Những người mẹ "coi đàn ông là cái rốn vũ trụ" và nỗi đau để lại cho con gái

NHỮNG ĐIỂM CỐT YẾU

• Kiểu làm mẹ đặt đàn ông làm trung tâm sẽ trở thành mối nguy hại khi người mẹ thiếu đi sự sáng suốt, thiếu ranh giới và không đủ sức bảo vệ con.
• Tư tưởng "trọng nam" có thể bén rễ ngay trong nếp nhà khi mọi nhu cầu và góc nhìn của người đàn ông mặc nhiên trở thành thước đo cho cả gia đình.
• Những người con gái lớn lên trong môi trường này dễ hằn sâu niềm tin rằng đàn ông mới là nhân vật chính, còn phụ nữ sinh ra là để xoay quanh họ.
• Hành trình chữa lành của người con gái chỉ thực sự bắt đầu khi chúng ta dám gọi thẳng tên tổn thương này.

Không có điều gì làm lung lay thế giới tuổi thơ của một đứa trẻ dữ dội hơn việc chứng kiến người mẹ luôn đặt nhu cầu của một người đàn ông lên trên cả con ruột của mình.

Trong ngôn ngữ mạng ngày nay, người ta hay gọi đây là kiểu tâm lý “pick-me” (khát khao được đàn ông chọn). Nhưng dưới góc độ tâm lý học lâm sàng, tôi muốn định nghĩa nó một cách cẩn trọng hơn: Đó là sự "đầu tư tình cảm quá mức" vào các mối quan hệ. Khi đó, sự gắn bó lãng mạn trở thành điều cốt lõi duy nhất, khiến mọi tình cảm khác, mọi trách nhiệm, giá trị sống và bản sắc cá nhân đều bị đẩy xuống hàng thứ hai.

Tôi không nói về những người mẹ đang ở trong một mối quan hệ lành mạnh, dù họ đã kết hôn hay chưa. Tôi cũng không bàn đến những người mẹ đi hẹn hò, hay việc họ khao khát yêu thương, sự thân mật và một bờ vai bầu bạn. Đó đều là những nhu cầu cơ bản của con người.

Điều tôi đang muốn nói ở đây là người mẹ luôn tìm kiếm sự chú ý và công nhận từ đàn ông một cách cực đoan. Người mẹ thu xếp cả cuộc đời, cả ngôi nhà và đánh mất bản sắc của mình chỉ để chạy theo và giữ chân một người đàn ông, mà thường đó lại là những cuộc tình ngắn ngủi, chóng vánh, hết người này đến người khác.

Cô ấy là người mẹ để cho chuyện tình cảm của mình liên tục trở thành "cơn bão lòng" chi phối bầu không khí của cả gia đình. Những đứa trẻ hiểu rất rõ rằng người đàn ông của mẹ luôn là ưu tiên số một: sự thoải mái, cảm xúc và sở thích của ông ta luôn đứng trên tất cả mọi người.

Đôi khi các mối quan hệ ấy chồng chéo lên nhau. Đôi khi chúng nối tiếp nhau, nhưng kịch bản thì không hề thay đổi: Một người đàn ông mới bước vào nhà, trật tự gia đình lập tức bị đảo lộn để xoay quanh ông ta, và những đứa trẻ buộc phải tự mình thích nghi.

Ông ta có thể dọn đến ở cùng, hoặc cả nhà phải chuyển đến sống bên nhà ông ta. Lũ trẻ có thể bị bỏ lại một mình với người đàn ông đó khi lòng tin còn chưa kịp hình thành. Các ranh giới trở nên lỏng lẻo. Sự riêng tư bị xâm phạm. Người mẹ có thể nhắm mắt làm ngơ trước mọi dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm chỉ vì cô ấy muốn níu giữ mối quan hệ, vì cần chỗ dựa kinh tế, sợ cảm giác cô đơn, hoặc đơn giản là cần một người đàn ông công nhận thì mới thấy mình có giá trị.

Mối nguy thực chất không nằm ở sự hiện diện của một người bạn đời là nam giới. Mối nguy nằm ở sự thiếu sáng suốt, thiếu ranh giới rõ ràng và thiếu một tấm khiên bảo vệ con của người mẹ.

Tư tưởng trọng nam khinh nữ bắt đầu ngay từ nếp nhà 

Hành vi này của người mẹ cũng phản ánh một khái niệm mà các nhà tâm lý học xã hội gọi là "androcentrism" (tư tưởng lấy nam giới làm trung tâm): khuynh hướng mặc nhiên coi đàn ông, góc nhìn của nam giới và nhu cầu của họ là thước đo chuẩn mực cho tất cả (Hutchinson, 2023). Trong nếp nghĩ này, đàn ông luôn được xem là hình mẫu mặc định. Đối với một người mẹ, tư tưởng này có thể đã hằn sâu vào tiềm thức. Có thể trong tâm thức cô ấy không hề nghĩ đàn ông quan trọng hơn phụ nữ, nhưng mọi hành động cô ấy làm lại đang nói với con mình điều ngược lại.

Sự thay đổi trong cấu trúc gia đình 

Mô hình gia đình "truyền thống" với cả cha lẫn mẹ ruột giờ đây không còn là lựa chọn duy nhất chiếm thế thượng phong. Rất nhiều đứa trẻ đang lớn lên trong những mái nhà mà người đàn ông không có quan hệ máu mủ lại đóng vai trò quan trọng trong việc chăm sóc hoặc quản lý gia đình.

Có khoảng 20% đến 50% trẻ em đang sống cùng mẹ đơn thân, bao gồm cả các gia đình chỉ có một cha/mẹ đơn độc hoặc các cặp đôi sống thử, nhưng không tính những trẻ sống cùng cha mẹ kế đã kết hôn hợp pháp (Kids Count Data Center, 2026; Pew Research Center, 2019). Trẻ em trong các gia đình đơn thân có nguy cơ bị ngược đãi cao hơn khi gia đình phải đối mặt với gánh nặng tài chính, thiếu sự hỗ trợ từ xã hội, chỗ ở bấp bênh, người nuôi dưỡng bị kiệt sức vì áp lực, hoặc có những mối quan hệ bất ổn với người lớn. Mối lo ngại ở đây không nằm ở bản chất của việc làm mẹ đơn thân, mà nằm ở sự chồng chất của những nỗi lo toan và sự thiếu vắng của những điểm tựa bảo vệ.

Nhiều người cha dượng, cha nuôi hay những người đàn ông đỡ đầu thực sự rất yêu thương, vững chãi và biết bảo vệ con cái. Điều đáng lo ở đây không phải là cấu trúc của một gia đình, mà là sự bất ổn liên tục trong các mối quan hệ, các ranh giới lỏng lẻo và việc để người lạ tiếp cận trẻ em một cách thiếu an toàn.

Khi cấu trúc gia đình không ngừng thay đổi, các chương trình và nguồn lực hỗ trợ cũng ngày càng thích ứng để nâng đỡ các mô hình gia đình đa dạng. Những nỗ lực này bao gồm các sáng kiến khơi dậy trách nhiệm làm cha cho cả cha ruột lẫn cha nuôi/cha kế, cùng các chương trình giáo dục kỹ năng làm cha mẹ nhằm củng cố năng lực chăm sóc, bảo vệ an toàn cho trẻ và xây dựng những mối quan hệ gia đình lành mạnh (Altafim và cộng sự, 2016; Howe và cộng sự, 2017).

Khi những người lớn chưa qua kiểm chứng bước vào đời con 

Các nghiên cứu cho thấy trẻ em có nguy cơ bị ngược đãi cao hơn khi một người đàn ông xa lạ hoặc một mối quan hệ tình cảm bất ổn được đưa vào nhà mà thiếu đi sự tìm hiểu kỹ càng, thiếu sự giám sát và các ranh giới cần thiết. Sự hiện diện của một người cha không có quan hệ máu mủ trong nhà khiến trẻ phải đối mặt với nguy cơ bị lạm dụng, bao gồm cả bạo lực thể xác, tinh thần và xâm hại tình dục, cao hơn đáng kể so với những đứa trẻ được sống chung với cả cha mẹ ruột (Berger và cộng sự, 2009; Sedlack và cộng sự, 2010).

Nỗi đau hằn lên vai người con gái 

Đối với những người con gái, điều này có thể gây ra những tổn thương đặc biệt sâu sắc. Cô bé không chỉ phải phơi mình trước những bất ổn; mà ngay trong chính ngôi nhà của mình, em đang bị "huấn luyện" để chấp nhận một tôn ti giới tính lệch lạc. Em học được rằng đàn ông mới là trung tâm, còn phụ nữ chỉ là những vệ tinh xoay quanh họ. Em học được rằng sự công nhận của đàn ông là một thứ thước đo giá trị. Và em học được rằng, việc được một người đàn ông lựa chọn còn quan trọng hơn việc em biết trân quý chính bản thân mình.

Điều này vô cùng nguy hại, bởi trẻ con không lớn lên bằng những gì người mẹ nói. Chúng lớn lên bằng những gì người mẹ làm.

Một người con gái cũng có thể phải chứng kiến những cuộc trò chuyện của người lớn, những xung đột của người lớn, chuyện tình dục của người lớn, những gánh nặng tiền bạc và cả sự bấp bênh trong tình cảm của người lớn, khi mà tâm sinh lý của em còn quá non nớt, chưa sẵn sàng để tiếp nhận và chuyển hóa những điều đó.

Đôi khi, người con gái còn bị đổ lỗi là đang cố tình phá hoại hạnh phúc hay mối quan hệ của mẹ. Em có thể bị mắng là quá nhạy cảm, hoặc "chỉ muốn thấy mẹ đau khổ". Em phải thay mẹ chăm sóc các em nhỏ để mẹ rảnh rang đi hẹn hò. Em bị buộc phải gồng gánh những đổ vỡ cảm xúc sau mỗi cuộc tình thất bại của mẹ, rồi lại phải trở thành điểm tựa để vỗ về mẹ sau những tổn thương.

Đó không phải là sự "trưởng thành". Đó là sự "cha mẹ hóa đứa trẻ" (khi đứa trẻ buộc phải đóng vai làm cha mẹ).

Mối quan hệ giữa mẹ và con bị đảo ngược hoàn toàn. Người con gái bỗng chốc trở thành người lắng nghe, người xoa dịu, người trút bầu tâm sự, hay tấm khiên bảo vệ cho mẹ. Trong khi đó, những nhu cầu tuổi thơ của chính em lại chẳng một ai đoái hoài.

Trẻ con không có trách nhiệm phải bảo bọc các mối quan hệ của người lớn. Chính người lớn mới có trách nhiệm phải chở che cho thế giới của trẻ thơ.

Hoàn cảnh không thể bào chữa cho tổn thương 

Nhiều người mẹ rơi vào cái bẫy tâm lý này có thể cũng từng mang trong mình những vết thương lòng quá khứ. Có người lớn lên trong sự ghẻ lạnh, bị lạm dụng, bị bỏ rơi, hoặc bị tiêm nhiễm ý nghĩ rằng giá trị của mình phụ thuộc vào việc có được đàn ông săn đón hay không. Có người lại đang phải vật lộn với cái nghèo, với sự cô độc, trầm cảm, chất kích thích, hoặc những tổn thương chưa lành trong tâm thức về sự gắn bó. Hoàn cảnh đáng thương thật đấy, nhưng hoàn cảnh không thể xóa nhòa đi những hệ lụy.

Quá khứ của người mẹ có thể giải thích cho chiếc vòng lặp luẩn quẩn này, nhưng nó không thể phủ nhận những nỗi đau có thật mà đứa trẻ phải chịu đựng. Một lời giải thích không bao giờ đồng nghĩa với một sự bào chữa.

Đứa trẻ thực sự cần gì? 

Trẻ con cần một mái nhà mà ở đó, bất kỳ người lớn nào muốn bước vào đều phải được tìm hiểu và cân nhắc kỹ lưỡng. Chúng cần sự riêng tư. Chúng cần được chở che, giám sát. Chúng cần một điểm tựa cảm xúc vững vàng. Chúng cần biết rằng những bất an, khó chịu của mình luôn được lắng nghe. Và chúng cần biết rằng, không một người tình nào có thể quan trọng hơn sự an toàn của chính các em.

Để hàn gắn sợi dây gắn kết ấy, người mẹ cần:

• Biết lắng nghe con mình.
• Cho con thấy rõ ràng con luôn là ưu tiên số một.
• Sống chậm lại trong các mối quan hệ mới.
• Không vội vàng đưa người yêu về sống chung nhà.
• Không bỏ mặc con một mình với người tình khi chưa hiểu rõ về họ.
• Mang lại một môi trường sống ổn định và nhất quán.
• Biến ngôi nhà trở thành một chốn bình yên để trở về.

Hành trình chữa lành của những người con gái 

Đối với những người con gái đã trưởng thành dưới bóng đôi vai của người mẹ "coi đàn ông là tất cả", hành trình tự chữa lành thường bắt đầu bằng việc dám gọi thẳng tên những gì đã qua.

Điều đó nghĩa là bạn nhận ra rằng sự hỗn độn, tổn thương năm xưa không hề là lẽ đương nhiên, dù nó đã quá đỗi quen thuộc với tuổi thơ bạn. Điều đó nghĩa là bạn hiểu rằng mình không hề "quá nhạy cảm" khi nhận ra những nguy hiểm quanh mình. Bạn không sai, bạn chỉ là một đứa trẻ có trực giác nhạy bén. Bạn đã phải gồng mình để thích nghi. Bạn đã phải nỗ lực để sinh tồn trong một mái nhà mà ham muốn của người lớn lại mang quyền lực lớn hơn sự an toàn của một đứa trẻ.

Chữa lành cũng đồng nghĩa với việc bạn kiên quyết từ chối nhận lại "bài học truyền đời" rằng giá trị của bản thân phụ thuộc vào việc được ai đó chọn lựa.

Hành trình ấy đòi hỏi bạn phải can đảm xé bỏ tập kịch bản cũ kỹ coi đàn ông là nhân vật chính của cuộc đời mình.

Hãy luôn nhớ rằng 

Bạn luôn luôn xứng đáng được chở che. 

Bạn luôn luôn xứng đáng được tin tưởng. 

Và bạn luôn luôn xứng đáng được lựa chọn. 

References

Altafim, E. R. P., Pedro, M. E. A., & Linhares, M. B. M. (2016). Effectiveness of ACT Raising Safe Kids Parenting Program in a developing country. Children and Youth Services Review, 70, 315-323

Berger, L. M., Paxson, C., & Waldfogel, J. (2009). Mothers, men, and child protective services involvement. Child Maltreatment, 14(3), 263-276.

Howe, T. R., Knox, M., Altafim, E. R. P., Linhares, M. B. M., Nishizawa, N., Fu, T. J., ... & Pereira, (2017). International child abuse prevention: insights from ACT Raising Safe Kids. Child and Adolescent Mental Health , 22(4), 194-200.

Hutchinson, J. (2023). Androcentrism. ebsco.com/research-starters/women-s-studies-and-feminism/androcentrism#full-article

Kids Count Data Center. (2026). Children in Single-Parent Families by Race and Ethnicity in United States. datacenter.aecf.org/data/tables/107-children-in-single-parent-families-by-race-and-ethnicity#detailed/1/any/false/1096/8223,4040,4039,2638,2597,4758,1353/432,431

Pew Research Center. (2019). U.S. has world’s highest rate of children living in single-parent households. pewresearch.org/short-reads/2019/12/12/u-s-children-more-likely-than-children-in-other-countries-to-live-with-just-one-parent/.

Sedlak, A. J., Mettenburg, J., Basena, M., Peta, I., McPherson, K., Greene, A., & Li, S. (2010). Fourth national incidence study of child abuse and neglect (NIS-4). Washington, DC: US Department of Health and Human Services.

Tác giả: Bridgette Peteet Ph.D. | Psychology Today

Tìm đọc sách Đâu Phải Mẹ Nào Cũng Là Mẹ?

https://s.shopee.vn/8V6bWSkVDA