch vụ, hệ thống báo rằng mật khẩu đã bị thay đổi. Hoang mang và buồn bã, bạn tìm đến người bạn đời của mình. Họ tỏ ra sốc và bối rối trước thắc mắc của bạn, rồi khẳng định rằng họ chỉ đang muốn giúp đỡ. Bạn giải thích rằng bạn không hề muốn hay cần sự "giúp đỡ" kiểu đó, vì bạn vốn đã hài lòng với mọi thứ trước đây. Trong cơn quẫn bách, bạn hỏi liệu họ có xóa mất những đoạn tư liệu quan trọng mà bạn không thể tìm thấy không. Họ né tránh câu hỏi, nhưng câu trả lời đã quá rõ ràng. Đây là một tổn thất lớn đối với bạn.

Trong lúc tranh luận, họ khăng khăng rằng trí nhớ của họ về cuộc trò chuyện giữa hai người hoàn toàn khác với bạn, và quả quyết rằng hành động của mình là hoàn toàn vị tha, không vụ lợi. Sau một hồi, bạn lại cảm thấy tội lỗi vì đã nổi nóng với họ và tự trấn an rằng đó chỉ là một sự hiểu lầm. Thấy xấu hổ vì cơn giận của mình, bạn bù đắp bằng cách tiếp tục để họ nắm quyền truy cập vào các trang web cá nhân của bạn.

Một ví dụ khác chính là sự tò mò từ sớm của người này về gia đình và bạn bè của bạn. Một lần nữa, bạn có thể coi đây là dấu hiệu cho thấy họ thực sự quan tâm đến cuộc sống và con người bạn. Bạn hào hứng mời họ đến hầu hết các buổi tụ họp thân mật, và họ trông có vẻ rất tận hưởng những giây phút ấy.

Thế nhưng, vài tuần sau, bạn ngỡ ngàng phát hiện ra họ thường xuyên đi chơi riêng với bạn bè của mình trong lúc bạn đang làm việc. Cảm thấy bị tổn thương và bối rối, bạn đem chuyện này ra hỏi thì họ lại nhắc nhở rằng chính bạn là người muốn họ thân thiết với "vòng bạn bè" của mình đó thôi. Họ thậm chí còn trách ngược rằng bạn đang ghen tuông vô lối. Bạn thấy họ nói cũng có lý nên đành bỏ qua, dù trong lòng vẫn không thôi thắc mắc tại sao họ lại giấu giếm mình.

Khi mối quan hệ tiến xa hơn, bạn bè và người thân bắt đầu có những nhận xét về các rắc rối nảy sinh giữa hai người. Nhưng lạ thay, họ lại ngầm ý đổ lỗi cho bạn. Bạn tự hỏi tại sao họ lại biết những chuyện riêng tư ấy. Chẳng lẽ người bạn đời của mình lại đem chuyện thầm kín của cả hai đi rêu rao sau lưng? Và rồi, thật xót xa khi bạn nhận ra đó là sự thật. Đột nhiên, bạn mất đi sự ủng hộ và tin tưởng từ chính những người thân thiết nhất. Họ dường như luôn đứng về phía đối phương. Từ đó về sau, bạn có xu hướng nhượng bộ mọi yêu cầu của người ấy, bởi bạn không thể mạo hiểm đánh mất nốt chút thiện cảm còn lại từ gia đình và bạn bè.

Thật đau đớn khi rơi vào hoàn cảnh này; trực giác mách bảo bạn rằng mọi chuyện đang đi quá giới hạn, nhưng bạn lại bị thuyết phục để tin rằng tất cả đều ổn. Bằng cách bào mòn lòng tự tin, đối phương đã gieo rắc vào tâm trí bạn sự hoài nghi về chính năng lực của bản thân, khiến bạn cảm thấy việc giao quyền kiểm soát cho họ là điều nên làm. Thế nhưng, khi họ đã nắm được quyền hành, bạn lại có cảm giác như họ đang ngầm phá hoại chính bạn, phá hoại các mối quan hệ và cả những thành quả mà bạn đã dày công gây dựng. Nhận diện được vòng lặp độc hại này chính là bước đi đầu tiên để bạn xoay chuyển tình thế. Bạn có thể tìm thấy thêm thông tin về chủ đề này cũng như cách để tháo gỡ trong cuốn sách của tôi: Cách "vượt mặt" kẻ ái kỷ: Dùng trí tuệ cảm xúc để giành lại quyền kiểm soát cuộc sống, công việc và mái ấm. 

Tác giả: Erin Leonard Ph.D.

Nguồn: A Partner With Narcissistic Tendencies Wants 2 Types of Control | Psychology Today