6 câu hỏi giúp bạn tự thiết kế cuộc đời mình

Ý CHÍNH

• Chúng ta có thể chọn phản ứng thụ động với cuộc sống, hoặc tự tay tạo dựng nó bằng cách chủ động vạch ra các mục tiêu và thứ tự ưu tiên của mình.
• Chìa khóa nằm ở việc xác định điều mang lại cho bạn mục đích sống, hệ giá trị của bạn, và hình dung về một cuộc sống thường nhật lý tưởng.
• Thách thức lớn nhất là việc ta né tránh những câu hỏi này bằng thái độ thụ động, tự làm mình xao nhãng, hoặc chấp nhận bất cứ điều gì xảy đến.

Có lẽ bạn đã từng nghe câu nói: "Cuộc sống là do chính bạn tạo nên." Mới nhìn qua, nó có vẻ như nói về việc ứng phó và thích nghi với những khó khăn, cơ hội, rắc rối hay thử thách mà cuộc đời mang lại. Nhưng bạn cũng có thể lắng nghe nó như một lời thức tỉnh để chủ động dấn thân, khía cạnh "tạo nên", nơi cuộc sống không còn là sự xoay xở gượng gượng, mà giống như một khối đất sét để bạn thỏa sức nhào nặn theo cách mình mong muốn.

Image by Anemone123 from Pixabay

Dưới đây là 6 câu hỏi cùng những thử thách đi kèm để giúp bạn tự thiết kế cuộc đời mình:

1. Bạn muốn đầu tư cuộc đời mình vào điều gì?

Đây là câu hỏi mà có thể bạn đã từng trăn trở hồi còn học cấp ba hay những ngày đầu bước vào đại học, về cơ bản là: Bạn muốn trở thành ai khi trưởng thành?

Thử thách ở đây là phải bứt phá khỏi những tư duy lối mòn, không bị ràng buộc bởi kỳ vọng của gia đình hay chuẩn mực xã hội, để khai phá trọn vẹn tiềm năng của bản thân: từ tài năng, kỹ năng, niềm đam mê cho đến cảm giác về mục đích sống của chính mình.

2. Bạn muốn cuộc sống thường nhật của mình diễn ra như thế nào?

Nếu câu hỏi đầu tiên hướng đến bức tranh toàn cảnh, thì câu hỏi này lại xoay quanh những chi tiết đời thường, những hành vi hằng ngày làm nên một ngày trọn vẹn: dành thời gian cho gia đình và bạn bè, cân bằng giữa quỹ thời gian cho bản thân và cho mọi người, cũng như xác định các ưu tiên.

Thử thách ở đây là bạn không chịu đặt ra các ưu tiên, để rồi trở thành nạn nhân của chính những thói quen và lối sống lối mòn của mình. Bạn rơi vào thế bị động, phản ứng thay vì chủ động và kiến tạo. Thay vì làm chủ cuộc đời, bạn để cuộc đời cuốn bạn đi.

3. Trở thành một người trưởng thành thực sự có ý nghĩa gì?

Câu hỏi này chạm đến hệ giá trị; bạn là người quyết định thế nào là một người trưởng thành trách nhiệm và một con người tốt đẹp. Một lần nữa, đó là câu chuyện về việc sắp xếp thứ tự ưu tiên, làm chủ cảm xúc (điều tiết cảm xúc), và cuối cùng là định hình hình ảnh bản thân (tự khái niệm).

Những thử thách nảy sinh từ sự thụ động gồm hai khía cạnh: Thay vì tự định hình các giá trị sống cho riêng mình, bạn lại dùng các quy tắc để thay thế và mù quáng tuân theo những "điều nên làm" do cha mẹ hay các đấng quyền lực áp đặt xuống. Mặt khác, bạn lại tin rằng mình hoàn toàn bất lực trong việc thay đổi tính cách, câu "Tôi vốn dĩ là vậy rồi" trở thành khẩu hiệu, thành cớ để trốn tránh việc rèn giũa bản thân. Cũng giống như việc bạn có thể trở thành nạn nhân của lối sống, bạn hoàn toàn có thể trở thành nạn nhân của chính mình.

4. Bạn muốn đối xử với người khác như thế nào?

Nếu câu hỏi phía trên hướng đến việc rèn giũa bản thân, thì câu hỏi này xoay quanh việc định hình các mối quan hệ, với người bạn đời, con cái, đồng nghiệp và cả những người xa lạ. Một lần nữa, hãy hình dung, đặt ra các tiêu chuẩn và chủ động hành động.

Thử thách ở đây là bạn quên mất rằng bạn trao đi điều gì sẽ nhận lại điều đó, và thế giới sẽ sẵn sàng biến chuyển theo đúng lăng kính mà bạn lựa chọn để quan sát. Nếu bạn đối xử tệ với người khác, nhiều khả năng họ cũng sẽ đối xử tệ với bạn. Nếu bạn nhìn đời bằng ánh mắt hoài nghi, cho rằng người khác luôn thao túng, nguy hiểm hay cạnh tranh, bạn chắc chắn sẽ bắt gặp những điều đó, nhưng cái giá phải trả là sự cô đơn và cảm giác an sinh tâm lý bị bủa vây bởi bất an.

5. Mục đích tối hậu của tất cả những điều này là gì?

Ý nghĩa của cuộc sống là gì? Bạn có tin như những nhà Triết học Khắc kỷ, rằng cuộc đời là cơ hội để rèn luyện bản lĩnh và đức hạnh trước những nghịch cảnh? Bạn có nghĩ như Đức Phật, rằng sống là để đạt đến giác ngộ; hay như Nietzsche, rằng đó là hành trình sáng tạo và sống trọn vẹn với tiềm năng của mình? Hoặc như các nhà Triết học Hiện sinh, cho rằng cuộc sống được dựng xây thông qua những lựa chọn và trách nhiệm cá nhân? Hay như Chúa Jesus, rằng cốt lõi là tình yêu thương và sự phụng sự; hoặc như Epicurus hay Whitman, rằng sống đơn giản là để trải nghiệm và thưởng thức trọn vẹn từng khoảnh khắc?
Thử thách ở đây là bạn lảng tránh câu hỏi này bằng cách tự biến mình thành kẻ bận rộn, chấp nhận câu trả lời của người khác, hoặc thất bại trong việc biến niềm tin của mình thành hành động thực tế.

6. Bạn muốn bài học đạo đức từ cuộc đời mình là gì?

Bạn muốn người khác nói điều gì về mình trong lễ tang? Bạn muốn dòng văn bia nào được khắc trên bia mộ của mình? Bạn cần phải sống như thế nào để khi nhìn lại, bản thân có ít hối tiếc nhất?

Hãy để dành khoảng trống cho sự thay đổi

Câu trả lời của bạn cho một vài câu hỏi trong số này có thể sẽ thay đổi theo thời gian khi bạn già đi và hy vọng là trở nên uyên bác hơn, bởi chính những trải nghiệm sống cũng mang trong mình sức mạnh nhào nặn riêng. Hãy luôn lắng nghe và cảm nhận từng nhịp đập của thực tại, để cuộc sống của bạn luôn nhịp nhàng đồng điệu với chính con người bạn, và để thế giới bên ngoài phản chiếu trọn vẹn thế giới nội tâm bên trong.

Và có lẽ, đó mới chính là thử thách lớn nhất của tất cả.