Khi con cái "vượt quá" mong đợi: Nỗi niềm trăn trở của những người làm cha mẹ

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Mong muốn về việc sinh con đóng vai trò then chốt trong việc liệu con cái có mang lại hạnh phúc cho cha mẹ hay không.
• Một nghiên cứu mới đã phân tích dữ liệu về ý muốn sinh con, số lượng con thực tế và cảm giác hạnh phúc trong cuộc sống.
• Những bậc phụ huynh có nhiều con hơn dự định thường có chỉ số hạnh phúc về tâm lý thấp hơn so với những người khác.
• Ý nguyện về việc sinh con là yếu tố quyết định sợi dây liên kết giữa việc làm cha mẹ và sự hài lòng với cuộc sống.

Chuyện con cái và hạnh phúc của cha mẹ

Câu hỏi liệu có con có giúp cha mẹ hạnh phúc hơn hay không vốn chẳng dễ gì trả lời. Không có một "con số vàng" nào về số lượng con cái để đảm bảo một người cha, người mẹ sẽ hạnh phúc vẹn tròn. Có một yếu tố quan trọng nhưng thường bị các nghiên cứu tâm lý trước đây bỏ qua: đó chính là ý muốn tự thân của mỗi người.

Với một người hoàn toàn không có ý định sinh con, việc không có con chẳng hề khiến họ cảm thấy buồn phiền. Ngược lại, với những ai luôn khao khát tiếng cười trẻ thơ, việc không thể thụ thai có thể là một cú sốc lớn về mặt cảm xúc. Chính vì vậy, để thực sự thấu hiểu mối quan hệ giữa việc nuôi dạy con cái và sự an yên trong tâm hồn, các nghiên cứu tâm lý cần phải xem xét kỹ lưỡng mong muốn thực sự của các bậc cha mẹ.

Nghiên cứu về sự chênh lệch giữa mong đợi và thực tế

Một nghiên cứu mới mang tên "Sự chênh lệch giữa số lượng con thực tế và mong muốn ảnh hưởng thế nào đến hạnh phúc của người trưởng thành", vừa được công bố trên tạp chí Journal of Personality, đã tập trung làm rõ sức ảnh hưởng của khoảng cách này (Buchinger và cộng sự, 2026). Nhóm nghiên cứu, đứng đầu là nhà khoa học Laura Buchinger từ Đại học Berlin, đã phân tích dữ liệu từ bảng khảo sát Kinh tế - Xã hội Đức để tìm ra câu trả lời.

Nhìn chung, dữ liệu từ hơn 23.000 tình nguyện viên đã được đưa vào phân tích. Tất cả những người tham gia đều trả lời câu hỏi: “Số lượng con cái lý tưởng mà bạn mong muốn là bao nhiêu?” và cho biết số con thực tế họ đang có. Dựa trên câu trả lời, các nhà khoa học đã chia nhóm dữ liệu thành 5 nhóm riêng biệt:

• Những người chủ động lựa chọn cuộc sống không con cái.
• Những người mong muốn có con nhưng không thể (hiếm muộn ngoài ý muốn).
• Những bậc cha mẹ có chính xác số con như họ hằng mong ước.
• Những bậc cha mẹ đã có con, nhưng ít hơn số lượng họ từng dự định.
• Những bậc cha mẹ có nhiều con hơn mức họ mong muốn ban đầu.

Tất cả tình nguyện viên cũng chia sẻ về mức độ hài lòng với cuộc sống nói chung, cũng như trong các khía cạnh cụ thể như công việc và gia đình. Ngoài ra, các thông tin bổ sung khác cũng được thu thập để đảm bảo tính khách quan, bao gồm nơi sinh sống, chất lượng dịch vụ chăm sóc trẻ em tại địa phương và tôn giáo của họ.

Kết quả nghiên cứu

Chỉ một nhóm duy nhất ghi nhận sự sụt giảm đáng kể về chỉ số hạnh phúc so với các nhóm còn lại.

Tính trung bình trên tất cả các nhóm, số con thực tế là 1,56, trong khi số con lý tưởng được mong đợi là 2,35.

Nhìn tổng thể, 4 trên 5 nhóm có chỉ số hạnh phúc tâm lý tương đương nhau. Nhóm này bao gồm cả những người không có con (dù tự nguyện hay không) và những bậc cha mẹ có số con bằng hoặc ít hơn mong muốn. Duy chỉ có một nhóm cho thấy mức độ an lạc về tâm lý thấp hơn hẳn so với 4 nhóm còn lại ở mọi độ tuổi: Đó là những bậc cha mẹ có nhiều con hơn mức họ dự định.

Đối với những người không có con ngoài ý muốn, kết quả có sự khác biệt theo độ tuổi. Trong khi những người trẻ tuổi chưa có con dù rất muốn vẫn giữ được trạng thái tâm lý ổn định, thì những người lớn tuổi hơn khi không thể thực hiện được thiên chức làm cha mẹ lại cảm thấy ít hài lòng với cuộc sống hơn các nhóm khác.

Điều đáng chú ý là các yếu tố như tôn giáo, chuẩn mực xã hội hay hạ tầng chăm sóc trẻ em đều không gây ra tác động đáng kể nào đến kết quả chung này.

Thông điệp rút ra

Qua nghiên cứu trên hơn 23.000 người, các nhà khoa học đã chứng minh được rằng những bậc cha mẹ có nhiều con hơn mong đợi thường có sức khỏe tâm lý kém hơn các nhóm còn lại. Dù chưa thể khẳng định chắc chắn nguyên nhân sâu xa, các chuyên gia thảo luận rằng gánh nặng tài chính và việc đánh mất quyền tự chủ trong cuộc sống cá nhân có thể là những yếu tố khiến họ cảm thấy bớt hạnh phúc. Bên cạnh đó, nỗi buồn cũng hiện rõ ở những người lớn tuổi sống trong cảnh không con cái dù lòng luôn khao khát. Những kết quả này cho thấy, ý muốn thực sự về việc sinh con chính là chìa khóa để thấu hiểu liệu tiếng cười trẻ thơ có thực sự mang lại hạnh phúc viên mãn cho một đôi vợ chồng hay không. 

References

Buchinger, L., M. D. Krämer, M. A. van Scheppingen, and D. Gerstorf. 2026. How a Mismatch Between Actual and Desired Fertility Relates to Well-Being Across Adulthood. Journal of Personality 1–14. https://doi.org/10.1111/jopy.70069.

Tác giả: Sebastian Ocklenburg, Ph.D.

Nguồn: Having More Children Than Desired Makes Parents Unhappy | Psychology Today