12 việc quan trọng cần làm để khẳng định lòng tự trọng của bản thân

Ý CHÍNH

• Lòng tự trọng được thể hiện qua hành vi: cách bạn thiết lập ranh giới, giao tiếp và những lựa chọn bạn đưa ra.
• Sự quyết đoán có nghĩa là tôn trọng nhu cầu và quyền lợi của chính mình, đồng thời vẫn tôn trọng người khác.
• Mỗi khi bạn hành động nhất quán với các giá trị của bản thân, bạn đang củng cố niềm tin rằng bạn có giá trị và bạn thực sự quan trọng.

Lòng tự trọng được thể hiện qua cách bạn đối xử với chính mình và với người khác. Các định nghĩa tâm lý học về lòng tự trọng nhấn mạnh sự coi trọng và hành động chủ động nhằm củng cố giá trị, phẩm giá cùng niềm tin vào bản thân.

Bạn có thể tin rằng mình đáng được tôn trọng, nhưng lại liên tục chạy theo sự công nhận từ bên ngoài, né tránh đối diện trực tiếp với vấn đề, nói "có" dù trong lòng muốn nói "không", chịu đựng sự đối xử bất công, từ bỏ các giá trị cá nhân hoặc đè nén nhu cầu của chính mình.

Thắc mắc đặt ra ở đây là: Liệu những hành động của bạn có đang chứng minh cho chính bạn thấy rằng bạn sở hữu giá trị nội tại và bản thân bạn vốn dĩ đã vô cùng quan trọng?

Dưới đây là 12 cách để thực hành lòng tự trọng:

1. Ngừng chạy theo sự công nhận từ bên ngoài

Hãy tìm kiếm sự củng cố giá trị từ bên trong. Quan điểm của bạn về chính mình mới là điều quan trọng nhất. Đối thủ duy nhất của bạn là chính bạn. Hãy dùng bản thân làm thước đo để thiết lập mục tiêu, đánh giá sự tiến bộ và thấu hiểu những nhu cầu của chính mình.

2. Nói "không" khi trong lòng cảm thấy khác

Mỗi lời đồng ý gượng ép và miễn cưỡng đều có thể trở thành một hành vi chối bỏ bản thân. Bạn không cần phải giải thích hay bào chữa cho quyết định từ chối của mình. Hãy thử nói: "Tôi không thể nhận lời việc này" hoặc "Lúc này tôi chưa thể thực hiện điều đó."

Sự quyết đoán hoàn toàn khác với sự hung hăng. Quyết đoán nghĩa là bạn bày tỏ trực tiếp nhu cầu của mình mà vẫn giữ sự tử tế, thấu hiểu và tôn trọng người khác. Nghiên cứu gần đây về sự quyết đoán coi đây là sự kết hợp của các kỹ năng nhận thức, cảm xúc và hành vi mà bạn hoàn toàn có thể rèn luyện và củng cố (Watanabe, 2025).

Image by geralt from Pixabay

3. Tránh việc giải thích quá mức cho các quyết định của mình

Hãy nhận diện những lúc bạn đang cố giải thích chỉ để xin phép sự chấp thuận từ người khác. Điều này thường xuất phát từ cảm giác bất an khi bạn nghĩ hoặc nhận thấy ai đó đang không thoải mái, không hiểu hoặc không đồng tình với quyết định của bạn. Bạn hoàn toàn có thể đưa ra một quyết định thấu đáo dù nó không nhận được sự ủng hộ. Cảm giác thất vọng của người khác không đồng nghĩa với việc quyết định của bạn thiếu suy nghĩ hay sai lầm.

Lòng tự trọng đôi khi đồng nghĩa với việc bạn chấp nhận bị hiểu lầm, bị phản đối hoặc phải đối diện với những sự khó chịu từ xung quanh.

4. Thiết lập và kiên định giữ vững ranh giới cá nhân

Thiết lập ranh giới là việc xác định các giới hạn, kỳ vọng của bản thân và cách xử lý khi những giới hạn đó bị xâm phạm. Hãy thử nói: "Điều này đang khiến tôi cảm thấy không thoải mái. Nếu bạn tiếp tục quát mắng tôi, tôi sẽ chủ động kết thúc cuộc trò chuyện này."

Hãy đảm bảo rằng bạn luôn duy trì và củng cố các ranh giới của mình. Nếu bạn liên tục từ bỏ ranh giới cá nhân, bạn đang gửi đi một thông điệp rằng các giới hạn của bạn rất lỏng lẻo và hoàn toàn có thể thương lượng.

5. Nghiêm túc với những lời hứa với chính mình

Niềm tin vào bản thân có vai trò vô cùng quan trọng. Nếu bạn không nỗ lực đủ để thực hiện những điều đã tự hứa, có lẽ bạn cần tự hỏi bản thân vì sao người khác lại quan trọng với bạn hơn chính mình.

Nếu bạn liên tục hứa với bản thân rằng sẽ hoàn thành một công việc, tập thể dục, rời khỏi một tình huống độc hại, hay chấm dứt một thói quen tự hủy hoại, nhưng rồi lại liên tục thất hứa, bạn đang tự làm suy yếu niềm tin và giá trị trong chính lời nói của mình.

6. Bày tỏ bản thân khi điều gì đó quan trọng với bạn

Lòng tự trọng khẳng định rằng: "Bạn hoàn toàn xứng đáng được lắng nghe và thấu hiểu, không nghi ngờ gì cả." Nghiên cứu trên toàn bộ bảy quốc gia cho thấy lòng tự trọng cao hơn có liên quan đến sự quyết đoán lớn hơn và ít triệu chứng trầm cảm hơn (Renger và cộng sự, 2023).

Hãy thử nói: "Điều đó làm tôi tổn thương," "Chúng ta có quan điểm khác nhau," hoặc "Tôi cần một điều gì đó khác." Việc lên tiếng không đảm bảo bạn sẽ nhận được phản hồi như mong muốn hay kỳ vọng. Nó có nghĩa là bạn đang cam kết sẽ không còn biến mất, né tránh hay tự đánh lạc hướng bản thân chỉ vì sợ không được lắng nghe, hoặc vì muốn duy trì sự hòa khí bằng mọi giá.

7. Ngừng chạy theo người khác

Lòng tự trọng đặt ra câu hỏi: Liệu mình có đang đầu tư quá nhiều vào một người liên tục không hiện diện vì mình? Tôn trọng bản thân đồng nghĩa với việc hướng năng lượng của bạn vào những mối quan hệ lành mạnh, an toàn và tràn đầy sự vun đắp – những mối quan hệ xoa dịu và mang lại tác động tích cực cho hệ thần kinh của bạn.

Các nghiên cứu mới xuất hiện gần đây gợi ý rằng lòng tự trọng được hình thành thông qua chính những trải nghiệm khi chúng ta được người khác đối xử với sự tôn trọng (Renger và cộng sự, 2026). Hãy chủ động vây quanh mình bởi những con người biết trân trọng giá trị, tử tế và quan tâm đến bạn.

8. Nói chuyện với chính mình bằng sự tôn trọng

Bạn không thể kỳ vọng bản thân thể hiện được thái độ tự trọng nếu cứ liên tục hạ thấp và chỉ trích chính mình. Nghiên cứu về lòng trắc ẩn với bản thân định nghĩa đây là việc phản hồi lại chính mình bằng sự hỗ trợ, vỗ về trong những lúc ta thấy bản thân kém cỏi, thất bại và đau khổ. Các bằng chứng khoa học cũng bác bỏ quan niệm sai lầm cho rằng sự trắc ẩn với bản thân sẽ làm suy giảm động lực. Thực tế hoàn toàn ngược lại, nó chính là nguồn lực thúc đẩy động lực mạnh mẽ (Neff, 2023).

Lòng trắc ẩn với bản thân, tinh thần chịu trách nhiệm và lòng tự trọng hoàn toàn có thể cùng tồn tại. Thay vì tự dằn dỗi: "Mình thật là đồ ngốc," hãy thay bằng: "Mình đã mắc sai lầm. Bài học mình có thể rút ra từ điều này là gì?"

9. Không phản bội các giá trị của bản thân

Đừng từ bỏ con người bạn và những điều quan trọng đối với bạn. Sự đánh đổi này có thể phải trả một giá đắt về mặt tâm lý.

Lòng tự trọng đặt ra câu hỏi: Mình đưa ra lựa chọn này vì nó phản ánh con người và lối sống mà mình mong muốn, hay chỉ vì mình đang sợ hãi phản ứng của ai đó hoặc muốn né tránh một cảm xúc khó chịu?

10. Ngừng chấp nhận sự thiếu tôn trọng lặp đi lặp lại, dù là từ người bạn yêu thương

Bạn có thể yêu thương ai đó sâu sắc nhưng vẫn có quyền quyết định rằng một số hành vi là không thể chấp nhận được. Bạn không cần phải chứng minh lòng bao dung hay giá trị của mình bằng cách vô hạn định chịu đựng sự coi thường, thao túng, chỉ trích hay dối trá.

Lòng tự trọng hỏi bạn: "Chuyện gì đang xảy ra với mình trong mối quan hệ này?" Hãy xem xét liệu bạn có đang sống đúng với các giá trị của bản thân và liệu bạn có đang hiện diện với phiên bản tốt nhất của chính mình hay không.

11. Sẵn sàng làm người khác thất vọng

Đây có lẽ là một trong những thực hành khó khăn nhất. Đôi khi, việc khẳng định lòng tự trọng đồng nghĩa với việc ai đó sẽ không thích ranh giới bạn đặt ra hoặc không đồng tình với quyết định của bạn.

Nếu bạn đã dành nhiều năm điều chỉnh hành vi của mình chỉ để vừa lòng người khác, việc lựa chọn bản thân ban đầu có thể mang lại "cảm giác" ích kỷ. Nhưng đó không phải là ích kỷ nếu bạn đã cân nhắc một cách thấu đáo nhu cầu, mong muốn của người khác mà vẫn chủ động lựa chọn tôn trọng chính mình.

Lòng tự trọng không có nghĩa là cho rằng mình quan trọng hơn tất cả mọi người. Nó có nghĩa là cuối cùng bạn cũng nhận ra mình không kém phần quan trọng so với bất kỳ ai. Đôi khi, bạn nhận thức được rằng nhu cầu của chính mình hoàn toàn xứng đáng được ưu tiên hàng đầu.

12. Giao tiếp trực tiếp các vấn đề

Hãy giao tiếp một cách trực tiếp và hiệu quả. Hãy cẩn trọng để không hành động theo những nhận thức, thái độ hoặc đánh giá vô thức hay tiềm thức của bản thân.

Lòng tự trọng đòi hỏi bạn tránh cách giao tiếp thụ động - gây hấn, hoặc kỳ vọng người khác phải đọc được suy nghĩ của mình. Rèn luyện lòng tự trọng bao gồm việc nâng cao cách bạn tiếp cận bản thân và người khác trong cả hành vi lẫn giao tiếp.

Xây dựng lòng tự trọng là một quá trình tích lũy

Lòng tự trọng được củng cố qua vô số những lựa chọn nhỏ mỗi ngày. Nó dựa trên lời nói "không" mà cuối cùng bạn cũng dám thốt ra, cuộc trò chuyện bạn không còn né tránh, những lời hứa bạn giữ trọn với chính mình và những giá trị bạn quyết không đánh đổi.

Hãy dành thời gian liên tục suy ngẫm xem hôm nay bạn sẽ làm điều gì khác đi, nếu bạn hành động như thể lòng tự trọng của mình thực sự quan trọng và luôn được tôn trọng một cách nhất quán.