Cái bẫy của việc đo lường thành công bằng những thành tựu bên ngoài

CÁC Ý CHÍNH

• Việc quá phụ thuộc vào sự công nhận bên ngoài có thể khiến bạn cảm thấy mình phải liên tục đuổi theo những thành tựu.
• Điều quan trọng là bạn cần biết cách tự công nhận chính mình từ bên trong.
• Không phải lúc nào bạn cũng phải đạt được điều gì đó thì mới là người có giá trị.

Sự củng cố (reinforcement) định hình hành vi của chúng ta. Xã hội bạn đang sống và những người xung quanh ảnh hưởng đến cách bạn nhận thức về một "hành vi tốt" (ví dụ: tốt nghiệp ra trường, tìm được một công việc,...). Bạn sẽ có xu hướng lặp lại một hành vi hơn khi nhận được sự công nhận bên ngoài như những lời khen ngợi hay sự trân trọng (ví dụ: một chiếc nhãn dán, một nụ cười, hay một lời "cảm ơn").

Rủi ro khi phụ thuộc vào sự công nhận bên ngoài

Sự công nhận bên ngoài về bản chất không phải là điều xấu. Tuy nhiên, nó có thể khiến bạn gặp rắc rối nếu bạn nhận ra mình đang coi sự công nhận từ mọi người và thế giới xung quanh là cách duy nhất để đo lường thành công và giá trị của bản thân. Điều này dễ đưa bạn vào một vòng lặp: làm mọi thứ chỉ vì những sự củng cố bên ngoài mà mình có thể đạt được, thay vì vì sự tự công nhận được tạo ra từ bên trong (như cảm giác trưởng thành và hài lòng từ chính nỗ lực của bản thân).

Hãy chú ý xem liệu những thành tựu bên ngoài (như lời khen ngợi từ người khác, sự ghi nhận) có đang trở thành thước đo chính để bạn đánh giá xem mình đã "đủ tốt" hay chưa.

Chủ đề này thường xuyên xuất hiện trong quá trình tôi làm việc với những người phụ nữ thành đạt và những người luôn theo đuổi thành tích cao nói chung. Và sự thật là, động lực muốn có được sự củng cố bên ngoài có thể đưa bạn đi khá xa trong cuộc sống. Có thể nó từng giúp bạn học tốt ở trường (bao gồm cả bậc cao học). Nó có thể từng là động lực thúc đẩy bạn tham gia vào các hoạt động thể thao, tình nguyện, hay công việc và tiếp tục cố gắng, ngay cả khi bạn không thực sự thích hoạt động đó, chỉ vì sự ghi nhận mà bạn nhận được (hoặc đang cố gắng để có được).

Việc tích cực tham gia vào các hoạt động như vậy và gặt hái thành tựu có thể từng là cách "ruột" để bạn nhận được lời khen từ những người xung quanh, hoặc là cách giúp bạn tránh bị tổn thương (về cảm xúc, tinh thần hay thể chất) từ các hình mẫu cha mẹ. Bạn có thể sẽ cảm thấy mình lúc nào cũng phải đuổi theo sự chấp thuận và công nhận từ người khác nếu đó đã là cơ chế mặc định của bạn từ trước đến nay.

Image by Camera-man from Pixabay 

Khi nào bạn mới biết mình đã làm đủ?

Càng lớn tuổi, những cơ hội có cấu trúc rõ ràng để bạn nhận được sự công nhận bên ngoài sẽ càng ít đi. Bạn có thể chỉ có một kỳ đánh giá hiệu suất công việc mỗi năm một lần, thay vì thường xuyên nhận điểm số như thời đi học. Những phản hồi, nếu được đưa ra một cách chu đáo, thường cũng sẽ rất tinh tế và đan xen giữa những việc bạn làm tốt cùng những điểm cần cải thiện.

Bạn có thể vươn lên đỉnh cao trong nghề nghiệp nhưng rồi lại cảm thấy mình không còn nơi nào để phát triển, hoặc thấy trống rỗng bên trong nếu điều đó không đi kèm với sự công nhận tích cực và liên tục từ bên ngoài. Nếu bạn chỉ dựa vào sự công nhận bên ngoài để biết mình đang thể hiện ra sao, thì mọi thông tin hay nhận xét có vẻ chỉ trích, tiêu cực đều có thể mang lại tác động quá mức và rất dễ khiến bạn cảm thấy bị lung lay.

Bạn cũng có thể nhận ra rằng bản thân rất khó cảm nhận được những cảm xúc tích cực một cách trọn vẹn từ các thành tựu mình đạt được, hoặc những cảm xúc đó trôi qua quá nhanh, đến mức bạn cảm thấy mình phải ngay lập tức lao vào đuổi theo mục tiêu tiếp theo. Chính vì vậy, tiếp tục phụ thuộc vào sự đánh giá bên ngoài có thể đẩy bạn vào rắc rối nếu bạn không có một phương cách tương xứng để tự tạo động lực, tự củng cố và trân trọng giá trị bản thân từ bên trong.

Hãy tìm những cách để tự công nhận bản thân từ bên trong

Ngay cả khi bạn làm mọi thứ "đúng chuẩn", những người xung quanh vẫn có thể không thể hoặc không sẵn lòng trao cho bạn sự công nhận mà bạn khao khát. Hoặc sự công nhận của họ có thể đi kèm với một vài phản hồi tiêu cực, khiến bạn gạt bỏ mất những điểm tích cực. Điều quan trọng là phải tìm ra những cách để tự công nhận chính mình, chủ động ghi nhận ý định cùng nỗ lực bạn đã bỏ ra cho mỗi hành động, và không coi nhẹ những điều tốt đẹp. Những gợi ý sau có thể trợ giúp bạn:

1. Nói chuyện với bản thân một cách dịu dàng.

Bạn có thể là kẻ chỉ trích gay gắt nhất, là người cổ vũ lớn nhất của chính mình, và đôi khi là cả hai. Hãy chú ý đến cách bạn trò chuyện với bản thân, bởi suy nghĩ sẽ định hình cách bạn nhìn nhận về chính mình, về người khác và cả thế giới xung quanh.

Trong tuần tới, hãy chủ động quan sát và ghi chép lại những điều tiêu cực mà bạn tự nói với chính mình. Nếu bạn phạm sai lầm, liệu suy nghĩ tự động xuất hiện trong đầu bạn có phải là "Đúng là mình, lúc nào cũng làm hỏng chuyện" hay "Mình sẽ chẳng bao giờ giỏi được như họ"? Những suy nghĩ như vậy chứa đầy các bẫy tư duy không lành mạnh mà điều quan trọng là bạn cần nhận diện và tái cấu trúc lại.

Thay vì "Đúng là mình, lúc nào cũng làm hỏng chuyện", một suy nghĩ công bằng hơn sẽ là: "Mình đã mắc sai lầm, và ai là con người thì cũng đều như vậy cả. Mình có thể học được điều gì từ việc này?"

Thay vì "Mình sẽ chẳng bao giờ giỏi được như họ", một suy nghĩ cân bằng hơn có thể là: "Việc so sánh bản thân với họ chẳng đem lại kết quả gì. Mấy tháng qua mình đã tiến bộ ra sao, và mình có thể tiếp tục phát triển bản thân như thế nào?"

2. Chủ động ghi nhận ý định và nỗ lực của bản thân.

Thay vì dựa dẫm vào sự công nhận từ bên ngoài (tức là sự củng cố từ người khác), hãy đặt niềm tin và giá trị vào những ý định tốt đẹp cùng nỗ lực mà bạn đã bỏ ra cho việc mình làm. Bạn có thể nói và làm tất cả những điều "hoàn hảo" nhất, nhưng người đối diện vẫn có thể không bận tâm hay dành cho bạn sự tán thưởng. Nếu cứ phụ thuộc vào những phản hồi bên ngoài đó, bạn có thể sẽ tự phớt lờ và phủ nhận chính những điều tốt đẹp mà bản thân đã thực hiện.

Hãy chuyển dịch sự tập trung: từ chỗ phụ thuộc vào sự công nhận bên ngoài sang việc tự trao cho mình những lời động viên và khen ngợi. Việc tiếp thu phản hồi từ bên ngoài để nhìn nhận hiệu suất công việc của bản thân vẫn là điều đúng đắn, tuy nhiên, nó nên được coi là một phần trong toàn bộ bức tranh về cách bạn đánh giá chính mình và thành công của bản thân.

3. Đừng coi nhẹ những điều tích cực.

Cuối cùng, đừng phủ nhận những mặt tích cực. Những nỗ lực của bạn vẫn luôn trọn vẹn ý nghĩa, ngay cả khi bạn không giành giải nhất, không đạt điểm số tuyệt đối, hay không được thăng chức.

Hãy thử hình dung việc nói với một vận động viên Olympic rằng họ lẽ ra không nên cố gắng, hoặc giá trị con người họ bị giảm sút chỉ vì họ không lấy được huy chương vàng. Phần lớn các vận động viên Olympic đều không chạm tay được vào tấm huy chương vàng; đó đơn giản là cách thế giới này vận hành. Nhưng điều đó chẳng hề làm cho thời gian, nỗ lực, hành trình hay mục đích của họ bớt đi ý nghĩa hay sự quan trọng.

Dựa dẫm vào phản hồi bên ngoài hoặc để nó chi phối quá mức cách bạn tự nhìn nhận bản thân là một cái bẫy.

Không phải lúc nào bạn cũng phải gặt hái thành tựu thì mới là người có giá trị. Bạn không cần phải trở nên hoàn hảo.

Bạn quan trọng, đơn giản vì bạn tồn tại.