Bí mật thầm kín mà nhiều người mẹ chẳng bao giờ dám nói

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Người mẹ có thể yêu con sâu sắc nhưng lại không cảm thấy "hợp" hoặc không thích tính cách của con; đây là một rào cản tâm lý cực lớn vì định kiến xã hội.
• Cảm xúc mâu thuẫn trong hành trình làm mẹ là điều thường gặp, nhưng lại luôn bị coi là một sự lệch lạc.
• Hình mẫu "người mẹ hoàn hảo" mà xã hội thêu dệt thường không có chỗ cho những cảm xúc phức tạp, tự nhiên của con người.

Kate (tên nhân vật đã được thay đổi) chưa bao giờ nghĩ mình cần đến bác sĩ tâm lý. Cô vốn là một phụ nữ ngoài 40 tuổi, hạnh phúc và có đời sống tinh thần ổn định, luôn cảm thấy hài lòng khi chia sẻ mọi chuyện với gia đình và bạn bè thân thiết. Thế nhưng, cô đã tìm đến văn phòng của tôi chỉ để nói về một nỗi niềm duy nhất, một vấn đề mà cô không thể hé môi với bất kỳ ai trong cuộc đời mình. Hóa ra, nỗi khổ tâm của Kate cũng là điều mà rất nhiều phụ nữ khác đang gánh chịu, một bí mật bị chôn giấu và chỉ được tháo gỡ trong không gian trị liệu (đó cũng là lý do cô cho phép tôi viết lại câu chuyện này).

Sự thật "không thể thốt nên lời" ấy chính là: Kate yêu con, nhưng cô lại không mấy thiện cảm với tính cách của con mình. Cô hết lòng vì con, sẵn sàng hy sinh mọi thứ cho con, nhưng cô thực sự không thấy vui vẻ hay thoải mái khi ở bên cạnh cô bé.

Khi Kate đem nỗi lòng này tâm sự với người bạn thân nhất, cô ngay lập tức nhận về một "gáo nước lạnh". Người bạn giải thích rằng tất cả những gì Kate đang "phàn nàn" thực chất chỉ là những hành vi tâm sinh lý bình thường của lứa tuổi dậy thì. Cô ấy bảo rằng vấn đề không nằm ở đứa trẻ, mà nằm ở chính Kate, rằng cô đang nhìn thấy những phần xấu xí của bản thân qua con mình, và cô cần phải thôi ngay việc đổ lỗi cho con trẻ về những vấn đề của chính mình. Người bạn ấy còn hỏi Kate liệu cô đã bao giờ "mở lòng" để cho con một cơ hội được trở nên đáng yêu trong mắt mẹ chưa. Cô ấy cũng không quên nhắc nhở Kate (như thể Kate không tự dằn vặt về điều đó mỗi ngày) rằng đứa trẻ sẽ tổn thương đến thế nào nếu cảm nhận được mẹ không thích mình. Cuối cùng, mọi lý lẽ đều dẫn về một kết luận: Cảm xúc của Kate là lỗi của cô, nó chứng minh rằng tâm hồn cô có vấn đề và cô là một người mẹ tồi. Việc nảy sinh những cảm xúc như vậy là điều không thể chấp nhận được.

Image: DexonDee/Shutterstock

Đến khi Kate thử chia sẻ với chồng (cha của đứa trẻ), anh lại trở nên kích động và giận dữ. Anh ra sức bảo vệ con gái và cũng giống như người bạn kia, anh khẳng định mọi thứ Kate không thích ở con đều là biểu hiện bình thường của tuổi teen. Anh nhắc đi nhắc lại rằng cảm xúc của Kate là vấn đề riêng của cô, có lẽ bắt nguồn từ tuổi thơ thiếu thốn hay cách giáo dục từ cha mẹ cô ngày trước. Ngay lập tức, anh tự cho mình quyền phán xét và quy kết từ những cảm xúc mâu thuẫn của Kate thành một lời buộc tội nặng nề: rằng cô đang có ý định bỏ rơi con mình. Chỉ trong vài phút, lời thú nhận đầy đau xót của Kate đã biến cô thành một người mẹ nhẫn tâm, kẻ có thể rời bỏ con gái mình (đứa trẻ mà anh khẳng định chắc nịch rằng mình sẽ chẳng bao giờ có cảm giác ghét bỏ như vợ).

Kate nhận ra rằng chẳng có nơi nào thực sự an toàn để cô trút cạn lòng mình về nỗi niềm này, chẳng có nơi nào chấp nhận những cảm xúc ngổn ngang của cô mà không buông lời phán xét cay nghiệt hay chối bỏ. Dường như dù cô có nói với ai đi nữa, những cảm xúc ấy cũng bị đem ra để chỉ trích, làm nhục và coi như một dạng bệnh lý tâm thần. Đơn giản là xã hội đã đặt ra một "lệnh cấm" vô hình: một người phụ nữ không được phép vừa yêu con lại vừa không thích tính cách của đứa con mình sinh ra.

Kỳ vọng của xã hội và bản sắc của người mẹ

Sự thật là, những cảm xúc của Kate đã va chạm mạnh mẽ với một trong những điều kiêng kỵ khắt khe nhất đối với phụ nữ. Chúng thách thức niềm tin sắt đá nhất mà chúng ta hằng giữ: rằng một người mẹ tốt thì phải luôn tràn ngập tình yêu, niềm vui, lòng biết ơn và khao khát không ngừng được ở bên con. Người mẹ ấy được kỳ vọng phải tôn thờ con mình như một cá thể hoàn hảo, bất kể điều gì xảy ra, và phải tìm thấy sự viên mãn tuyệt đối một cách tự nhiên trong việc chăm sóc con cái. Bất kỳ sự lệch lạc nào khỏi hình mẫu lý tưởng này đều bị coi là một sự xuống cấp về đạo đức. Sau cùng, tình mẫu tử dường như phải xóa sạch cái "tôi" riêng biệt của người phụ nữ. Những đức tin này, dù là nam hay nữ, đều đã được khắc sâu vào tâm trí chúng ta ngay từ thuở ban đầu.

Bất kể thực tế này phổ biến đến mức nào, phụ nữ vẫn luôn cảm thấy hổ thẹn khi phải thừa nhận rằng không phải lúc nào họ cũng thích con mình hay muốn dành thời gian bên chúng. Thiên chức làm mẹ đã bị lý tưởng hóa đến mức không còn chỗ cho những cảm xúc trái chiều hay sự lưỡng lự. Nhưng sự thật ẩn giấu là: những cảm giác mâu thuẫn khi làm mẹ thực ra vô cùng phổ biến, thậm chí có thể coi là lẽ thường tình. Thế nhưng, khi một người phụ nữ cảm thấy buồn chán, oán giận, ác cảm, hay đôi khi chỉ là "không ưa" con mình, cô ấy thường không xem đó là một phản ứng tâm lý bình thường của con người, mà coi đó là bằng chứng cho thấy mình là kẻ khuyết tật về tâm hồn, tội lỗi và thậm chí là nguy hiểm.

Trong suốt nhiều thập kỷ làm trị liệu, tôi đã lắng nghe không biết bao nhiêu người mẹ trải lòng về những cảm xúc mâu thuẫn, khó khăn và phức tạp đối với con cái họ. Những cảm xúc này trong hành trình làm mẹ là hoàn toàn bình thường, là một phần tất yếu của quá trình nuôi dưỡng con người. Để thay đổi những kỳ vọng phi thực tế, mang tính "được ăn cả ngã về không" về việc người mẹ phải cảm thấy thế nào, trước hết phụ nữ cần phải buông bỏ sự phán xét mà họ đang tự áp đặt lên chính mình và lên những người phụ nữ khác. Trước khi có bất kỳ sự thay đổi mang tính hệ thống nào, phụ nữ cần ngừng xấu hổ và đổ lỗi cho bản thân vì những cảm xúc vốn dĩ tự nhiên, có lúc trào dâng, lúc lại lắng xuống và luôn biến đổi theo thời gian. Khi được phép thành thật với mọi cảm xúc của mình, ngay cả những cảm xúc về con cái, người phụ nữ mới được sống như một con người thực thụ, chứ không phải một hình nhân cắt giấy về "người mẹ lý tưởng", một hình mẫu vốn không thể tồn tại nếu thiếu đi những điều kiêng kỵ hà khắc để giữ họ vào khuôn khổ.

Rất hiếm khi phụ nữ tìm thấy một không gian đủ an toàn để trò chuyện về mối quan hệ giữa họ và con cái, nếu mối quan hệ đó không mang một vẻ ngoài lung linh đúng chuẩn. Nhưng khi chúng ta có thể trở thành "không gian an toàn" cho chính mình; khi ta dành chỗ cho mọi thứ, cho toàn bộ sự thật, một không gian không phán xét bất kể nội dung chứa đựng bên trong là gì, lúc đó chúng ta sẽ tìm thấy một sự an tâm vĩnh cửu và vô hạn. Một không gian an toàn bao dung tất cả và không loại trừ bất cứ điều gì, có thể ôm trọn cả những điều kỳ diệu lẫn những khoảnh khắc vụn vỡ trong con người chúng ta. Khi ấy, ta sẽ tìm thấy bến đỗ an lành và ngôi nhà thực sự ngay trong chính mình, nơi mà mọi góc khuất của tâm hồn đều luôn được chào đón. 

Tác giả: Nancy Colier LCSW, Rev.

Nguồn: A Secret That Some Mothers Will Never Tell | Psychology Today