Cách nhận diện những "điểm mù" của bản thân

Đã bao giờ bạn sững người trước một nhận xét mà người khác dành cho mình? Có thể họ đang mô tả một phiên bản, hay một nét tính cách nào đó ở bạn vốn chẳng hề trùng khớp với hình ảnh bạn tự hình dung về bản thân. Những khoảnh khắc ấy thường xáo trộn tâm trí ta bằng đủ sắc thái cảm xúc, từ lo âu, bực bội cho đến ngỡ ngàng hay tò mò. Thông thường, người đó vừa vô tình chỉ ra một "điểm mù" mang tính ẩn dụ: một nét tính cách hay hành vi ở bạn mà bấy lâu nay chính bạn lại không thể nhìn thấu.

Một người bạn có thể buột miệng gọi bạn là "đứa trầm tính nhất" nhóm, dù bạn chưa từng nghĩ mình như vậy. Người yêu có thể bất ngờ nhận xét rằng bạn quá dễ dãi nương theo ý muốn của người khác. Hay một đồng nghiệp có thể tiết lộ rằng mọi người ở cty cảm thấy bạn rất đáng e sợ. Những ví dụ này chính là điểm mù, vì chúng vừa làm bạn kinh ngạc khi nghe thấy, lại vừa phản ánh đúng một phần sự thật về con người bạn.

Tôi từng chứng kiến khoảnh khắc bừng tỉnh ấy diễn ra ngay trước mắt mình, trong một nhóm trị liệu tâm lý dành cho sinh viên mà tôi đang tham vấn tại trung tâm tư vấn của trường. Trong một buổi trò chuyện, Nathan* vẫn xuất hiện với phong thái tự tin quen thuộc, ân cần chia sẻ và nâng đỡ các thành viên khác khi họ trải lòng về những chông chênh đang phải trải qua. Tôi nhận ra một thành viên khác đang chăm chú quan sát anh, nên đã chủ động gợi mở để cô chia sẻ suy nghĩ của mình. Cô bộc bạch rằng mình cảm thấy bản thân thật "vô dụng" đối với Nathan. "Anh ấy dường như luôn chủ động và vững vàng mọi chuyện," cô nói. "Chúng em chẳng thể giúp gì được cho anh ấy cả." Những thành viên khác cũng gật đầu đồng tình. Nathan thoáng ngỡ ngàng, nhưng rồi anh lặng người suy ngẫm. Anh bắt đầu nhận ra một điều gì đó về sự e ngại khi thể hiện sự yếu đuối của chính mình, một khía cạnh bấy lâu nay anh chưa từng tự nhìn thấy.

Sự tự hiểu mình xuất phát một phần từ người khác

Một mô hình kinh điển để tư duy về năng lực tự nhận thức và mối liên hệ của nó với góc nhìn từ người khác là Cửa sổ Johari. Được giới thiệu vào năm 1955 bởi hai nhà tâm lý học Joseph Luft và Harrington Ingham (tên của họ ghép lại tạo thành từ "Johari"), mô hình này mô tả bốn ô vuông, tương tự như 4 ô của một cánh cửa sổ. Bốn ô đó bao gồm:

• Ô "Mở": bao gồm những khía cạnh của bản thân mà cả bạn lẫn người khác đều biết;
• Ô "Ẩn": bao gồm những điều chỉ riêng bạn biết;
• Ô "Vô thức / Bất định": nằm ngoài tầm nhận thức của cả bạn lẫn mọi người xung quanh; và
• Ô "Điểm mù": những phần ở bản thân mà chính bạn không nhìn thấy, nhưng người khác lại nhận ra.

Ai trong chúng ta cũng đều có những điểm mù. Suy cho cùng, ta nhìn nhận bản thân và ý định của mình từ trong ra ngoài, còn người khác lại trải nghiệm con người ta từ ngoài vào trong, và hai góc nhìn ấy chẳng thể nào hoàn toàn trùng khớp. Dĩ nhiên, không phải ai cũng sẽ nhìn nhận hay thấu hiểu bạn theo cùng một cách với độ tinh tường như nhau, vì vậy các điểm mù cũng mang tính chủ quan nhất định. Ta cần phải cẩn trọng trong việc quyết định xem đâu là những góc nhìn đáng để ghi nhận.

Dưới góc độ của một nhà tâm lý học, tôi đã chứng kiến giá trị dài lâu của việc dám đối diện và thấu hiểu những khía cạnh còn xa lạ bên trong chính mình. Đôi khi, việc nhận ra một điểm mù lại mang đến cảm giác tương đối dễ chịu, dù cho bạn có thể phải mất chút thời gian mới dung nạp được nó. Nếu bạn đang chật vật để nhìn nhận bản thân theo hướng tích cực, có thể bạn sẽ không thấy được mình thực sự giỏi giang hay tử tế đến nhường nào cho đến khi có ai đó chỉ ra điều đó cho bạn. Trong những trường hợp khác, việc nhận diện điểm mù lại chẳng hề dễ chịu, thậm chí còn kích hoạt phản ứng phòng vệ (Điều đó không thể là sự thật, tôi đâu có như vậy...). Một trong những vai trò của tôi với tư cách là một nhà trị liệu là giúp thân chủ hiểu được cách họ đang tác động và hiện diện trong mắt người khác mà chính họ không hề hay biết. Điều này có thể khiến họ cảm thấy bối rối và tự vệ. Như một thân chủ từng bộc bạch: "Cảm giác giống như ai đó vừa bảo rằng tôi đã đi lại khắp nơi với một mảng thức ăn dính trên mặt suốt nhiều năm trời mà tôi không hề hay biết." Tuy vậy, việc học cách nhận biết những gì người khác chú ý ở mình lại trao cho ta cơ hội để suy ngẫm xem liệu hành vi của ta có thực sự nhất quán với những gì ta mong muốn hay không và liệu ta có muốn điều chỉnh hay cần thay đổi ở điểm nào.

Hành trình theo đuổi năng lực tự nhận thức sâu sắc hơn vừa ẩn chứa những rủi ro, nhưng cũng đầy kích thích. Trong tài liệu Hướng dẫn này, tôi sẽ chia sẻ một số phương pháp bạn có thể áp dụng, những câu hỏi bạn có thể tự đặt ra cho bản thân cũng như người khác, cùng những lưu ý quan trọng cần ghi nhớ trên con đường tìm kiếm những góc nhìn sáng suốt.

Image by Anemone123 from Pixabay

Các điểm chính

• Ai trong chúng ta cũng đều có những điểm mù. Những người hiểu rõ bạn rất có thể sẽ nhìn thấy ở bạn những điều mà chính bạn không hề nhận ra. Việc học hỏi và nhận biết những điều này sẽ giúp bạn soi rọi xem liệu hành vi của mình có thực sự nhất quán với những gì mình mong muốn hay không.
  
  
• Bắt đầu với một tâm thế sẵn sàng học hỏi. Ta cần sự can đảm và một chút luyện tập để mở lòng đón nhận những điều bản thân không ngờ tới hoặc không hề muốn nghe.
  
  
• Cẩn trọng khi lựa chọn người để tìm kiếm góc nhìn. Hãy tìm đến những người bạn yêu thương, tin tưởng và có nhiều khoảng thời gian gắn kết chất lượng bên nhau.
  
  
• Quan sát những nét tính cách cụ thể. Hãy suy ngẫm và lắng nghe phản hồi về những phẩm chất định hình nên con người bạn, cũng như những ưu điểm và thách thức tiềm ẩn đi kèm với chúng.
  
  
• Soi rọi cách bạn hiện diện trong các mối quan hệ. Hãy nghĩ về xu hướng kết nối của bạn với người khác, và khám phá xem trải nghiệm trong mối quan hệ ấy đối với họ sẽ như thế nào.
  
  
• Bóc tách điều ẩn đằng sau những phản ứng thái quá. Những cảm xúc bùng nổ dữ dội có thể đang nắm giữ manh mối về những xu hướng tâm lý mà bạn vẫn chưa hề nhận diện được ở chính mình.
  
  
• Đánh giá những góc nhìn đóng góp mà bạn nhận được. Hãy cân nhắc kỹ lưỡng về chất lượng lẫn số lượng của các nguồn phản hồi, từ đó quyết định xem đâu là những hành vi bạn muốn điều chỉnh (nếu có).

Bắt đầu với một tâm thế sẵn sàng học hỏi

Hành trình này khởi đầu bằng việc bạn không tự động gạt bỏ những điều mình không thích hoặc không hề dự đoán trước khi nghe về bản thân. Chỉ riêng điều này thôi đã là một bước tiến lớn, và nó đòi hỏi ở bạn không ít sự can đảm.

Hãy thử hoài niệm lại, nếu có thể, về lần gần đây nhất bạn nhận được một lời phản hồi khiến mình cảm thấy dễ chịu hay thoải mái. Phản ứng của bạn lúc ấy ra sao, cả ở bên trong lẫn thể hiện ra bên ngoài? Có lẽ bạn đã cảm thấy chút tự vệ, ngượng ngùng, ngỡ ngàng hay thẹn thùng. Hoặc một cách khác, bạn có thể ngẫm về cách mình thường phản ứng mỗi khi nghe thấy điều gì đó về bản thân mà cảm giác không mấy dễ chịu hay đầy bất ngờ. Chỉ đơn giản là ghi nhận những phản ứng mà bạn nhớ lại, và dành cho chính mình sự bao dung. Việc tiếp nhận những phản hồi khó nghe cần có thời gian luyện tập. Bằng cách cho phép bản thân ngồi lại lâu hơn với sự khó chịu ấy, thay vì xua đuổi nó đi, bạn sẽ giúp mình trở nên kiên nhẫn và cởi mở hơn khi tiếp nhận những đóng góp gian nan (nhưng đầy giá trị) từ người khác.

Nếu bạn có thể nhớ lại một lần mình thấy tương đối dễ dàng trong việc đón nhận phản hồi mang tính thử thách về bản thân, hãy ngẫm xem điều gì đã giúp bạn làm được như vậy. Phải chăng do cách mà nhận xét đó được bộc bạch? Người ấy có kết hợp giữa những điểm tích cực lẫn những góp ý khắt khe hơn không? Điều này có thể gợi mở cho bạn cách tìm kiếm phản hồi trong tương lai. Một yếu tố khác có thể đến từ chính người đưa ra lời nhận xét, điều mà chúng ta sẽ cùng cân nhắc ngay sau đây.

Cẩn trọng khi lựa chọn người để tìm kiếm góc nhìn

Một phần then chốt trong việc thấu hiểu các điểm mù là khai thác trí tuệ và sự tinh tường từ những người hiểu rõ bạn. Nhìn chung, mối quan hệ càng gắn kết thì khả năng người đó nhìn nhận bạn một cách chính xác càng cao. Dĩ nhiên, không phải lúc nào bạn cũng kiểm soát được góc nhìn phản hồi đến từ đâu, nhưng những người bạn yêu thương, tin tưởng và cùng chia sẻ khoảng thời gian chất lượng nhất nhiều khả năng sẽ là những người ở vị thế tốt nhất để trao cho bạn những góc nhìn sâu sắc và đầy ý nghĩa.

Hãy luôn ghi nhớ rằng có một sự khác biệt rất lớn giữa những lời quan sát được sẻ chia với ý niệm muốn giúp đỡ bạn, và những lời chỉ trích hay lăng mạ đầy ác ý. Chẳng hạn, nếu ai đó miêu tả bạn bằng những từ ngữ tàn nhẫn trong một cuộc cãi vã, điều đó hoàn toàn không đáng để bạn phải trăn trở hay suy ngẫm sâu sắc. Bất kỳ ai trong cuộc sống có hành vi gây tổn thương hoặc thất thường trong cách đối xử với bạn đều không phải là một nguồn thông tin phù hợp cho hành trình tự thấu hiểu đầy trần trụi và dễ tổn thương này.

Một sự thật được bộc bạch càng dịu dàng bao nhiêu, khả năng nó khơi gợi sự tự soi rọi chân thành trong bạn lại càng cao bấy nhiêu. Vì vậy, hãy suy ngẫm xem ai trong đời sống của bạn là người có nhiều khả năng sẽ nói cho bạn nghe điều gì đó về chính bạn bằng sự dịu dàng, ân cần và thực lòng mong muốn những điều tốt đẹp nhất cho bạn. Đó là một người bạn thân thiết chu đáo, người yêu? Một người thầy định hướng sáng suốt? Hay một anh chị em, một người thân trong gia đình mà bạn có mối kết nối bền chặt? Một điều thú vị là một số thân chủ từng chia sẻ với tôi rằng họ nhận được những phản hồi mang tính bước ngoặt nhất lại từ chính người yêu cũ. Khi mối quan hệ đã khép lại, người cũ thường cảm thấy thoải mái hơn trong việc bộc lộ sự thẳng thắn. Dĩ nhiên, lưu ý ở đây là các thân chủ này chỉ cẩn trọng tìm kiếm phản hồi từ những người cũ từng đối xử tử tế và không hề giữ chút ác ý nào với họ.

Khi đã chọn được một người phù hợp trong tâm trí, bạn có thể đặt ra một vài câu hỏi trong một không gian trò chuyện bình yên. Tôi sẽ gợi ý một số khía cạnh cụ thể để bạn cân nhắc ở phần bên dưới, nhưng một câu hỏi chung rất hay mà bạn có thể cất lời là: "Có điều gì ở bản thân tớ mà cậu ước rằng tớ có thể nhận ra không?" Hoặc một lựa chọn khác: "Nếu tớ có thể thay đổi hoặc phát triển thêm một điều ở bản thân, cậu sẽ mong muốn tớ rèn luyện điều gì nhất vì chính bản thân tớ?"

Quan sát những nét tính cách cụ thể

Chúng ta thường định nghĩa bản thân một phần thông qua những nhãn dán như "trung thành", "chăm chỉ", "kiên định", "tự chủ" hay "cởi mở". Một vài mảnh ghép định danh này được hình thành từ sớm trong đời và tiếp tục nhào nặn cách ta tự nhìn nhận chính mình cũng như cách phản ứng trước những trải nghiệm mới. Ta dễ trở nên gắn bó với những nhãn dán này và có xu hướng ghi nhớ, diễn giải thông tin theo những cách giúp củng cố thêm bức tranh vốn có về bản thân.

Chẳng hạn như Annika, cô luôn tự định danh mình là một "người lạc quan". Đối với cô, điều đó đồng nghĩa với khả năng nhìn thấy mặt tốt trong hầu hết mọi người và mọi hoàn cảnh. Điều này giúp cô luôn cảm thấy tích cực ở thời điểm hiện tại và sẵn sàng trao cho người khác sự bao dung, tin tưởng. Nhưng góc nhìn rộng lượng ấy đối với người khác lại có một mặt trái: khi những tín hiệu cảnh báo xuất hiện trong các mối quan hệ, cô lại tìm cách tránh né việc thừa nhận chúng. Nơi mà cô có thể nhìn nhận là "sự lạc quan", thì những người thực sự yêu thương cô lại thấy đó là sự đặt niềm tin sai chỗ.

Từ ví dụ này, một cách để suy ngẫm về các điểm mù tiềm ẩn là hãy xác định hai hoặc ba phẩm chất đóng vai trò cốt lõi trong cách bạn tự định nghĩa bản thân. Sau đó, hãy tự hỏi: đâu là những ưu điểm và mặt hạn chế tiềm ẩn đi kèm với từng phẩm chất này? Hãy xem liệu bạn có thể nhận diện được một lần mà phẩm chất đó mang lại lợi ích cho bạn, cũng như một lần nó dẫn đến thử thách hay sự chật vật cho chính bạn hay không.

Khi đã lập xong danh sách ngắn về các phẩm chất ấy, một thử nghiệm thú vị là bạn có thể hỏi những người gần gũi nhất xem họ cho rằng hai hoặc ba nét tính cách nổi bật nhất của bạn là gì (hãy giữ kín câu trả lời của riêng bạn để tránh làm ảnh hưởng đến góc nhìn của họ). Một cách đặt câu hỏi đơn giản, nhẹ nhàng và không gây áp lực sẽ là: "Tớ đang muốn hiểu rõ hơn về bản thân, và tớ cảm thấy cậu thực sự hiểu tớ. Nếu chỉ được chọn hai hoặc ba nét tính cách đại diện rõ nhất cho con người tớ, cậu sẽ chọn điều gì?" Nhiều người khi trả lời câu hỏi này sẽ tự nhiên giải thích chi tiết hơn, nhưng nếu vì lý do nào đó họ không làm vậy, bạn hoàn toàn có thể thoải mái hỏi thêm: "Điều gì khiến cậu chọn nét tính cách đó?" Tương tự như gợi ý ở trên, bạn cũng có thể hỏi họ xem họ nhìn thấy những lợi thế gì từ mỗi nét tính cách, và liệu nó có đi kèm với thử thách nào không.

Hãy luôn ghi nhớ rằng, tông giọng của bạn (thể hiện sự tò mò và cởi mở chân thành, thay vì thủ thế hay tự vệ) sẽ quyết định rất nhiều đến mức độ cởi mở của người khác dành cho bạn. Hãy chuẩn bị tâm lý cho khả năng đôi khi bạn sẽ cảm thấy bối rối hay chạnh lòng trước những gì ai đó chia sẻ. Việc gửi lời cảm ơn và báo cho họ biết khi bạn đã tiếp nhận đủ thông tin để nghiền ngẫm ở thời điểm hiện tại, và rằng bạn có thể muốn hỏi thêm họ sau này nếu họ cởi mở, là điều hoàn toàn bình thường. Đôi khi, "ly nước" phản hồi đã đầy, và ta cần thời gian để suy ngẫm về những gì đã nghe trước khi có thể tiếp nhận thêm bất kỳ thông tin mới nào.

Soi rọi cách bạn hiện diện trong các mối quan hệ

Trong quá trình trưởng thành và học cách tương tác với thế giới xung quanh, con người thường vô thức hình thành một mô hình nội tại hay "bản thiết kế" về cách ta tự nhìn nhận chính mình trong các mối quan hệ, những gì ta kỳ vọng ở người khác, cũng như cách ta thu hút sự chú ý và tình yêu thương từ họ. Tuy nhiên, nhiều khả năng sẽ luôn tồn tại những khoảng cách nhất định giữa "bản thiết kế" quan hệ này với những trải nghiệm thực tế mà những người xung quanh trải qua khi gắn kết cùng ta. Chẳng hạn, một người tự thấy mình là kiểu người "rất cởi mở sẻ chia" trong tình cảm có thể một ngày nhận ra rằng, đối với đối phương, điều đó đôi khi lại mang đến cảm giác ngột ngạt vì sự giao tiếp quá đà, sự bám riết qua những lời nhắn hỏi thăm dồn dập, cùng nhu cầu liên tục đòi hỏi sự vỗ về tức thì. Hoặc ngược lại, một ai đó luôn tự dằn vặt mong mình có thể là một người bạn hay người thân tận tụy hơn, dù trong mắt mọi người, họ vốn dĩ đã là một người rất đỗi yêu thương và vị tha.

Hãy thử ngẫm về cách bạn mô tả những thói quen ứng xử của mình trong các mối quan hệ. Hãy nhìn lại những trải nghiệm đã qua, bao gồm cả những mâu thuẫn, xung đột lẫn những khoảnh khắc đong đầy cảm xúc. Tự đặt cho mình những câu hỏi như: Ta thường phản ứng thế nào khi ai đó đang giận dữ hay thất vọng về mình? Ta xử trí ra sao khi chính ta đang bất bình với người khác? Cảm xúc nào có xu hướng trỗi dậy thường xuyên nhất trong các mối quan hệ của ta? Ta có những hối tiếc nào trong chuyện tình cảm hay bạn bè, và ta đã đối diện với chúng ra sao? Nhiều khả năng bạn sẽ nhận ra mình vốn đã có sẵn những "tự sự" riêng về cách mình hiện diện trong các mối quan hệ (ví dụ: Tôi là một đồng đội tốt vì tôi có tinh thần trách nhiệm cao, hoặc Tôi là người hòa giải vì tôi rất dễ trò chuyện).

Bạn có thể đối chiếu những suy ngẫm nội tại này với những gì người khác nhìn thấy, điều có thể sẽ thách thức hoặc mở rộng thêm góc nhìn của chính bạn. Nếu ai đó đưa ra một lời nhận xét về cách họ nhìn nhận bạn trong mối quan hệ (ví dụ: "Con/em là người ngọt ngào nhất trong gia đình đấy"), hãy thử đào sâu thêm một chút bằng những câu hỏi nhẹ nhàng như: "Tớ tò mò chút, điều gì khiến cậu nhìn nhận tớ như vậy?" hoặc "Có điều gì cụ thể ở tớ khiến cậu nói thế không?". Bạn cũng có thể chủ động tìm đến những người mình tin tưởng với những câu hỏi tổng quan về trải nghiệm của họ khi ở trong mối quan hệ với bạn. Chẳng hạn: "Điều gì khiến cậu cảm thấy dễ dàng nhất khi làm bạn/ở bên tớ?", "Điều gì là khó khăn nhất trong mối quan hệ giữa chúng ta?", hay "Điều gì khiến tớ trở nên đặc biệt với tư cách là một (người bạn, người yêu, v.v.) của cậu?".

Bóc tách điều ẩn đằng sau những phản ứng thái quá

Nhiều người trong chúng ta đôi khi trải qua những phản ứng cảm xúc có phần quá đà so với quy mô của sự việc. Đây lại có thể là một điểm khởi đầu tuyệt vời để suy ngẫm về các điểm mù. Rất có thể có một điều gì đó vô cùng ý nghĩa đang ẩn nấp đằng sau những bùng nổ cảm xúc bộc phát này.

Hãy cùng cân nhắc một vài ví dụ:

• Ai đó ngắt lời bạn trong một cuộc họp ở công ty, và bạn chọn cách im lặng trong suốt thời gian còn lại của buổi họp. Việc bị ngắt lời quả thực dễ gây bực bội, nhưng việc thu mình và dập tắt giao tiếp theo cách này lại có thể là một phản ứng thái quá—dấu hiệu cho thấy bạn đang chật vật với cảm giác bị coi thường, hoặc đôi khi gặp khó khăn trong việc khẳng định tiếng nói của bản thân.
  
  
• Bạn thường xuyên trở nên bồn chồn, bực bội khi ai đó không phản hồi tin nhắn của bạn ngay lập tức. Điều này có thể phản ánh sự nhạy cảm sâu sắc bên trong bạn đối với cảm giác bị ngó lơ.
  
  
• Bạn quát mắng con mình chỉ vì đứa trẻ không nghe lời ở nơi đông người. Dù điều này một phần có thể xuất phát từ sự căng thẳng, nhưng nó cũng có thể liên quan đến nỗi sợ bị xấu hổ hoặc sợ mình trông giống như một phụ huynh kém cỏi trước mắt người khác.

Nếu có thể, hãy thử nhớ lại một phản ứng cảm xúc gần đây mà chính bạn hoặc một người hiểu rõ bạn nhìn nhận là quá mức dữ dội. (Bạn cũng có thể thực hiện điều này vào lần tới khi bản thân rơi vào một phản ứng tương tự.) Bắt đầu bằng việc tự soi rọi bên trong, hãy hỏi chính mình: Mình đang diễn giải và gán nghĩa cho những gì đã xảy ra như thế nào? Hãy gọi tên những cảm xúc đang trỗi dậy trong bạn (có thể là: giận dữ, bực dọc, cảm giác bị xúc phạm, quá tải, xấu hổ, tổn thương, v.v.). Có những tình huống hay thời điểm cụ thể nào khiến bạn dễ phản ứng thái quá nhất không? Và cuối cùng: điều bạn lo sợ nhất trong những tình huống ấy là gì? Bạn đang kỳ vọng điều gì ở đó, hoặc theo góc nhìn lý tưởng, những tình huống ấy nên diễn ra như thế nào?

Bạn cũng có thể nhờ một người hiểu rõ mình đưa ra góc nhìn đóng góp cho chính những câu hỏi này. Kết hợp giữa những suy ngẫm của riêng bạn và những gì người khác chia sẻ, rất có thể bạn sẽ khai phá ra những tầng ý nghĩa kín đáo đằng sau những phản ứng cảm xúc ấy. 

Đánh giá những góc nhìn đóng góp mà bạn nhận được

Không phải lời phản hồi nào cũng hữu ích hay chính xác. Ngay cả khi làm việc với các thân chủ của mình, tôi vẫn thường nhắc nhở họ hãy tạm dừng lại để đánh giá những nhận xét từ tôi, đặc biệt là nếu những điều đó khiến họ cảm thấy ngỡ ngàng. Tôi luôn khuyến khích họ dành một khoảng thời gian để nghiền ngẫm trước khi xác định xem liệu những phản hồi ấy có thực sự hữu ích và đúng đắn với bản thân mình hay không.

Bên cạnh việc ưu tiên những góc nhìn đến từ những người thực sự yêu thương và hiểu rõ bạn, những gợi ý dưới đây có thể giúp bạn cân nhắc kỹ lưỡng hơn về những điều người khác chia sẻ:

• Hãy chú ý đến tần suất bạn nghe thấy cùng một lời phản hồi (hoặc nội dung tương tự). Càng có nhiều người bạn tin tưởng cùng đồng điệu về một góc nhìn, bạn càng nên dành thêm sự suy ngẫm cho điều đó.
  
  
• Đừng cảm thấy bản thân phải lập tức chấp nhận hay bác bỏ ngay những gì ai đó cất lời. Hãy ngồi lại với nó một thời gian và nhận biết những cảm xúc trỗi dậy xung quanh lời nhận xét ấy. Hãy quan sát chính những hành vi liên quan của bản thân. Bạn cũng có thể cân nhắc việc tham khảo thêm ý kiến từ những người khác để xem họ nghĩ gì về điều đó.
  
  
• Phân biệt rõ giữa tác động thực tế và ý định ban đầu. Bạn có thể nhận ra rằng tác động mà bạn tạo ra cho ai đó hoàn toàn khác biệt so với những gì bạn mong muốn hay định hướng. Nhưng ý định tốt đẹp của bạn vẫn luôn có giá trị, và việc ghi nhận điều này sẽ giúp vỗ về, xoa dịu bất kỳ cảm giác tội lỗi hay xấu hổ nào nếu bạn vô tình nghe thấy những điều trăn trở về tác động mà mình gây ra.

Khi đã chiêm nghiệm sâu sắc về những điều mình lắng nghe được, hãy cân nhắc xem đâu là (những) hành vi bạn muốn điều chỉnh (nếu có) để đưa tác động thực tế trở về đúng hướng với ý định chân thành của mình. Mục tiêu ở đây không phải là gồng mình biến đổi thành một phiên bản mà bạn nghĩ người khác sẽ yêu thích hay hài lòng nhất. Mục tiêu cốt lõi là biết quay vào bên trong để soi rọi những gì người khác sẻ chia về bạn, chiêm nghiệm nó theo thời gian, và xác định xem liệu nó có thể giúp bạn nhìn nhận bản thân một cách rõ nét hơn và sống một cuộc đời chân thật với chính mình hơn hay không.

Lời kết

Nếu bạn muốn tiếp tục đào sâu và khai phá thêm, bạn có thể tìm đến sự hỗ trợ từ trị liệu tâm lý cá nhân hoặc tham gia một nhóm trị liệu định hướng tiến trình. Các nhà trị liệu có thể đồng hành rất hiệu quả trong hành trình nhận diện điểm mù, bởi một phần trong quá trình đào tạo chuyên môn của chúng tôi là truyền tải những thông điệp khó nghe theo cách mà thân chủ có thể dung nạp và đón nhận được. Mục tiêu tối thượng của một nhà trị liệu là giúp thân chủ nâng cao năng lực và phát triển bản thân, ngay cả khi điều đó đòi hỏi phải đưa ra những phản hồi đầy thử thách. Các nhóm trị liệu định hướng tiến trình (đôi khi được gọi là nhóm tiến trình) cũng đặc biệt hữu ích trong việc giúp ta nhận biết các điểm mù, bởi họ tập trung vào những tương tác ngay trong thực tại "ở đây và lúc này" giữa các thành viên. Đó là một không gian hiếm hoi khuyến khích sự chân thành và bộc bạch trần trụi về những cảm xúc thực sự mà mọi người trải qua khi kết nối cùng nhau.

Hãy nhớ lại Nathan và lời nhận xét mà anh nhận được trong nhóm trị liệu của chúng tôi, rằng anh dường như đang đóng sầm cánh cửa trước sự giúp đỡ từ người khác. Vì hiểu rằng lời phản hồi này xuất phát từ những người bạn đồng hành đầy thiện chí, anh đã vô cùng chú tâm và cởi mở đón nhận. Anh lặng người nghiền ngẫm, rồi bộc bạch cảm giác chông chênh, bối rối khi nghe thấy điều đó. Nhưng anh cũng chia sẻ rằng khoảnh khắc ấy mang một ý nghĩa rất lớn, giúp anh nhận ra cách người khác nhìn nhận về tính tự chủ, khép kín của mình. Buổi trò chuyện ngày hôm đó không ngay lập tức xoay chuyển toàn bộ các mối quan hệ của anh, nhưng anh rời đi với sự suy ngẫm về cách bản thân có thể điều chỉnh để cất lời bày tỏ nhu cầu được chăm sóc và sẻ chia. Tương tự như Nathan, tự bản thân ta không thể nào quan sát trọn vẹn chính mình; ở một góc độ nào đó, ta buộc phải nương tựa vào góc nhìn của những người thực sự hiểu ta, và thực sự yêu thương ta.