Nuôi dưỡng và Nâng cao Giá trị Bản thân

ĐIỂM THEN CHỐT

• Giá trị bản thân luôn biến chuyển, được hình thành từ cách ta kết nối với những chuyển biến trong nội tâm.
• Sự hiện diện và lòng trắc ẩn với bản thân giúp ta đối diện với những cảm xúc khó khăn bằng sự tự trọng.
• Một giá trị bản thân lành mạnh sẽ tạo ra khoảng không lắng đọng quanh các cảm xúc, thay vì phản ứng bồng bột với chúng.
• Học hỏi từ sai lầm mà không tự dằn vặt giúp ta củng cố sự kiên cường và sức mạnh nội tâm.

Giá trị bản thân không phải là một món hàng cố định mà ta sở hữu hoặc không. Nó luôn biến chuyển và linh hoạt. Có những lúc ta cảm thấy mọi thứ hanh thông và tự hào về chính mình. Nhưng cũng có những khoảnh khắc, sự tự phê bình lại lấn át sự bình yên và cảm giác về giá trị của bản thân.

Vậy làm thế nào để ta có thể neo giữ một cảm giác bền vững hơn về giá trị và phẩm giá của chính mình?

Image by RosZie from Pixabay

Hiện diện trước những chuyển biến của trải nghiệm

Ta không thể đòi hỏi bản thân lúc nào cũng phải thấy dễ chịu, luôn thản nhiên trước những biến động của cuộc đời. Nhưng ta hoàn toàn có thể học cách duy trì sự kết nối với chính mình, dù bất kỳ điều gì xảy ra đi nữa. Thay vì ngoảnh mặt quay đi khỏi những cảm xúc thật của mình, ta có thể trân trọng bản thân đủ để dũng cảm đối diện với nó, cho dù trải nghiệm đó có đôi lúc khó chịu hay chẳng mấy dễ dàng.

Cảm giác vững vàng về giá trị bản thân tựa trên khả năng mang một sự hiện diện dịu dàng đến cho bất cứ điều gì ta đang trải qua, biết ôm lấy chính mình bằng sự tử tế và tự trọng, thay vì tự trách cứ bản thân vì những cảm xúc mình đang có.

Giá trị bản thân thực sự bị thử thách khi ta va phải những tình huống hay trải nghiệm bất như ý. Nếu thiếu đi một "bể chứa" tự trọng đủ lớn để đón nhận trải nghiệm, ta rất dễ phản ứng bồng bột, thường là bằng sự tức giận, gắt gao hoặc phòng thủ. Hoặc ta sẽ chọn cách khép kín lòng mình. Giá trị bản thân là điều khó nhận biết, nhưng một trong những dấu hiệu rõ nhất chính là khả năng tạo ra một khoảng không lắng đọng quanh các cảm xúc của mình, để trao cho bản thân lòng trắc ẩn, đặc biệt là khi đối mặt với nghịch cảnh.

Như tôi đã từng viết trong Sức mạnh của Sự Hiện diện Dịu dàng: Những góc nhìn cho tâm bình an và mối quan hệ sâu sắc hơn:

Lần tới, khi bạn cảm thấy buồn bã, cô đơn, hụt hẫng, sợ hãi, tổn thương, xấu hổ hay bất kỳ cảm xúc dễ chịu nào khác, hãy thử cách này: hít thở vài nhịp thật chậm rãi, dịu nhẹ và lắng nghe xem cảm xúc ấy đang hiện hữu như thế nào trong cơ thể bạn lúc này. Nó có cảm giác nhói nhói, co thắt, nặng trĩu, bồn chồn hay một trạng thái nào khác?

Hãy thử xem bạn có thể cho phép cảm xúc và những cảm giác thể chất đi kèm đó được hiện diện mà không phán xét, không tự trách mình vì đã có nó, không sợ hãi hay cảm thấy xấu hổ vì nó hay không. Nếu bạn nhận thấy sự xấu hổ hay sợ hãi xuất hiện, chỉ đơn giản là nhận biết điều đó, và biết đâu bạn sẽ tìm được cách để kết bạn với cả những cảm xúc ấy nữa. Lòng trắc ẩn với bản thân nghĩa là chấp nhận chính mình như ta vốn là, đón nhận từng cảm xúc bằng tâm từ bi thay vì cố gắng sửa chữa hay thay đổi bản thân. Điều đó có nghĩa là trở thành người bạn thân thiết nhất của chính mình.

Thứ "món hàng" mơ hồ mà ta vẫn gọi là giá trị bản thân hay lòng tự trọng thường được định nghĩa là việc có một khái niệm tích cực về bản thân. Nhưng giá trị bản thân còn rộng lớn hơn rất nhiều so với một khái niệm; đó là điều ta trải nghiệm và thể hiện qua từng hành vi. Phần lớn giá trị bản thân nằm ở cách ta kết nối với những trải nghiệm của chính mình và cách ta đáp lại thế giới xung quanh, hay đúng hơn là đáp lại từ một điểm tựa vững vàng bên trong nội tâm, thay vì chỉ phản ứng bồng bột theo bản năng.

Học hỏi từ sai lầm

Khi giá trị bản thân bị tổn hại, ta có thể gặp nhiều khó khăn để hồi phục sau những sai lầm và quyết định tồi tệ. Ta dễ chìm sâu vào sự tự phê bình gay gắt, cho rằng bản thân khiếm khuyết, lỗi lầm hoặc không xứng đáng được yêu thương và thuộc về nơi đâu. Sự xấu hổ mang tính độc hại chính là trạng thái đối lập hoàn toàn với giá trị bản thân.

Khi biết khơi dậy "bể chứa" giá trị bản thân lúc mắc sai lầm, ta có thể tự nhắc nhở rằng mình cũng chỉ là con người, biết học hỏi từ sai sót đó và tiếp tục tiến về phía trước, với một chút khôn ngoan hơn trước. Nếu lỡ làm tổn thương ai đó bằng lời nói hay hành động, ta có thể đứng ra nhận trách nhiệm, đồng thời ôm lấy sự tự trọng của mình chứ không sa lầy vào cái hố sâu của sự tự dằn dặt. Nếu đang đau buồn vì sự tan vỡ của một mối quan hệ, ta có thể ôm lấy niềm đau ấy mà không tự trách mình vì đã không hoàn hảo, và không tự làm kiệt sức mình bởi những tiếc nuối giá như ta đã làm hay nói khác đi.

Giá trị bản thân không phải là thứ ta cần phải săn đuổi hay đạt được, mà là điều lớn lên từ việc ta biết ở bên chính mình một cách dịu dàng hơn. Đó không phải là việc lúc nào cũng thấy tốt đẹp về bản thân, mà là cách ta đối diện với chính mình vào những lúc ta không cảm thấy như vậy, đem lòng tử tế thay vì sự phán xét đến với trải nghiệm của mình. Mỗi lần ta quay về đối diện với những gì mình đang cảm nhận bằng một sự đón nhận rộng mở thay vì phê phán, ta lại thầm lặng củng cố một nền tảng nội tâm vững chắc, một nền tảng giúp ta đi qua cuộc đời với sự kiên cường, tự trọng và bình thản hơn.

Dần dần, ta sẽ nuôi dưỡng niềm tin rằng mình có thể vững vàng trước mọi biến cố cuộc sống và hiểu rằng việc trở nên có giá trị không nằm ở sự hoàn hảo, mà ở việc biết ôm lấy bản chất con người vốn có trong mỗi chúng ta.