Thói quen hàng đầu nghiền nát những tình bạn trưởng thành

Chẳng có một tình bạn lành mạnh nào lại luôn sòng phẳng phân chia 50/50 trong mọi khoảnh khắc. Cuộc sống mà, luôn có những biến cố bất ngờ. Sẽ có những giai đoạn một người phải gom góp yêu thương để cho đi nhiều hơn, gánh vác nhiều hơn, hoặc cần được dựa dẫm nhiều hơn. 

Thế nhưng, có một ranh giới rất lớn giữa sự chao đảo tạm thời và một cấu trúc vốn đã lệch lạc ngay từ nền móng. Khi một mối quan hệ mà lúc nào cũng chỉ có một người chủ động nhắn tin trước, luôn là người duy nhất lắng nghe, luôn có mặt mỗi khi đối phương cần, trong khi người kia lúc nào cũng có lý do để bận lòng, lúc nào cũng bận rộn một cách quá đáng, và luôn là kẻ nhận về, thì sợi dây liên kết ấy sẽ bắt đầu mang lại cảm giác bị bào mòn và bòn rút. Tác nhân âm thầm đẩy tình bạn lao xuống dốc chính là một thói quen nấp bóng rất kỹ, mà nếu cứ để mặc nó tiếp diễn đủ lâu, nó sẽ bóp nghẹt tình bạn: đó là sự thiếu hồi đáp (sự đơn phương từ một phía).

Nếu đã từng có lúc bạn cảm thấy bực dọc một cách vô cớ với một người bạn, bất chấp việc hai người đã gắn bó bao nhiêu năm, bất chấp người đó được mọi người quý mến ra sao, hay họ trông có vẻ "tử tế" với tất cả mọi người thế nào, thì rất có thể, sự thiếu hồi đáp chính là thủ phạm. Dưới đây là ba dấu hiệu cho thấy thói quen độc hại này đang gặm nhấm tình bạn của bạn:

Source: Priscilla Du Preez / Unsplash

1. Những lần trò chuyện trở thành "trò chơi kẻ được người mất" (trò chơi bằng không) 

Chiếc bánh xe đầu tiên bị văng ra khỏi trục của một tình bạn thường là cách họ hiện diện trong cuộc đời bạn. Một người chẳng bao giờ thèm ngó ngàng hay liên lạc với bạn thì thật dễ để dán nhãn là "bạn tồi", bởi vì sự lạnh nhạt một chiều đó quá rõ ràng. Đây chính là lý do vì sao chúng ta thường rơi vào trạng thái hoang mang, thậm chí là tự trách mình, khi một tình bạn bắt đầu mang lại cảm giác độc hại, dù cho những cuộc trò chuyện giữa cả hai không hẳn là hoàn toàn biến mất. Bạn của bạn vẫn nhắn tin đấy chứ. Hai người vẫn nói chuyện đều đặn đấy thôi. Vẫn có sự tương tác qua lại. Vậy thì vấn đề nằm ở đâu? Điều mà nhiều người không nhận ra trong những hoàn cảnh này là: những cuộc trò chuyện "kẻ được người mất" có thể gây tổn thương sâu sắc chẳng kém gì sự thờ ơ một chiều.

Hãy thử nghĩ về một người bạn chỉ nhắn tin khi họ vừa trải qua một ngày tồi tệ và cần một nơi để trút bỏ gánh nặng. Bạn đã ngồi lắng nghe họ ròng rã cả tiếng đồng hồ qua màn hình điện thoại. Rồi hai tuần sau, chính bạn lại rơi vào những ngày giông bão và tìm đến họ, họ chỉ đáp lại bằng vài lời ủi an hời hợt cho có lệ, trước khi khéo léo bẻ lái câu chuyện quay về chính bản thân họ. Họ xuất hiện khi họ cần một điểm tựa; nhưng lại im bặt khi bạn cần một bàn tay.

Hoặc hãy nghĩ về người bạn lúc nào cũng nhân danh sự "thẳng thắn đến phũ phàng" để phán xét bạn khi họ thích: Họ có thể dễ dàng chỉ ra những vết rạn trong mối quan hệ tình cảm của bạn, hoặc trách bạn là kẻ quá nhạy cảm. Thế nhưng, khi chính họ đang lao vào một sai lầm mười mươi, họ lại đột ngột muốn bạn phải mù quáng ủng hộ họ thay vì đưa ra những lời góp ý thẳng thắn. Sự chân thành của họ hóa ra lại mang tính chọn lọc; nó chỉ chảy về hướng nào có lợi cho cái tôi của họ mà thôi.

Trong mọi trường hợp, sự kết nối vẫn tồn tại. Tuy nhiên, chi tiết cốt lõi đáng lưu tâm ở đây là: cán cân luôn nghiêng về phía họ. Như một nghiên cứu vào năm 2009 đã chỉ ra, sự hồi đáp lẫn nhau trong tình bạn chính là một trong những chỉ số ý nghĩa nhất phản ánh giá trị của chỗ dựa tinh thần, nó quan trọng hơn nhiều so với việc bạn có bao nhiêu người bạn hay tần suất tụ tập có thường xuyên hay không. Nghiên cứu sâu từ Khảo sát Dọc Quốc gia về Sức khỏe Vị thành niên, các nhà khoa học nhận thấy rằng những tình bạn có sự vun đắp từ cả hai phía giúp học sinh gắn kết mạnh mẽ hơn với trường lớp, từ đó gián tiếp thúc đẩy kết quả học tập tốt hơn. Điều mà nghiên cứu này làm sáng tỏ chính là: số lượng những cuộc gặp gỡ không nói lên điều gì, điều quan trọng là sự sẻ chia đó có mang lại hơi ấm cho cả hai tâm hồn hay không.

Khi sự hồi đáp này vắng bóng, cơ thể bạn có thể sẽ lên tiếng cảnh báo trước khi lý trí kịp nhận ra. Những cuộc trò chuyện lẽ ra phải tiếp thêm năng lượng thì nay lại bắt đầu giống như một bài kiểm tra áp lực đầy mệt mỏi. Bạn rời khỏi những buổi hẹn với cảm giác bị vắt kiệt sức lực thay vì được chữa lành và tái tạo. Theo thời gian, một niềm uất ức âm ỉ sẽ lớn dần lên trong lòng, nhưng bạn lại chẳng thể gọi tên một nguyên nhân rõ ràng nào cả. Và bởi vì bề ngoài không có xung đột gì lớn, bạn thậm chí còn cảm thấy tội lỗi khi nảy sinh nghi ngờ về tình bạn này.

Thế nhưng, cơ chế tâm lý của nó lại vô cùng giản đơn: Một mối quan hệ mà số tâm sức bạn phải bỏ ra luôn lớn hơn rất nhiều so với những gì nhận lại, tự khắc sẽ trở thành một gánh nặng lao dịch nặng nề.

2. Ranh giới của họ luôn được ưu tiên hơn ranh giới của bạn

Với sự lên ngôi của trào lưu phát triển bản thân hiện nay, chỉ cần nghe ai đó nhắc đến cụm từ "ranh giới cá nhân" là đủ để ta cảm giác họ có một sự thấu hiểu sâu sắc về tâm lý. Một người biết vạch ra ranh giới là người có trí tuệ xúc cảm; một người biết bảo vệ ranh giới là người dũng cảm. Theo logic này, một người biết cẩn trọng gìn giữ quỹ thời gian và năng lượng của mình đang làm một điều đáng ngưỡng mộ và lành mạnh.

Thế nhưng, việc thiết lập ranh giới (hay thậm chí chỉ là sử dụng những ngôn từ mang tính "ranh giới") không tự động đồng nghĩa với việc tình bạn đó an toàn về mặt tâm lý. Ranh giới có thể xây dựng nên một mối quan hệ, nhưng cũng chính nó có thể đập tan mối quan hệ đó. Và khi sự đổ vỡ xảy ra, thủ phạm thường chính là sự bất đối xứng (sự lệch pha từ một phía).

Rất khó để chúng ta thẳng thắn đối diện với việc thiết lập ranh giới lệch pha này ngay từ đầu, bởi nhiều người sợ mình sẽ bị dán nhãn là kẻ vô tâm hay độc hại nếu lỡ vạch trần hành vi đó. Tồi tệ hơn, việc nhận ra guồng quay ấy cũng gian nan không kém, vì thường phải mất một khoảng thời gian dài mọi chuyện mới dần phơi bày ra ánh sáng.

Hãy thử tưởng tượng, người bạn của bạn nói thẳng rằng họ cần không gian riêng mỗi khi căng thẳng, và họ không muốn mổ xẻ rắc rối của mình cho đến khi bản thân thực sự sẵn sàng. Là một người bạn tốt, bạn hoàn toàn tôn trọng điều đó. Thế nhưng, vài tuần sau, khi chính bạn chọn cách im lặng để đi qua một giai đoạn khốn khó, họ lại tự ái và cho rằng bạn đang quay lưng với họ.

Ngược lại, hãy nghĩ về một người bạn luôn có những ranh giới thép xung quanh thời gian biểu cá nhân. Họ thường xuyên viện dẫn ranh giới này để từ chối các cuộc hẹn bất cứ khi nào họ không có tâm trạng. Nhưng mỗi khi họ cần đến thời gian hay năng lượng của bạn, họ lại mặc nhiên bắt bạn phải có mặt mà không được thắc mắc nửa lời.

Vấn đề ở cả hai trường hợp là: dù những ranh giới kia hoàn toàn chính đáng, nhưng giá trị của chúng đã bị bóp nghẹt vì chúng chỉ vận hành theo một chiều duy nhất. Đây là điều mà các nhà nghiên cứu gọi là "sự hòa tan ranh giới" (bị xóa nhòa ranh giới), một trải nghiệm mà hầu hết chúng ta đều đã từng nếm trải. Một nghiên cứu năm 2008 trên Tạp chí Lạm dụng Cảm xúc đã định nghĩa sự hòa tan ranh giới là hiện tượng đánh mất đi tính tách biệt về tâm lý giữa các cá nhân, hoặc sự nhập nhằng về vai trò trong mối quan hệ. Tác giả đã thẳng thắn chỉ ra hệ lụy của nó: Việc phá vỡ những giới hạn phù hợp giữa người với người sẽ làm gia tăng đáng kể nguy cơ tổn thương cảm xúc trong một mối quan hệ. Đáng chú ý, từ khóa ở đây là "phù hợp". Ranh giới sinh ra là để bảo vệ lẫn nhau, là những điểm tựa giúp cả hai đều cảm thấy an toàn và được tôn trọng. Khi chúng chỉ hoạt động để điều tiết cảm xúc của duy nhất một người, chúng đã bị bóp méo thành một thứ hoàn toàn khác.

Hãy chú ý thật kỹ xem những ranh giới trong tình bạn của bạn được dựng lên vào lúc nào, và chúng đang liên tục phục vụ cho nhu cầu của ai. Nếu những giới hạn của họ được xem là điều khoản bất di bất dịch, còn của bạn chỉ giống như những lời gợi ý thoảng qua, thì đó chẳng phải là ranh giới nữa. Đó là những luật lệ. Và việc phải sống dựa theo cuốn luật bách khoa thầm lặng của một ai đó, trong khi những nhu cầu của chính mình bị ngó lơ, sẽ biến bạn trở thành một kẻ yếu thế và ít quan trọng hơn trong mối quan hệ này. 

Tác giả: Mark Travers Ph.D.

Nguồn:  The Number-One Habit That Destroys Adult Friendships