Đầu tư cho danh mục tâm hồn không bao giờ là quá sớm

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Có một ranh giới rõ ràng giữa việc chỉ nhiều tuổi hơn và trở thành một bậc trưởng lão.
• Mỗi người đều có quyền chọn: hoặc đơn thuần là già đi theo năm tháng, hoặc từng bước bước vào phẩm chất của bậc trưởng lão.

Giá trị của việc chuẩn bị cho tuổi hưu bằng cách đầu tư tài chính từ sớm thì ai cũng hiểu. Thế nhưng, nếu ta mong những năm tháng tuổi già của mình thấm đẫm ý nghĩa và mục đích sống, thì điều đó đòi hỏi ta phải bắt đầu đầu tư cho “danh mục tâm lý” của chính mình. Nhà nghiên cứu huyền thoại học Michael Meade phân biệt rất rõ giữa “người chỉ nhiều tuổi” và “bậc trưởng lão”. Người chỉ nhiều tuổi đơn giản là tích lũy thêm năm tháng. Còn theo ông, “ai rồi cũng già đi, nhưng không phải ai cũng trở nên khôn ngoan; và bậc trưởng lão là những người biết rút ra trí tuệ từ chính những lần vấp ngã, những vết thương và những khoảnh khắc thức tỉnh của mình.”

Xây dựng một cái tôi đủ vững

Tài sản tài chính tạo nên một danh mục đầu tư tài chính. Mượn gợi ý của Meade, ta có thể xem những thất bại, tổn thương và thức tỉnh của mình như những “tài sản tâm lý”. Nhưng để có thể sáng tạo và trưởng thành từ những tài sản ấy, ta cần có một cái tôi đủ vững vàng.

Không có một độ tuổi cụ thể nào để bắt đầu đầu tư cho danh mục tâm lý của mình. Điều kiện duy nhất là ta có một cái tôi lành mạnh và một mong muốn chân thành được điều chỉnh, được thay đổi cùng với cái tôi ấy. Một cái tôi lành mạnh là khi ta có cảm giác giá trị bản thân ổn định và nhất quán. Đó cũng là khi ta hiểu rõ những giá trị cá nhân của mình và để chúng soi đường cho những quyết định quan trọng. Một cái tôi vững vàng cho phép ta cảm nhận, nhận diện và sống thật với những khát khao của mình. Nó trao cho ta động lực để thiết lập những ranh giới lành mạnh, bảo vệ những người và những điều ta yêu thương. Một cái tôi mạnh mẽ giúp ta nhận ra điểm mạnh lẫn điểm yếu của mình, và đủ bao dung để chấp nhận cả hai.

Source: Cathal Mac An Bheatha/Unsplash

Làm việc cùng cái tôi

Khi đã có một cái tôi tương đối lành mạnh, ta có thể bắt đầu làm việc cùng nó, bằng chính những “tài sản tâm lý” của mình: những thất bại, những vết thương, và những lần thức tỉnh. Những mục tiêu ban đầu của cái tôi, như đạt thành tựu, tạo ra sản phẩm, sở hữu, xây dựng, hay gây ấn tượng, dần dần không còn lấp lánh như trước. Cái tôi vẫn có thể tiếp tục giúp ta cống hiến và phụng sự; chỉ là nó không còn giữ vị trí tối cao, không còn ngự trị như một ông vua duy nhất trong đời ta nữa. 

Dưới đây là một vài gợi ý để bạn có thể vận dụng những “tài sản tâm lý” của mình và bắt đầu đầu tư cho danh mục tâm hồn.

Thực hành sự chăm sóc có trách nhiệm với những vết thương và những món quà của mình.

Điều này bắt đầu từ sự thành thật: thành thật về những tổn thương mình đã trải qua. Nghĩa là dám thừa nhận rằng mình đã từng bị thương. Ta chăm sóc vết thương của mình như một người quản gia tận tụy, lắng nghe và nâng niu chúng. Thông thường, vết thương thuộc về hai nhóm: những tổn thương do bị lạm dụng hay xâm phạm, và những thương tích do bị bỏ bê, thiếu quan tâm. Sự chăm sóc có trách nhiệm đòi hỏi ta tò mò một cách dịu dàng: vết thương này đang cần gì ở mình? Đôi khi, ta cần đến sự hỗ trợ chuyên môn để hiểu rõ cách chăm sóc nó tốt nhất. Những vết thương bị phớt lờ thường quay lại hết lần này đến lần khác trong đời ta, ngăn ta bước vào tầm nhìn của bậc trưởng lão, tầm nhìn vượt lên trên nỗi lo sinh tồn đơn thuần.

Những món quà của ta cũng cần được chăm sóc như vậy. Điều đó có nghĩa là nhận ra điểm mạnh của mình, học cách nuôi dưỡng chúng, và đem chúng ra phụng sự cuộc đời.

Khơi mở một sự tò mò lớn hơn về việc phụng sự.

Câu hỏi “Tôi muốn gì ở cuộc đời?” là một định hướng quen thuộc của cái tôi. Nhưng những người đang dần bước vào phẩm chất trưởng lão lại tò mò về điều ngược lại: “Cuộc đời đang muốn gì ở tôi?” Có một sự sẵn lòng sống cùng câu hỏi ấy, sống với thao thức xem mình có thể phục vụ ở đâu, bằng cách nào.

Giữ lấy thất bại một cách sáng tạo.

Nhìn từ góc độ của bậc trưởng lão, thất bại là một tài sản tâm lý quý giá. Giá trị ấy không chỉ nằm ở việc ta sẵn sàng học từ những lần vấp ngã. Nó còn nằm ở chỗ ta chấp nhận sự rộng lớn, mênh mang của đời sống, và hiểu rằng khi đã dấn thân vào hành trình ấy, thất bại là điều không thể tránh. Nếu bạn không từng thất bại, có lẽ bạn chưa thật sự tham dự trọn vẹn vào cuộc đời. Giữ lấy thất bại một cách sáng tạo cũng đòi hỏi lòng khiêm nhường, để không xem thất bại là sai trái hay đáng xấu hổ.

Thức tỉnh như một hành trình học việc.
Khi xem sự thức tỉnh như một quá trình học việc, ta không đặt mình lên cao hơn người khác. Thức tỉnh không có nghĩa là mình tiến hóa hơn ai. Nếu ta có một khoảnh khắc tỉnh thức, đơn giản là ta đã nhìn rõ điều mình cần học.

Những “kỳ học việc” của bậc trưởng lão.

Một trong những hành trình học việc quý giá là ý thức về sự hợp nhất. Cái tôi thường ưa thích cách nhìn nhị nguyên, để khẳng định sự tách biệt và độc đáo của mình. Ý thức hợp nhất thì kết nối ta với người khác, thay vì chia lìa. Nó còn có thể giúp ta cảm nhận mình thuộc về toàn bộ sự sống quanh mình.

Một hành trình khác là buông bỏ nỗ lực phải “sửa cho đời đúng ý mình” – thú tiêu khiển yêu thích của cái tôi. Lựa chọn của bậc trưởng lão là để cuộc đời “uốn nắn” lại mình. Sự cho phép ấy có thể được xem như một cam kết sống theo tinh thần của Lời Nguyện Bình An: “Xin cho con sự bình thản để chấp nhận những điều con không thể thay đổi, lòng can đảm để thay đổi những điều con có thể, và trí tuệ để nhận ra sự khác biệt.”

Ngoài ra, còn có một kiểu “tập sự” khác, một sự thức tỉnh để rồi sống trong thế đối đầu với cuộc đời. Sự mắc kẹt ấy khiến ta hoặc ra sức chiến thắng cuộc sống, hoặc thu mình lại trong cảm giác mình là nạn nhân của nó. Lựa chọn của bậc trưởng thành là sống trong lòng biết ơn và sự rộng lượng. Ta vẫn biết ơn tất cả những gì mình đã được trao tặng, và sẵn lòng hào phóng với thời gian, sức lực cùng những ân huệ riêng có của mình.

Nếu bạn tin rằng mình đang sở hữu một cái tôi đủ trưởng thành, có lẽ đã đến lúc bạn bắt đầu đóng góp vào danh mục tâm lý của mình. Việc bỏ qua công việc nội tâm này rất dễ, và hệ quả là ta già đi quá sớm.

Già đi không nhất thiết phải là một bản danh sách những mất mát và nuối tiếc. Nhưng ngay cả khi bạn có một cái tôi mạnh mẽ, bạn cũng chỉ có thể hy vọng sở hữu một danh mục tâm lý vững vàng nếu bắt đầu tích lũy tài sản từ bây giờ. Đợi đến năm 70 tuổi thì có thể đã quá muộn.

Về tác giả

Paul J. Dunion đã hành nghề trị liệu tâm lý và tư vấn trong phòng khám riêng suốt 45 năm qua. Ông là tác giả của tám cuốn sách, ghi dấu ấn bằng những suy tư sâu sắc và trải nghiệm nghề nghiệp bền bỉ của mình.

Nguồn: It's Not Too Early to Invest in Your Psychological Portfolio | Psychology Today