Bẫy "danh sách mua sắm" khi hẹn hò

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Mọi người thường cố "quảng bá" bản thân để trở nên nổi bật giữa thị trường hẹn hò đông đúc, nhưng việc này đôi khi phản tác dụng.
• Cách bạn thể hiện bản thân cũng quan trọng không kém những gì bạn tiết lộ.
• Nghệ thuật kể chuyện giúp xóa tan cảm giác xa cách và sự "vật hóa" con người trong thế giới hẹn hò trực tuyến.

“Cao 1m85. Yêu thiên nhiên. Tham vọng. Hay mỉa mai. ‘Bố’ của mấy chú cún. Chăm đi gym (sương sương). Đam mê xê dịch. Tâm hồn ăn uống. Thích đối đáp hóm hỉnh. Chỉ tiếp năng lượng tích cực.”

Hồi còn độc thân và hay lướt các ứng dụng hẹn hò, những danh sách tính từ kiểu này luôn khiến tôi muốn "quay xe" ngay lập tức. Chúng tạo cảm giác lạnh lẽo một cách kỳ lạ, cứ như tôi đang đọc mẩu tin rao bán xe cũ chứ không phải đang tìm hiểu một con người. Lúc đó, đó chỉ là phản xạ tự nhiên của trực giác. Phải mất nhiều năm (và qua ba nghiên cứu thực nghiệm), tôi mới hiểu tại sao chiến thuật "tự chào hàng" này lại thất bại và cách làm nào mới thực sự hiệu quả.

Trớ trêu thay, các công ty marketing, kể cả những nơi bán ô tô, từ lâu đã hiểu rõ giới hạn của việc liệt kê tính năng. Họ biết rằng việc kể một câu chuyện xoay quanh thương hiệu hay sản phẩm sẽ làm tăng sự tò mò, gắn kết và kết nối cảm xúc của khách hàng. Bạn không chỉ mua một chiếc xe chạy nhanh và an toàn; bạn đang mua một giá trị bền vững giúp bảo vệ gia đình mình trên mọi hành trình.

image: lightwavemedia/Shutterstock

Tại sao những gạch đầu dòng lại "giết chết" sự cuốn hút

Từ lúc chào đời cho đến khi nhắm mắt, con người luôn bị mê hoặc bởi những câu chuyện hay. Hãy nhớ lại lần gần nhất có ai đó kể cho bạn một câu chuyện thực sự lôi cuốn: Bạn rướn người về phía trước. Trong phút chốc, bạn quên bẵng chính mình. Bạn bỗng nhiên thấy mình đang hiện diện ở đó, trong thế giới của họ chứ không phải của bạn nữa. Trong trạng thái đắm chìm ấy, bạn không chỉ hiểu điều gì đang diễn ra, mà bạn thực sự cảm nhận được nó. Bạn bắt đầu quan tâm đến nhân vật, lo lắng cho số phận của họ và khao khát muốn biết điều gì sẽ xảy đến tiếp theo. Cái cảm giác "rướn người" đầy háo hức đó chính là thứ mà những dòng gạch đầu dòng khô khan hiếm khi làm được.

Không chỉ mang tính giải trí, những câu chuyện còn định hình cách chúng ta đánh giá về một người. Khi chúng ta đồng cảm với một nhân vật và cảm thấy mình là một phần trong thế giới của câu chuyện, chúng ta sẽ xử lý thông tin bằng trải nghiệm (thay vì bằng sự phân tích rạch ròi). Và điều đó khiến chúng ta dễ dàng đón nhận những gì mình đang nghe hơn hẳn so với một chuỗi sự kiện hay danh sách liệt kê đơn thuần. Câu chuyện không chỉ cung cấp thông tin; chúng khiến ta rung động. Và cảm xúc mới là thứ dẫn dắt những quyết định của trái tim.

Vì vậy, bạn sẽ không ngạc nhiên khi biết rằng kể chuyện đã được áp dụng rộng rãi như một công cụ tiếp thị. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng nhờ những câu chuyện thú vị, các thương hiệu có thể tạo nên sự khác biệt. Bằng cách này, họ dễ dàng thu hút sự chú ý của khách hàng tiềm năng và khơi dậy niềm khao khát đối với sản phẩm, cuối cùng là tăng khả năng người dùng chọn họ thay vì các đối thủ khác.

Chúng tôi muốn kiểm chứng xem liệu những gì hiệu quả với thị trường ô tô có hiệu quả trong thế giới hẹn hò hay không. Vì vậy, chúng tôi đã đặt ra một câu hỏi đơn giản: Nếu những câu chuyện có thể bán được xe, liệu chúng có thể khiến ai đó muốn gặp gỡ bạn không?

Trong ba nghiên cứu, chúng tôi đã cho những người đang độc thân xem các hồ sơ hẹn hò được trình bày theo hai cách: kể chuyện (tự sự) hoặc không kể chuyện (liệt kê). Sau khi xem xong, những người tham gia sẽ chia sẻ về mức độ đồng cảm cũng như sự quan tâm về mặt tình cảm của họ đối với chủ nhân của hồ sơ đó.

Nghiên cứu 1: Cùng một thông tin, hai cách diễn đạt

Trong nghiên cứu đầu tiên, cả hai cách giới thiệu bản thân (theo kiểu kể chuyện và không kể chuyện) đều chứa đựng những thông tin cơ bản giống hệt nhau. Điểm mấu chốt không nằm ở việc đối phương tiết lộ điều gì, mà nằm ở cách họ nói ra điều đó.

Hồ sơ A: Không kể chuyện (Chỉ nêu sự thật)

“Tôi là Nam. Tôi sinh trưởng trong một môi trường nghệ thuật. Tôi học chơi đàn guitar từ khi còn nhỏ. Chiếc đàn đầu tiên của tôi là món quà từ ông nội. Cho đến nay, tôi vẫn chơi đàn khá nhiều. Đó là sở thích chính của tôi. Sau khi tốt nghiệp cấp ba, tôi đi du lịch Nam Mỹ cùng bạn bè. Chuyến đi đó kéo dài và rất khó quên. Tôi đã thử nhiều loại hình thể thao, các hoạt động mạo hiểm và cũng nếm thử nhiều món ăn khác nhau. Tại những thời điểm khác nhau trong đời, đặc biệt là trong chuyến đi, tôi đã gặp gỡ nhiều người và có những cuộc trò chuyện ý nghĩa. Khi chuẩn bị rời Nam Mỹ, tôi đăng ký học cử nhân kinh tế tại trường đại học. Hiện tại tôi đang là sinh viên ngành kinh tế, đồng thời làm việc trong lĩnh vực công nghệ cao. Lúc rảnh rỗi, tôi thường chạy bộ và leo núi cùng bạn bè, gia đình. Cuối ngày, tôi thường nhâm nhi một ly vang và chơi đàn. Rất mong được làm quen với bạn.”

Trong điều kiện kể chuyện, những thông tin này được sắp xếp lại thành một câu chuyện có cốt truyện rõ ràng, nơi người viết trải qua những sự kiện có mối liên hệ mật thiết với nhau theo dòng thời gian.

Hồ sơ B: Có tính tự sự (Một cuộc đời đầy sức sống)

“Chào bạn, mình là Nam đây. Từ khi còn nhỏ, nghệ thuật dường như đã thấm sâu vào hơi thở của mình. Ông nội mình – người mà mình luôn kính trọng và nhớ thương – tin rằng âm nhạc chính là sợi dây kết nối mọi người, nên năm mình 7 tuổi, ông đã tặng mình một cây đàn guitar. Kể từ đó, nó trở thành một phần không thể tách rời trong cuộc sống của mình. Sau khi tốt nghiệp trung học, mình cùng hội bạn thân bay sang Nam Mỹ. Mình vẫn nhớ như in những khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, những món ăn bản địa tuyệt vời và cả những trải nghiệm mạo hiểm thót tim. Nhưng mình phải thú thật, chính những cuộc trò chuyện sâu sắc với những con người mình gặp trên hành trình đó mới là điều dạy mình biết trân trọng những giá trị quan trọng trong đời. Khi chuyến đi dần khép lại, mình đã đứng trước lựa chọn: tiếp tục theo đuổi nghệ thuật hay rẽ sang một hướng đi mới. Để mình bật mí luôn nhé, giờ đây mình đang là một sinh viên ngành kinh tế làm việc trong ngành công nghệ. Nhưng đừng lo, tiếng đàn guitar vẫn luôn ở lại bên mình. Những lúc không học tập hay làm việc, bạn sẽ thấy mình đang leo núi cùng người thân, bạn bè, đi chạy bộ hoặc chơi nhạc. Và trên hết, mình thích nhất là được khép lại một ngày dài bằng một ly vang cùng tiếng đàn guitar ngoài ban công. Nếu bạn thấy mình đang mỉm cười và gật đầu đồng cảm, mình rất muốn được làm quen với bạn.”

Nghiên cứu 2: Hình ảnh cũng biết kể chuyện

Trong nghiên cứu thứ hai, chúng tôi muốn kiểm chứng xem liệu những hiệu ứng này có lặp lại với hình ảnh hay không, bởi trong thế giới hẹn hò trực tuyến, hình ảnh thường có tác động mạnh mẽ đến việc hình thành ấn tượng đầu tiên hơn là câu chữ. Những người tham gia được xem hồ sơ của một đối tượng tiềm năng với 5 bức ảnh, được chúng tôi thay đổi linh hoạt về mức độ "biết kể chuyện".

Ở nhóm hồ sơ "có tính tự sự", các bức ảnh phác họa chân dung đối phương qua nhiều bối cảnh khác nhau, mở ra như một ngày bình thường từ sáng sớm đến tối mịt. Cụ thể, những bức ảnh ghi lại các hoạt động đầu ngày như tập thể dục hoặc học tập, tiếp nối với các thói quen thường nhật như nấu nướng, và khép lại bằng những khoảnh khắc buổi tối như tụ tập bạn bè hoặc quây quần bên gia đình.

Khi nhìn tổng thể, cách sắp xếp theo trình tự thời gian về những khía cạnh khác nhau trong cuộc sống và các mối quan hệ của đối phương đã tạo nên một "lát cắt cuộc đời" rất mạch lạc. Nó giúp người xem hình dung rõ nét người này là ai và cảm giác khi ở bên cạnh họ sẽ như thế nào.

Ngược lại, ở nhóm hồ sơ "không có tính tự sự", những bức ảnh chỉ cho thấy đối phương ở những bối cảnh trung tính như trong công viên hay trên đường phố, mà thiếu đi sợi dây liên kết vô hình đó.

Nghiên cứu 3: Hồ sơ ngoài đời thực

Ở nghiên cứu thứ ba, chúng tôi xem xét liệu sự kết hợp giữa cả câu chữ và hình ảnh – vốn là cách trình bày phổ biến nhất trên các ứng dụng hẹn hò – có tạo ra tác động mạnh mẽ nhất đến sự đồng cảm và hứng thú dành cho đối phương hay không. Những người tham gia sẽ xem một trong bốn loại hồ sơ bao gồm: (a) phần giới thiệu bằng chữ có hoặc không có tính tự sự và (b) 5 bức ảnh có hoặc không có sự kết nối về mặt câu chuyện.

Chúng tôi đã tìm thấy điều gì?

Cách giới thiệu bản thân bằng những câu chuyện trên hồ sơ hẹn hò giúp tăng cường đáng kể sự đồng cảm dành cho chủ nhân hồ sơ. Chính sự thấu cảm dâng cao này là "ngòi nổ" dự báo cho một niềm hứng thú lãng mạn lớn hơn dành cho đối phương.

Tại sao những câu chuyện lại hiệu quả?

Bằng cách thổi hồn vào những trang hồ sơ và khuyến khích sự kết nối cảm xúc chân thành, nghệ thuật kể chuyện giúp xóa tan cảm giác "vật hóa" con người trên các nền tảng hẹn hò trực tuyến. Cách thể hiện này thôi thúc những người đang tìm kiếm tình yêu nhìn nhận đối phương như một con người bằng xương bằng thịt, thay vì chỉ là một món hàng để lựa chọn. Theo cách đó, kể chuyện tạo ra một trải nghiệm cảm xúc đáng giá, vượt xa việc đánh giá xa cách hay thu thập thông tin đơn thuần, từ đó dọn đường cho những tương tác đầu tiên ý nghĩa hơn. Nhìn chung, lối trình bày tự sự nuôi dưỡng cảm giác kết nối trong một môi trường vốn dĩ khá khô khan như hẹn hò online. Và nó làm được điều đó ngay cả khi hai người chưa hề gửi cho nhau một tin nhắn nào.

Hãy thử thay đổi nhỏ này: Biến những "nhãn dán" thành trải nghiệm sống

• Thay vì viết "Vui tính", hãy thử: "Mình thường là người đầu tiên tự cười ngất với những câu đùa của chính mình. Xem như đó là một 'lỗi hệ thống' khá đáng yêu đi."
• Thay vì viết "Yêu thiên nhiên", hãy thử: "Hầu hết cuối tuần mình đều 'mất tích' trên những cung đường mòn, lúc về thì da cháy nắng đỏ ửng và tự hứa lần sau nhất định phải mang nhiều nước hơn."
• Thay vì viết "Độc lập", hãy thử: "Mình rất trân trọng những khoảng lặng một mình. Nhưng mình cũng rất sẵn lòng dành thời gian quý báu đó để chia sẻ cùng một ai đó."

Hãy nhìn lại tin nhắn hay phần giới thiệu gần nhất của bạn. Bạn đang liệt kê một danh sách, hay đang kể lại một thước phim? Hãy thử thay đổi một gạch đầu dòng khô khan thành một câu chuyện nhỏ ngay hôm nay và cảm nhận sự khác biệt.

Lời kết

Chúng ta luôn bị mê hoặc bởi những câu chuyện, vậy mà ta vẫn cứ viết hồ sơ hẹn hò của mình như một danh sách đi chợ. Suy cho cùng, không phải chiều cao hay tham vọng là thứ khiến ai đó rung động trước bạn. Đó chính là toàn bộ câu chuyện về cuộc đời bạn. Và người phù hợp sẽ chẳng thể cảm nhận được điều đó chỉ qua những dòng gạch đầu dòng vô hồn.

References

1. Birnbaum, G. E., & Zholtack, K. (2026). Once upon a swipe: The impact of storytelling on dating profile appeal. Psychology of Popular Media. doi.org/10.1037/ppm0000661

ResearchGate: researchgate.net/publication/402808222_Once_upon_a_swipe_The_impact_of_storytelling_on_dating_profile_appeal

2. Green, M. C., & Brock, T. C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701–721. doi.org/10.1037/0022-3514.79.5.701
3. Junior, J. R. D. O., Limongi, R., Lim, W. M., Eastman, J. K., & Kumar, S. (2023). A story to sell: The influence of storytelling on consumers' purchasing behavior. Psychology & Marketing, 40(2), 239–261. doi.org/10.1002/mar.21758
4. Van Laer, T., Feiereisen, S., & Visconti, L. M. (2019). Storytelling in the digital era: A meta-analysis of relevant moderators of the narrative transportation effect. Journal of Business Research, 96, 135–146. doi.org/10.1016/j.jbusres.2018.10.053
5. Van der Zanden, T., Mos, M. B., Schouten, A. P., & Krahmer, E. J. (2022). What people look at in multimodal online dating profiles: How pictorial and textual cues affect impression formation. Communication Research, 49(6), 863–890. doi.org/10.1177/0093650221995316

Tác giả: Gurit E. Birnbaum, Ph.D.

Nguồn:  The Dating 'Shopping List' Trap | Psychology Today