Hy vọng mới khi nỗi sợ thất bại đè nặng tâm trí bạn

ĐIỂM CHÍNH

• Nhiều người tìm đến trị liệu bị kẹt lại trong cuộc sống vì nỗi sợ thất bại.
• Phương pháp Tái cấu trúc hình ảnh / Tái lập kịch bản hình ảnh (Imagery Rescripting - ImRs) hướng tới việc thay đổi cách các ký ức tái hiện trong tâm trí.
• Nghiên cứu cho thấy phương pháp này giúp giảm bớt nỗi buồn, nỗi sợ thất bại và cảm giác tội lỗi.

Thâm niên nhiều năm thực hành lâm sàng trong lĩnh vực các rối loạn lo âu mang đến cho tôi cơ hội làm việc với vô số thân chủ đang loay hoay trong lối mòn của nỗi sợ thất bại. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến điều này, từ thái độ cầu toàn cứng nhắc cho đến một bản dạng gắn chặt vào thành tích. Không hiếm gặp, chính những ký ức tổn thương thời thơ ấu lại là nhân tố cốt lõi nuôi dưỡng nỗi sợ ấy. Bạo hành cảm xúc, những lời chỉ trích quá khắc nghiệt và sự bỏ mặc có thể tạo ra những gợn sóng tiêu cực, gặm nhấm lòng tự trọng của một con người dù nhiều thập kỷ đã trôi qua.

Cha mẹ hoặc những người chăm sóc đã phản ứng thế nào trước những sai sót của bạn khi còn là một đứa trẻ? Họ có mắng chửi, khiến bạn khiếp sợ những cơn thịnh nộ bộc phát đến mức không dám cất lời tự bảo vệ mình? Việc khắc sâu bài học rằng phạm sai lầm là điều phải sợ hãi bằng mọi giá có thể trở thành một vòng lặp độc hại suốt quá trình trưởng thành: bạn trở nên e sợ trước những thử thách mới, điều này tước đi cơ hội luyện tập cách đối mặt với sai lầm, khiến sai lầm lại càng trở nên đáng sợ hơn, và cứ thế vòng lặp tự củng cố chính nó. Mẫu hình này có thể bám theo bạn đến tận tuổi trưởng thành, đặc biệt là trong cách bạn cảm nhận về việc "làm hỏng chuyện". Có phải việc mắc sai lầm có đang làm bạn cảm thấy bản thân bớt đi giá trị?

Nếu đúng là như vậy, một nghiên cứu mới đầy hứa hẹn mang đến hy vọng cho quá trình điều trị.

Image by PaftDrunk from Pixabay

Một nghiên cứu gần đây từ Phòng thí nghiệm Thần kinh học Cảm xúc tại Đại học SWPS ở Warsaw gợi ý rằng một hình thức tâm lý trị liệu chuyên sâu dựa trên hình ảnh có thể giúp xoa dịu nỗi đau từ những ký ức tuổi thơ này.

Nghiên cứu được thực hiện trên 180 người trưởng thành ở độ tuổi từ 18 đến 35, tất cả đều ghi nhận bản thân đang trải qua nỗi sợ thất bại. Họ đã tham gia vào hai tuần trị liệu nhắm vào các ký ức thơ ấu về việc bị chỉ trích khắc nghiệt. Ở nhóm thứ nhất, các thành viên được hỗ trợ áp dụng kỹ thuật tiếp xúc tưởng tượng / tiếp xúc với ký ức/hình ảnh bằng sự tưởng tượng (Imagery Exposure - IE), trong đó họ chỉ đơn thuần được yêu cầu gợi nhớ lại những tình huống từng kích hoạt cảm giác sợ hãi hoặc lo âu. Nhóm này đóng vai trò là nhóm đối chứng, nơi các ký ức được tái hiện nhưng không bị thay đổi.

Ở nhóm thứ hai, các thành viên được hướng dẫn sử dụng kỹ thuật Tái lập kịch bản hình ảnh (Imagery Rescripting - ImRs), một kỹ thuật chủ động hơn, được thiết kế để thay đổi cách các ký ức tái diễn trong tâm trí bạn. Một khi người tham gia gợi nhớ lại trải nghiệm đau buồn, họ sẽ tưởng tượng ra một người đồng hành luôn ủng hộ đứng ra bảo vệ họ ngay sau đó, trực tiếp đối đầu với kẻ chỉ trích cay nghiệt và trao niềm vỗ về, tựa đỡ cho đứa trẻ thơ ấu bên trong họ.

Sau cùng, nhóm thứ ba sử dụng phương pháp Tái lập kịch bản hình ảnh (ImRs) này nhưng có khoảng hoãn 10 phút giữa lúc gợi nhớ ký ức và lúc tưởng tượng ra sự hỗ trợ.

Các đánh giá đa dạng được thực hiện ngay sau quá trình can thiệp, sau đó lặp lại vào mốc 3 tháng và 6 tháng tiếp theo. Thật ấn tượng, tất cả các phương pháp tiếp cận đều giúp giảm bớt nỗi buồn, nỗi sợ thất bại và cảm giác tội lỗi. Điều này thậm chí còn được chứng minh qua sinh lý học, với mức độ phản ứng của cơ thể trước các ký ức giảm đi thấy rõ, ngay cả sau 3 và 6 tháng. Kết quả này gợi ý rằng hiệu ứng bộc lộ chung khi gợi nhớ lại các ký ức đau buồn trong một môi trường an toàn đã mang lại những tác động tích cực.

Tuy nhiên, hiệu quả vượt trội nhất lại đến từ kỹ thuật Tái lập kịch bản hình ảnh được thực hiện liền mạch không hoãn. Các nhà nghiên cứu phỏng đoán rằng một phần lý do khiến phương pháp này đạt hiệu quả đặc biệt tốt là vì nó đi ngược lại mong đợi: yếu tố bất ngờ đóng vai trò rất quan trọng. Người tham gia có thể đinh ninh rằng ký ức sẽ diễn ra với cảnh đứa trẻ thơ ấu của họ bị bỏ mặc, không ai bảo vệ hay tựa đỡ; nhưng thay vào đó, ký ức lại xoay chuyển sang một kết cục mới hoàn toàn trái với dự đoán. Điều này giúp các đường dẫn thần kinh-nhận thức mới dễ dàng được hình thành và khắc sâu hơn.

Vì vậy, nếu có một ký ức thời thơ ấu đặc biệt gặm nhấm và làm bạn đau đớn bấy lâu, có lẽ bạn có thể nhẹ nhàng thử nghiệm phiên bản tự trợ giúp của phương pháp này. Khi ký ức ấy hiện về, hãy viết lại kịch bản và tưởng tượng ra một người bảo vệ luôn đồng hành, dang tay che chở cho bạn. Biết đâu, điều đó thực sự sẽ tạo nên sự thay đổi!