2 quy luật mà phần lớn những người thành công nhất đều bỏ qua

Từ khi các nội dung về hiệu suất công việc bùng nổ trên các mạng xã hội, chúng ta bỗng bị bủa vây bởi vô vàn lời khuyên thúc giục bản thân phải "làm nhiều hơn nữa". Hãy lấp đầy lịch trình, hãy thức dậy trước khi mặt trời ló rạng, và hãy tối ưu hóa từng khoảnh khắc trong cuộc sống để tạo ra nhiều thành quả hơn bao giờ hết. Thế là, chúng ta lao vào xây dựng những hệ thống quản lý, cố gắng chồng xếp các thói quen tốt lên nhau, và cam chịu cuốn vào vòng xoáy áp lực với khát khao cháy bỏng về một ngày gặt hái quả ngọt. Nhưng trớ trêu thay, với rất nhiều người, việc gồng mình tuân theo mọi khuôn mẫu ấy chỉ để lại một cơ thể kiệt quệ và một tâm trí kém hiệu quả hơn cả lúc ban đầu.

Thay vào đó, các nghiên cứu tâm lý ngày càng chỉ ra một sự thật rằng: những người làm việc hiệu quả nhất không phải là những người ép mình vào nhiều khuôn khổ hơn số đông. Ở một vài khía cạnh cốt lõi, họ thậm chí còn sống tự do và ít quy tắc hơn. Họ đã thấu hiểu bản thân đủ sâu sắc để nhận ra đâu là những giáo điều đang âm thầm bóp nghẹt cơ chế hoạt động tự nhiên của bộ não, và họ có đủ lòng dũng cảm cùng sự tỉnh táo để nhẹ nhàng buông bỏ chúng.

Có hai quy tắc đặc biệt, có lẽ chúng ta rất nên cùng nhau nhìn nhận lại.

Quy tắc 1: Tối đa hóa từng giờ từng phút trong ngày

Tâm trí con người vốn dĩ không vận hành theo một đường thẳng tắp với nguồn năng lượng bất biến; nó chuyển động theo những nhịp điệu thăng trầm tự nhiên. Nhà nghiên cứu giấc ngủ Nathaniel Kleitman, người nổi tiếng với phát hiện về chu kỳ giấc ngủ REM (giai đoạn mắt chuyển động nhanh), đã tìm ra một cơ chế mà ông gọi là "chu kỳ nghỉ ngơi - hoạt động cơ bản". Đây là một nhịp điệu kéo dài khoảng 90 đến 120 phút, không chỉ điều hành giấc ngủ ban đêm mà còn chi phối cả khả năng tư duy, nhận thức của chúng ta vào ban ngày.

Khi chu kỳ chạm đỉnh, sự tập trung sẽ trở nên sắc bén và hiệu suất làm việc đạt mức tối đa. Nhưng khi chu kỳ lùi về phía đáy, bộ não sẽ phát đi những tín hiệu khẩn thiết rằng nó cần được phục hồi. Việc cố chấp lao qua những tín hiệu cảnh báo ấy không giúp bạn rèn luyện sự kiên cường cho tâm trí. Ngược lại, nó chỉ âm thầm bào mòn và làm giảm sút chất lượng của tất cả những việc bạn làm sau đó.

Những minh chứng cho thấy việc chủ động nghỉ ngơi là một công cụ nâng cao hiệu suất thực sự rất đáng kinh ngạc. Nghiên cứu mang tính cột mốc năm 1993 của nhà tâm lý học Anders Ericsson trên những nghệ sĩ vĩ cầm xuất chúng tại Học viện Âm nhạc Tây Berlin đã hé lộ một sự thật, vốn thường bị thêu dệt và lãng quên trong những lời kể truyền miệng sau này.

Ông nhận ra rằng những nghệ sĩ vĩ cầm đỉnh cao chỉ tập luyện trung bình 3,5 tiếng mỗi ngày, chia đều làm ba hiệp nhỏ từ 60 đến 90 phút. Đặc biệt, họ ngủ nhiều hơn một tiếng mỗi đêm so với những đồng nghiệp kém xuất sắc hơn, và dành gần ba tiếng mỗi tuần cho những giấc ngủ trưa ngắn. Phát hiện này không chỉ chỉ ra rằng những người kiệt xuất làm việc nhiều hơn; mà quan trọng là họ cũng nghỉ ngơi nhiều hơn. Và họ làm điều đó một cách hoàn toàn tự giác, có chiến lược, xem đó như một phần không thể tách rời của chính công việc.

Lịch sử luôn tràn ngập câu chuyện về những con người thành công, những người đã đưa ra một quyết định đầy tỉnh táo: từ chối lấp đầy mọi khoảng trống trong ngày bằng những công việc mang danh nghĩa "tạo ra giá trị".

Hãy lấy Maya Angelou làm một ví dụ minh chứng. Mỗi buổi sáng, bà rời khỏi nhà và bước vào một căn phòng khách sạn trống trải, nơi những bức tranh bị gỡ bỏ và mọi sự xao nhãng đều bị triệt tiêu. Bà miệt mài viết trên một tập giấy kẻ ngang cho đến đầu giờ chiều. Sau đó, bà trở về nhà vào giờ ăn trưa và chủ động gạt hoàn toàn chuyện viết lách ra khỏi tâm trí, dành trọn vẹn sự chú ý cho bữa tối, cho người bạn đời và buổi tối ấm áp của mình. Sự nghiệp của bà đã để lại cho đời hơn 30 tác phẩm bán chạy nhất và bà vinh dự được trao tặng Huân chương Tự do Tổng thống.

Thành quả phi thường ấy không phải là sản phẩm của những chuỗi ngày vắt kiệt sức lực không ngừng nghỉ; nó là quả ngọt của sự tập trung cao độ được tiếp nối bằng một sự thả lỏng hoàn toàn. Đối với bà, việc chủ động "tắt công tắc" làm việc cũng quan trọng và dứt khoát như khi "bật" nó lên vậy.

Charles Darwin cũng từng nương theo một nhịp điệu tương tự. Ông chia ngày làm việc của mình thành những khoảng thời gian ngắn, tập trung cao độ, đan xen với ba chuyến đi bộ mỗi ngày. Rất nhiều ý tưởng mang tính kiến tạo và vĩ đại nhất của ông không xuất hiện khi ông ngồi bên bàn làm việc, mà lại đến trong những bước chân thong dong trên những lối đi dạo.

Điều cốt lõi ở đây là: nghỉ ngơi không phải là một phần thưởng xa xỉ "có thì tốt". Nó là một mắt xích không thể tách rời trong toàn bộ cỗ máy vận hành của tâm trí. Nếu chúng ta chỉ coi thời gian nghỉ ngơi như một món quà tự thưởng sau khi đã hoàn thành công việc, thay vì nhìn nhận nó như một điều kiện tiên quyết để làm việc hiệu quả, thì chúng ta đã hoàn toàn hiểu sai về những gì mà một bộ não minh mẫn thực sự cần để chạm tới đỉnh cao.

Source: Kateryna-Hliznitsova-Unsplash

Quy tắc 2: Luôn luôn thức dậy sớm

Hiếm có lời khuyên về hiệu suất công việc nào mang tính định hình văn hóa mạnh mẽ như việc dậy sớm. Người ta truyền tai nhau rằng Tim Cook thường thức giấc trước 4 giờ sáng, và "Câu lạc bộ 5 giờ sáng" đã trở thành một triết lý sống được sùng bái. Thông điệp ngầm đằng sau quy tắc này thật rõ ràng: Nếu bạn không thức giấc trước cả thế giới, bạn đã là kẻ tụt lại phía sau.

Thế nhưng, đối với một bộ phận không nhỏ trong chúng ta, lời khuyên này không chỉ vô thưởng vô phạt, mà còn có thể phản tác dụng một cách trầm trọng. "Nhịp sinh học", tức là xu hướng thời gian ngủ và thức tự nhiên do gene di truyền quy định, hoàn toàn không phải là câu chuyện của ý chí hay tư duy.

Các nghiên cứu khoa học liên tục chỉ ra rằng, con người chúng ta nằm trên một phổ kéo dài từ những "chim sớm" (người hướng về buổi sáng) cho đến những "cú đêm" (người hướng về buổi tối), và đại đa số nằm ở khoảng giữa. Điều quan trọng là, việc ép buộc một người có nhịp sinh học ban đêm phải tuân theo lịch trình dậy sớm không thể biến họ thành một người yêu buổi sáng. Nó chỉ đồng nghĩa với việc họ đang ép bộ não làm những công việc đòi hỏi tư duy cao độ vào chính những khung giờ mà nó kém minh mẫn nhất.

Một nghiên cứu quy mô lớn năm 2024 được công bố trên tạp chí y khoa danh tiếng BMJ Public Health, phân tích dữ liệu từ hơn 26.000 người trưởng thành, đã phát hiện ra rằng những người có nhịp sinh học ban đêm lại thể hiện năng lực nhận thức vượt trội hơn so với những người dậy sớm trên nhiều phương diện đánh giá.

Một nghiên cứu khác trên tạp chí Chronobiology International cũng chỉ ra rằng, những người có xu hướng hoạt động về đêm thường sở hữu khả năng tư duy sáng tạo cao hơn. Các nhà nghiên cứu lý giải mối liên hệ này đến từ không gian yên tĩnh, ít bị làm phiền của những canh muộn, một môi trường hoàn hảo để tâm trí tự do kết nối những ý tưởng xa nhau và khơi nguồn cho những suy nghĩ đột phá.

Nhìn lại chiều dài lịch sử, chúng ta càng khó lòng phủ nhận sự thật này. Lấy Franz Kafka làm ví dụ, ông vốn là một nhân viên toàn thời gian tại một công ty bảo hiểm và chỉ viết nên những tác phẩm văn học lẫy lừng nhất của mình vào khoảng từ 11 giờ đêm đến 3 giờ sáng. "Hóa thân", một trong những kiệt tác được phân tích nhiều nhất trong văn học hiện đại, đã được ông viết trọn vẹn chỉ trong một đêm duy nhất. Hay như Marcel Proust, ông đã viết "Đi tìm thời gian đã mất", một trong những bộ tiểu thuyết dài nhất từng được sáng tác, hầu như hoàn toàn vào ban đêm, và hiếm khi người ta thấy ông thức giấc trước buổi chiều.

Ở một góc nhìn khác, Toni Morrison, nữ nhà văn từng đoạt giải Nobel Văn học, cũng cởi mở chia sẻ về việc bà thường viết vào những giờ rạng sáng. Nhưng bà làm vậy không phải vì chạy theo bất kỳ chuẩn mực xã hội nào, mà đơn giản vì đó là khoảng thời gian phù hợp nhất với cuộc sống của bà. Việc vừa chăm lo cho những đứa con nhỏ, vừa vướng bận công việc ban ngày khiến khoảng thời gian trước khi mặt trời mọc trở thành khoảng lặng yên bình duy nhất mà bà có được.

Bản chất của quy tắc này không phải là buổi sáng tốt hơn hay ban đêm tuyệt hơn. Quy tắc thực sự là: khung giờ đỉnh cao của chính bạn mới là thứ cần được bảo vệ nâng niu.

Nhịp sinh học tự nhiên không phải là một khiếm khuyết về tính cách cần phải sửa chữa. Những người bẩm sinh thuộc về buổi sáng chỉ chiếm một phần nhỏ trong xã hội. Đối với tất cả những người còn lại, việc rập khuôn theo công thức dậy từ 5 giờ sáng chẳng khác nào đang tuyên chiến với chính cơ chế thần kinh sinh học của cơ thể mình, để rồi lại lầm tưởng sự xung đột mệt mỏi đó là "tính kỷ luật". Giờ phút làm việc hiệu quả nhất không nhất thiết phải là 5 giờ sáng, mà là khoảnh khắc tâm trí bạn thực sự sẵn sàng để thắp sáng.

Người dịch: Rubi

Nguồn: 2 Rules Many of the Most Successful People Ignore | Psychology Today