Tại sao chúng ta lại khó nhận diện một kẻ thái nhân cách đến vậy?

NHỮNG ĐIỂM CỐT YẾU

• Cốt lõi của chứng thái nhân cách chính là sự khiếm khuyết hoặc vắng bóng hoàn toàn của lương tâm.
• Kẻ thái nhân cách dùng sự quyến rũ làm "chìa khóa" để mở toang những cánh cửa cơ hội và giành lấy những vị trí công việc mà họ không hề xứng đáng.
• Việc nhận diện một kẻ thái nhân cách rất phức tạp; điều này cần được thực hiện bởi các chuyên gia có chuyên môn sâu về rối loạn nhân cách.

Kẻ thái nhân cách săn đuổi người khác giống như cách một con nhện giăng tơ bủa vây con mồi. Đây là một chứng rối loạn nhân cách nghiêm trọng, và những người mắc phải thường có cách tư duy, hành động tương đồng nhau. Robert Hare, nhà nghiên cứu hàng đầu về lĩnh vực này, đã phác họa kẻ thái nhân cách là những cá nhân ích kỷ, coi mình là trung tâm, luôn thèm khát những cảm giác mạnh và sống hời hợt, họ thực sự là một mối nguy hại cho xã hội. Suy cho cùng, căn nguyên của chứng thái nhân cách nằm ở một lương tâm đã không còn vẹn nguyên hoặc hoàn toàn biến mất.

Lối sống không màng lương tri

Nhân cách của một kẻ thái nhân cách thường lạnh lùng, xảo quyệt, khôn ngoan và vô cảm. Chúng ta rất dễ nhầm lẫn họ với những người bình thường có chút tính cách lập dị hay khiếm khuyết nào đó. Một người có thể thô lỗ, tàn nhẫn, dối trá hay có những hành vi kỳ quặc, nhưng chưa chắc họ đã là kẻ thái nhân cách.

Kẻ thái nhân cách chọn "con mồi" một cách vô cùng có tính toán. Phương thức hành động đó đã thấm sâu vào máu thịt, trở thành hơi thở và lối sống hằng ngày của họ. Một mục tiêu yếu thế hoàn toàn có thể bị đánh gục bởi một kẻ thái nhân cách cao tay. Họ thản nhiên đan dệt nên một mạng lưới của sự dối trá và hủy diệt.

Source: Guren-The-Thirdeye / Pixabay

Kẻ thái nhân cách nơi công sở

Trong môi trường làm việc, kẻ thái nhân cách dùng vẻ ngoài cuốn hút để gây ấn tượng và chiếm lấy những công việc vượt quá năng lực thực sự. Cái lưỡi không xương của họ có thể thao thao bất tuyệt về những ý tưởng vừa học vẹt được trong sách vở. Những bản hồ sơ năng lực được "tô hồng" rực rỡ để biến họ thành một con người hoàn toàn khác. Họ khéo léo đẩy việc cho bạn làm, trong khi bản thân lại bận rộn... đi lấy lòng cấp trên. Thói quen của họ thường là đi muộn, về sớm, những bữa trưa kéo dài vô tận với lý do "đi gặp đối tác", nhưng thực chất là bỏ mặc núi công việc cho bạn gánh vác.

Đáng buồn thay, mọi lời phàn nàn của bạn có thể chỉ nhận lại sự thờ ơ. Thậm chí, thứ bạn nhận được lại là tờ thông báo thôi việc, bởi kẻ thái nhân cách đã cao tay đổ hết mọi sai lầm trong văn phòng lên đầu bạn.

Mọi chuyện còn có thể tồi tệ hơn thế. Đau đớn thay, lương của bạn có thể bị giữ lại vì một vụ kiện tụng từ trên trời rơi xuống về những thiệt hại mà kẻ đó vu khống cho bạn. Bạn bè và đồng nghiệp bắt đầu xa lánh bạn. Và trong khi bạn đang chật vật vì mất việc, bạn bàng hoàng nhận ra kẻ đồng nghiệp thái nhân cách kia vừa được thăng chức lớn. Đúng như chuyên gia Paul Babiak đã chỉ ra trong cuốn sách Snakes in Suits (Những con rắn mặc com-lê): “... Họ không chỉ đổ lỗi cho người khác, mà còn tự tay tạo ra ‘bằng chứng’ để chứng minh rằng người khác có lỗi.”

Kẻ thái nhân cách khiến nạn nhân tự hoài nghi chính mình

Hơn thế nữa, kẻ thái nhân cách có khả năng thuyết phục đến mức khó tin, khiến bất kỳ ai cũng có thể sập bẫy những lời nói dối trôi chảy và đầy sức hút ấy. Theo chuyên gia Babiak: “Đáng kinh ngạc là, kẻ thái nhân cách sẵn sàng nói dối ngay cả với những người vốn đã biết rõ sự thật. Và điều còn gây sững sờ hơn, đó là đa phần các nạn nhân cuối cùng lại tự hoài nghi vào những gì mình biết, rồi dần thay đổi quan điểm để tin vào lời kẻ thái nhân cách thay vì tin vào sự thật hiển nhiên trước mắt.”

Làm thế nào mà họ có thể thoát tội một cách dễ dàng như vậy?

Chuyên gia về thái nhân cách Martha Stout từng viết: “Một trong những đặc điểm thường thấy nhất ở những người này là vẻ quyến rũ hời hợt nhưng cực kỳ khéo léo. Chính điều đó giúp kẻ thái nhân cách thực thụ có thể 'mê hoặc' người khác, dù là theo nghĩa bóng hay nghĩa đen, một kiểu hào quang hay sức hút cá nhân khiến họ ban đầu trông có vẻ thú vị và lôi cuốn hơn hẳn những người bình thường xung quanh.”

Việc đối đầu trực diện với một kẻ thái nhân cách đôi khi chỉ làm tình hình thêm tồi tệ. Robert Hare cảnh báo rằng: “Họ luôn muốn nắm quyền kiểm soát, và họ sẽ không ngần ngại dùng sự quyến rũ, đe dọa hay thậm chí là bạo lực để bảo vệ quyền uy của mình.”

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần thận trọng khi dán nhãn "thái nhân cách" cho ai đó. Ngày nay, mọi người đang lạm dụng thuật ngữ này quá nhiều khiến nó dần mất đi ý nghĩa thực sự. Để nhận diện chính xác một kẻ thái nhân cách là một quá trình tốn nhiều thời gian và cực kỳ phức tạp, công việc này nhất định phải được thực hiện bởi những chuyên gia tâm lý có chuyên môn cao.

Cuối cùng, một kẻ thái nhân cách thực thụ, cho đến khi bị phát hiện (nếu có), thường đã gây ra những tổn thương tích tụ khủng khiếp trong suốt cuộc đời họ. Theo Stout: “Các số liệu thống kê cho thấy... rất ít tội ác của kẻ thái nhân cách bị đưa ra ánh sáng trước pháp luật...”. Những thiệt hại mà họ gây ra thường nằm ẩn sâu dưới lớp vỏ của “sự lừa lọc và ngụy trang” bền bỉ.

Nếu bạn đang trải qua điều này, xin hãy nhớ rằng bạn không hề đơn độc. Như Robert Hare đã nói: “Hầu hết kẻ thái nhân cách đều có rất nhiều nạn nhân. Chắc chắn rằng, kẻ đang khiến bạn đau khổ cũng đã và đang gieo rắc nỗi đau tương tự cho nhiều người khác nữa.” 

References

1. Hare, Robert D. (1999). Without Conscience: The Disturbing World of the Psychopaths Among Us. New York, NY: The Guilford Press.
2. Babiak, Paul. (2006). Snakes in Suits: When Psychopaths Go to Work. New York, NY: Collins Business. 255.
3. Babiak. 51.
4. Stout, Martha. (2005). The Sociopath Next Door. New York, NY: Three Rivers Press. 6, 7.
5. Hare. 216.
6. Stout. 82.
7. Hare. 216.

Tác giả: Winifred Rule

Nguồn: Why Is It So Hard to Spot a Psychopath? | Psychology Today