Cuộc sống của bạn sẽ không bao giờ đạt điểm 10 nếu bạn không thể chấp nhận điểm 6 hoặc 7

Sách phát triển bản thân, các diễn giả truyền cảm hứng và những người ảnh hưởng trên mạng xã hội vẫn thường xuyên nói với chúng ta rằng ta có thể và nên phấn đấu cho một sự hạnh phúc tuyệt đối, một cuộc sống đạt điểm "10 trên 10". Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu mục tiêu đó là bất khả thi? Điều gì sẽ xảy ra nếu, thay vì với tới một trạng thái vui vẻ hoàn hảo, chúng ta nên tập trung vào một điều gì đó khả thi hơn: nâng dần mức hạnh phúc nền của bản thân lên?

Nhiều người trong chúng ta cho rằng hạnh phúc là điều có thể đạt được nếu chỉ cần hoàn thành đủ các mục tiêu: công việc trong mơ, mối quan hệ trong mơ, ngôi nhà trong mơ. Thế nhưng, các nghiên cứu lại chỉ ra rằng mỗi chúng ta đều có một "điểm thiết lập hạnh phúc", một mức nền chung mà theo thời gian ta sẽ luôn quay trở lại.

Hãy tưởng tượng hạnh phúc trên một thang điểm từ 0 đến 10. Hầu hết chúng ta đều chỉ dao động quanh mức 5 hoặc 6, bất kể ta có tích lũy được bao nhiêu thành tựu bên ngoài đi chăng nữa. Dù có thể ta sẽ trải qua những khoảnh khắc thăng hoa tạm thời, chẳng hạn như sau một đợt thăng chức lớn hay một lần mua sắm đắt đỏ, những cảm xúc đó rồi cũng sẽ phai nhạt và ta lại trở về với mức nền quen thuộc của mình.

Thế nên, thay vì cố gắng (để rồi luôn thất bại) trong việc duy trì điểm 10, điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta hướng tới việc nâng mức sống mỗi ngày từ điểm 5 lên điểm 6 hoặc 7? Đó có thể mới chính là bí mật thực sự của sự hạnh phúc lâu dài.

Xu hướng của bộ não trong việc nhanh chóng trở lại mức hạnh phúc nền đó, bất kể hoàn cảnh bên ngoài của chúng ta có thay đổi ra sao, là một hiện tượng được gọi là sự thích ứng khoái lạc (hedonic adaptation). Chúng ta thường trải nghiệm hiện tượng này qua một vài khía cạnh then chốt.

Image by ElizabethLi from Pixabay

Guồng quay hoái lạc. Hãy tưởng tượng bạn cuối cùng cũng mua được chiếc xe hơi trong mơ, chiếc túi xách đắt tiền hay chiếc điện thoại thế hệ mới. Ban đầu, bạn vô cùng hào hứng. Nhưng sau vài ngày hoặc vài tuần, cảm giác phấn khích đó nhạt dần. Món đồ từng khao khát bấy lâu giờ trở thành một thứ bình thường mà bạn sở hữu, và bạn lại trở về với cảm xúc thường nhật của mình.

Đây chính là guồng quay khoái lạc - vòng lặp của việc mua sắm, cảm thấy hạnh phúc tạm thời, rồi lại quay về mức nền ban đầu. Để bù đắp, nhiều người trong chúng ta lại tìm kiếm một món đồ mới, tự dối lòng rằng lần này mọi chuyện sẽ khác.

Nhưng nó chưa bao giờ khác cả.

Guồng quay thành tựu. Khi theo đuổi các mục tiêu sự nghiệp và cá nhân, chúng ta tự thuyết phục bản thân rằng: Mình sẽ hạnh phúc khi học xong lấy bằng, hoặc Mình sẽ hạnh phúc khi được thăng chức, hay Mình sẽ hạnh phúc khi mua được nhà.

Nhưng điều gì xảy ra khi chúng ta thực sự đạt được những mốc son đó? Lẽ tự nhiên, chúng ta thấy tràn ngập tự hào và thỏa mãn, nhưng chẳng bao lâu sau, ta lại quen dần với nó. Rồi chúng ta lại đặt ra những mục tiêu mới lớn hơn, tràn đầy tin tưởng rằng mục tiêu tiếp theo mới là thứ mang lại hạnh phúc đích thực.

Guồng quay thành tựu này cứ giữ chúng ta mải miết chạy về phía một vạch đích luôn bị dịch chuyển, khiến ta chẳng thể bao giờ cảm nhận được sự thỏa mãn thực sự.

Guồng quay quá tải. Mọi người thường tin rằng một khi tích lũy đủ tiền, đầu tư thành công hay có đủ khả năng nghỉ hưu sớm, chúng ta sẽ tự do và hạnh phúc. Thế nhưng, nhiều người khi đạt đến cột mốc tự do tài chính này vẫn nhận ra mình đang tự hỏi: Rồi sao nữa?

Tiền bạc chỉ giải quyết được những vấn đề về tiền bạc. Nếu bạn chưa có đủ tiền để trang trải những nhu cầu cơ bản, việc tăng thu nhập chắc chắn sẽ nâng cao hạnh phúc của bạn. Nhưng khi đã vượt qua một ngưỡng nhất định, thêm nhiều tiền hơn cũng không thể chữa lành những vấn đề sâu xa hơn như sự cô đơn, sự thiếu vắng mục đích sống hay những tổn thương cảm xúc chưa được chữa lành.

Công thức thực sự của hạnh phúc

Nếu hạnh phúc không nằm ở tiền tài, thành tựu hay vật chất, vậy nó ở đâu? Câu trả lời nằm ở hai yếu tố cốt lõi: ý nghĩa và mục đích.

1. Viết lại câu chuyện bạn tự kể cho chính mình. Ý nghĩa đến từ cách chúng ta diễn giải quá khứ của bản thân. Đó là câu chuyện ta tự kể cho mình nghe về cuộc đời mình, về những thăng trầm, chiến thắng và cả những thất bại. Nhiều người trong chúng ta vô tình tự gán cho mình vai nạn nhân, xem cuộc đời như một thứ gì đó tồi tệ xảy đến với mình. Hạnh phúc chỉ thực sự gia tăng khi ta giành lại quyền làm chủ câu chuyện đó và nhìn nhận bản thân như một người kiên cường, bản lĩnh và đủ khả năng vượt qua.

Thay vì nghĩ rằng Cuộc đời thật bất công với mình, chúng ta có thể chuyển hướng sang những suy nghĩ tích cực hơn như Mình đã vượt qua biết bao thử thách, Mình lớn lao hơn những thất bại hay gian khó từng trải qua, hoặc Chính mình mới là người làm chủ cuộc đời và tương lai của bản thân. Khi tái định hình lại những trải nghiệm trong quá khứ, chúng ta đang tạo dựng nền móng cho một cuộc sống viên mãn hơn.

2. Niềm vui từ hành động, không phải từ thành tựu. Chìa khóa thứ hai của hạnh phúc là mục đích sống giản dị, không phải một sứ mệnh vĩ đại thay đổi thế giới, mà là sự gắn kết với những hoạt động đơn sơ, đời thường làm thắp sáng tâm hồn bạn.

Mục đích sống không phải là việc chứng tỏ giá trị bản thân hay gặt hái thành công bên ngoài. Đó là việc làm những điều mang lại cho bạn niềm vui nội tại: Viết lách chỉ vì bạn yêu thích nó. Chơi một bản nhạc chỉ để giải khát tâm hồn. Hay làm thiện nguyện chỉ vì cảm giác giúp đỡ ai đó khiến lòng bạn ấm áp. Khi ta theo đuổi công việc bằng sự tận hưởng thuần khiết, chứ không coi đó là phương tiện để đạt được mục đích khác, ta đang nuôi dưỡng một cảm giác hạnh phúc bền vững hơn.

Bước xuống khỏi guồng quay

Hạnh phúc không phải là việc đích thân chạm tới một điểm đến cuối cùng, mà là việc tạo ra một cuộc sống trọn vẹn và giàu ý nghĩa ngay cả trong hành trình theo đuổi các mục tiêu. Vì vậy, hãy ngừng đuổi hình bắt bóng và bắt đầu tập trung vào những điều thực sự nâng tầm mức độ hạnh phúc trong lòng bạn.