Đảm bảo trẻ hiểu rõ giá trị của bản thân

ĐIỂM MẤU CHỐT

• Những lời nhận xét gay gắt từ cha mẹ có thể làm tổn thương sâu sắc đến cảm nhận về bản thân của trẻ, đồng thời vô tình bào mòn lòng tự trọng của con.
• Cha mẹ có thể vô tình thốt ra những lời tiêu cực rồi quên ngay chỉ sau vài phút, nhưng con trẻ lại có thể mang theo vết thương ấy suốt nhiều năm tháng.
• Trở thành người cha người mẹ tỉnh thức, biết làm chủ lời nói ngay cả trong cơn tức giận, chính là chiếc khiên bảo vệ hình ảnh bản thân của con.
• Những đứa trẻ sớm biết trân trọng giá trị của chính mình sẽ có nhiều cơ hội sống một cuộc đời hạnh phúc và trọn vẹn hơn.

Không có gì ngạc nhiên khi sự phê bình có thể đánh gục một đứa trẻ. Cha mẹ đôi khi không nhận ra sức mạnh to lớn trong từng lời nói của mình đối với việc hình thành nên cảm nhận về bản thân của con. Nếu cha mẹ chỉ kỳ vọng con phải làm mọi thứ theo đúng ý mình, nhưng lại tiếc nuối một lời khen khi con làm tốt, đứa trẻ sẽ cảm thấy mình như vô hình và không được trân trọng. Để rồi khi con phạm sai lầm hay không đạt kỳ vọng, cha mẹ lại lập tức chỉ trích, khiến trẻ cay đắng nhận ra: mình chỉ nhận được sự chú ý từ cha mẹ khi làm sai điều gì đó. Điều này dần gieo vào lòng trẻ cảm giác tồi tệ về chính mình. Khi phần lớn sự quan tâm nhận được đều mang màu sắc tiêu cực, trẻ sẽ dần đồng hóa và tin rằng bản thân thật kém cỏi. Từ đó, lòng tự trọng bị tổn thương nghiêm trọng và một hình ảnh bản thân lệch lạc, yếu ớt bắt đầu hình thành. Khi luôn cảm thấy tồi tệ về con người mình, trẻ rất dễ rơi vào "vòng xoáy tiêu cực" của cảm xúc, đẩy bản thân vào những khoảng tối tâm lý vô cùng đáng ngại.

Image by ymyphoto from Pixabay 

Những nguy cơ từ một "Hình ảnh bản thân" lệch lạc, yếu ớt

Những thiếu niên luôn cảm thấy mình "kém cỏi" phải đối mặt với rủi ro ở nhiều khía cạnh khác nhau. Kết quả học tập của các em có thể sa sút; các em dần thu mình, ngại kết giao bạn bè; thậm chí có thể hùa theo những nhóm bạn xấu vào các tình huống nguy hiểm chỉ để tìm kiếm cảm giác được thuộc về. Trong những trường hợp nghiêm trọng, điều này có thể dẫn đến hành vi tự hại và lạm dụng chất kích thích.

Cốt lõi của vấn đề nằm ở chỗ: những đứa trẻ lớn lên cùng những tổn thương về lòng tự trọng luôn phải sống trong muôn vàn rủi ro. Dù bất kỳ thanh thiếu niên nào cũng có những lúc phải vật lộn với sự tự ti, nhưng khi một đứa trẻ liên tục bị chỉ trích, điều đó sẽ gieo vào lòng chúng sự tuyệt vọng triệt hạ, gây ảnh hưởng tiêu cực đến mọi mặt của cuộc sống. Ví dụ, những đứa trẻ lớn lên với niềm tin rằng mình không đủ tốt thường cảm thấy bản thân không đủ năng lực để đạt được những điều mình khao khát. Hệ quả là các em dễ dàng bỏ cuộc hoặc không còn muốn nỗ lực cho những điều thực sự có ý nghĩa với mình.

Trong các mối quan hệ, những người trưởng thành với một hình ảnh bản thân kém cỏi thường nghĩ rằng mình không đáng được yêu thương. Do đó, họ có xu hướng nhẫn nại ở lại trong những mối quan hệ độc hại, lệch lạc vì cho rằng mình không xứng đáng với những điều tốt đẹp hơn. Trái lại, những đứa trẻ lớn lên cùng sự nhận thức rõ ràng về giá trị của bản thân thường sẽ trở thành những người biết thiết lập ranh giới sống lành mạnh, từ cách họ muốn sống cho đến con đường sự nghiệp mà họ lựa chọn.

Đó là lý do tại sao việc cha mẹ thể hiện niềm tự hào về con cái lại quan trọng đến vậy. Khi các thiếu niên hiểu được giá trị của chính mình, các em thường đưa ra những quyết định đúng đắn hơn. Nếu cảm thấy tự tin và được tôn trọng, các em sẽ biết kỳ vọng nhiều hơn ở bản thân. Suy cho cùng, khi một người cảm thấy trân trọng con người mình, họ sẽ không dễ dàng chấp nhận những ai đối xử tệ bạc với họ. Làm sao họ có thể chấp nhận bị tổn thương khi biết rõ mình xứng đáng với những điều tốt đẹp hơn?

Lời nhận xét tiêu cực có thể ám ảnh trẻ suốt nhiều năm tháng

Để giúp con phát triển một hình ảnh bản thân tích cực hơn, điều quan trọng là cha mẹ phải ý thức rõ những gì mình nói với con. Những lời vô tình thốt ra có thể bị người lớn quên đi chỉ sau vài phút, nhưng lại khắc sâu vào tâm trí đứa trẻ suốt nhiều năm. Nếu cha mẹ miêu tả con là béo phì hay mắng con ngu ngốc chỉ vì một sơ suất, điều đó có thể để lại những vết sẹo tâm lý dai dẳng.

Điều mà mỗi chúng ta đều có thể làm là nâng cao tính tỉnh thức trong cách tương tác với trẻ. Chúng ta không nhất thiết phải tán dương con liên tục; tuy nhiên, sẽ thật tuyệt vời nếu trẻ nhận được một lời động viên ấm áp khi làm tốt một việc gì đó hoặc hoàn thành một mục tiêu.

Sự thấu hiểu về sức mạnh của lời nói có thể tạo ra bước ngoặt lớn trong cuộc đời của một đứa trẻ. Việc cảm thấy bản thân có năng lực và bản lĩnh là yếu tố then chốt cho sự phát triển cảm xúc của con. Đôi khi, ranh giới giữa một cuộc đời thành công, trọn vẹn và một cuộc đời vật lộn, bế tắc chỉ đơn giản nằm ở việc đứa trẻ biết rõ giá trị của chính mình và tin rằng bản thân đủ khả năng vươn tới những mục tiêu có ý nghĩa đối với cuộc đời chúng.