Tính cách nào khiến nhiều cặp vợ chồng chia tay nhất?
Tính hay lo âu, dễ xúc động (neuroticism) có thể phá hỏng hôn nhân nếu hai người không biết cách kiểm soát nó.
Một cuộc hôn nhân lành mạnh là nơi để mỗi người cảm thấy an toàn. Điều đó không có nghĩa là không bao giờ cãi nhau hay lúc nào cũng vui vẻ. Điều quyết định hôn nhân bền hay không là cách hai vợ chồng xử lý áp lực, những cảm xúc thường ngày và các biến cố lớn trong đời.
Người có điểm "neuroticism" cao thường có cảm xúc thiếu ổn định và phản ứng rất mạnh. Cặp đôi nào cũng có lúc thăng trầm, nhưng những người này dễ nhìn thăng trầm theo hướng tiêu cực, và cách nhìn đó làm tổn thương cả hai. Theo các nghiên cứu, đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến ly hôn. Dưới đây là hai lý do.
1. Thiên kiến tiêu cực khiến mâu thuẫn leo thang
Lý do đầu tiên là xu hướng nghĩ xấu về mọi chuyện. Người hay lo âu thường hiểu những tình huống mơ hồ hoặc trung tính theo hướng bi quan, nên những va chạm nhỏ có thể bị thổi phồng thành chuyện lớn.
Một nghiên cứu năm 2020 đăng trên tạp chí BMC Psychology cho thấy các cặp đôi có mức neuroticism cao thường kém hài lòng với hôn nhân hơn. Nguyên nhân chủ yếu là họ hay chú ý đến những điều không hay, thậm chí coi một lời nói hay hành động vô hại của bạn đời là sự thù địch hoặc đe dọa. Nhóm nghiên cứu cho rằng tính cách này gây hại qua nhiều con đường: sinh ra lo lắng, căng thẳng, thói đòi được thương hại, thái độ gay gắt, hành động bốc đồng, trầm cảm và lòng tự trọng thấp.
Những người này cũng nhạy cảm hơn với áp lực, nên một phiền toái nhỏ cũng có thể gây ra phản ứng quá đà. Trong hôn nhân, điều đó giống như đi giữa bãi mìn cảm xúc: xung đột liên miên, hiểu lầm chồng chất và cả hai đều kiệt sức.
Ví dụ, chồng lỡ quên đổ rác. Người bình thường chỉ nhắc một câu, còn người quá nhạy cảm có thể coi đó là bằng chứng của sự cẩu thả hay thiếu tôn trọng, rồi biến chuyện nhỏ thành một trận cãi vã lớn. Sự tiêu cực kéo dài làm cả hai mệt mỏi, và ngôi nhà thay vì là chốn bình yên lại trở nên ngột ngạt. Theo thời gian, sự thất thường này đẩy hai người xa nhau.
Ngược lại, những cặp đôi có tính tận tâm (conscientiousness) thường hạnh phúc hơn. Đây là những người ngăn nắp, kỷ luật, đáng tin cậy và có mục tiêu rõ ràng. Họ quản lý căng thẳng tốt và giữ được bình tĩnh, nên mối quan hệ vững vàng và nâng đỡ nhau hơn. Các nhà nghiên cứu giải thích rằng người tận tâm có nguyên tắc, biết tự kiềm chế và giải quyết vấn đề tình cảm hiệu quả, nên ít nổi nóng và kiểm soát được bốc đồng. Điều này cho thấy phản ứng có suy nghĩ trong những tương tác hằng ngày quan trọng đến mức nào.

Image by Mohamed_hassan from Pixabay
2. Phản ứng cảm xúc quá mạnh làm mòn sự gần gũi
Người có phản ứng cảm xúc mạnh thường khó điều chỉnh cảm xúc của mình. Họ nhạy cảm quá mức, dễ bùng nổ và lâu mới nguôi sau những cảm giác tiêu cực.
Một nghiên cứu năm 2022 trên tạp chí Frontiers in Psychology cho thấy kiểu phản ứng này đi kèm với mức "cảm nhận về sự quan tâm đáp lại từ bạn đời" thấp hơn. Đó là cảm giác mình được vợ hoặc chồng thấu hiểu, trân trọng và chăm sóc. Nhóm tác giả nhận xét rằng những người dễ phản ứng mạnh thường bị bạn đời nhìn nhận là thiếu thân thiện, thậm chí đầy thù địch. Vì vậy, khi một người quá dễ kích động, người kia thường thấy bị tổn thương, bị bỏ rơi hoặc không được hiểu, và chất lượng hôn nhân giảm dần.
Hôn nhân chỉ khỏe mạnh khi cả hai cảm thấy nhu cầu tình cảm của mình được đáp ứng. Những cặp đôi biết bình tĩnh vượt qua áp lực và quan tâm đến cảm xúc của nhau sẽ xây dựng được lòng tin và sự gắn bó. Còn khi một người liên tục phản ứng bằng giận dữ, lo âu hay bực bội, người kia rất khó nâng đỡ họ, và sự thân mật giữa hai người dần bị bào mòn.
Dựa trên lý thuyết hệ thống gia đình, các tác giả giải thích rằng vợ chồng là một "cộng đồng cảm xúc" gắn kết với nhau, nên cảm xúc của người này dễ lan sang người kia. Vì thế, sự bộc phát của một người có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền cho cả mối quan hệ.
Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng tác hại này có thể dẫn đến hành vi rút lui, như né tránh đụng chạm, phớt lờ cảm xúc của nhau hoặc từ chối nói về những vấn đề quan trọng. Nếu không can thiệp, vòng xoáy này sẽ đưa hai người vào cô lập, oán giận và cuối cùng là ly hôn.
Tuy vậy, những cặp đôi chủ động nâng cao nhận thức về cảm xúc, rèn luyện khả năng tự điều chỉnh và hiểu rõ hơn nhu cầu của nhau hoàn toàn có thể phá vỡ vòng lặp này. Ổn định cảm xúc không có nghĩa là tránh né căng thẳng, mà là biết đối diện với nó theo cách giữ được sự an toàn, tin cậy và gần gũi.
Tóm lại, tình yêu có thể bắt đầu từ sự rung động, nhưng muốn nở hoa thì cần sự thấu hiểu bản thân, sự sẵn sàng đón nhận nhau và khả năng tìm thấy bình yên giữa bão giông.

