Tại sao chúng ta lại thử thách người mình yêu

ĐIỂM CHÍNH

• Thử thách những người chúng ta yêu thương thường phản ánh sự nhạy cảm trong cảm xúc nhiều hơn là mong muốn thao túng người khác.
• Việc thử thách có thể phản tác dụng khi vô tình tạo ra chính khoảng cách hoặc mâu thuẫn mà nó vốn được dùng để nhận biết.
• Nhỏ nhẹ và trực tiếp bộc lộ nhu cầu của bản thân thường giúp xây dựng niềm tin lâu dài hơn là những bài thử thách gián tiếp.

Jess, một thân chủ của tôi, bước vào buổi trị liệu với sự bực bội dành cho người bạn đời của mình. Cô cảm thấy kiệt sức vì công việc ngập đầu, nhưng anh ấy lại chẳng chủ động phụ giúp việc nhà. Cô chưa từng mở lời nhờ vả, nhưng cô lý giải rằng anh nên tự biết điều đó vì sự căng thẳng của cô đã hiện rõ mồn một. Đến cuối tuần, sự giận dữ trong cô dâng cao và cô nói với anh rằng mình cần khoảng trống riêng.

Đây chính là một bài thử thách. Dù Jess không nhận ra mình đang thử thách bạn đời, cô thực chất đang tìm cách xác nhận xem liệu mình có thể tin tưởng và dựa vào anh hay không.

Tại sao người ta lại thử thách những người thân thiết nhất với mình

Những hành vi thử thách trong các mối quan hệ rất dễ bị bỏ qua vì chính người thực hiện thường không nhận ra bản thân đang làm điều đó. Bài thử thách có thể chỉ là buông một lời gợi ý xem đối phương có nhận ra hay không, giữ im lặng và chờ đợi, hoặc khơi ra một cuộc tranh cãi nhỏ để xem liệu người kia có ở lại.

Thắc mắc thực sự ẩn đằng sau những bài thử thách này hầu như luôn là: Mối quan hệ này có an toàn không? Rốt cuộc mình có quan trọng ở đây không?

Ở cấp độ nền tảng nhất, mong muốn biết mình đang ở đâu trong một mối quan hệ là điều hoàn toàn tự nhiên và hợp lý. Và khi những người xung quanh phản hồi theo cách mà bạn tin rằng họ đang quan tâm, bạn sẽ cảm thấy nhẹ nhõm.

Tuy nhiên, một bài thử thất bại và một sự thấu hiểu bị bỏ lỡ về mặt bản chất lại nhìn giống hệt nhau. Trong trường hợp của Jess, việc bạn đời của cô không tự giác ngỏ lời giúp đỡ có thể là do anh ấy không quan tâm, hoặc cũng có thể chỉ vì cô không cất lời nhờ và anh ấy không muốn can thiệp quá sâu vào khoảng không gian riêng của cô.

Image by beasternchen from Pixabay

Sự liên kết với nét tính cách

Các hành vi thử thách có xu hướng xuất hiện nhiều hơn ở những người có điểm số thấp hơn về chiều kích "sự tin tưởng" thuộc nhóm nét tính cách Dễ chịu (Agreeableness) – một trong năm yếu tố của Mô hình Năm Nét tính cách lớn (Big Five), phản ánh mức độ hợp tác và tin tưởng của một người trong các mối quan hệ.

Tuy nhiên, mức độ tin tưởng thấp không tự nhiên mà có. Với nhiều người, điều này hình thành từ những mối quan hệ trước đây, nơi việc trực tiếp bộc lộ nhu cầu cá nhân từng không được đáp lại hoặc chỉ khiến mọi chuyện tồi tệ hơn. Nếu hồi nhỏ, việc xin sự trợ giúp khiến bạn bị gán mỡ là quá phụ thuộc, hoặc trong quá quá khứ, việc thành thật về mong muốn của bản thân từng dẫn đến mâu thuẫn hay sự khước từ, thì giao tiếp gián tiếp trở thành một cơ chế thích ứng hoàn toàn hợp lý. Việc nói ẩn ý, thử thách và thu mình lại chính là những chiến lược được phát triển trong một môi trường mà ở đó, sự thẳng thắn chưa bao giờ là an toàn.

Trớ trêu thay, những chiến lược này lại theo chân họ vào cả những mối quan hệ mới, nơi mà quy luật cuộc chơi đã hoàn toàn thay đổi. Người bạn đời vốn sẵn lòng phản hồi ấm áp trước một lời đề nghị trực tiếp lại chẳng bao giờ có cơ hội làm điều đó, bởi lẽ mong muốn ấy chưa từng được cất lên theo cách mà họ có thể nhận biết và đáp lại.

Tại sao bài thử thách lại phản tác dụng

Khi một người thu mình lại để xem đối phương sẽ làm gì, người kia thường cảm nhận được điều gì đó bất ổn và cũng sẽ lùi lại theo. Các nghiên cứu cho thấy những nỗ lực tìm kiếm sự trấn an một cách gián tiếp có xu hướng làm gia tăng sự lo âu trong mối quan hệ theo thời gian, chứ không hề giảm đi. Bài thử thách vốn được tạo ra để trả lời cho câu hỏi: "Liệu tôi có thể dựa vào anh/em không?". Thế nhưng, chính vì nó quá gián tiếp, câu trả lời mà nó mang lại hầu như luôn mơ hồ. Và sự mơ hồ trong một mối quan hệ thường chỉ càng nuôi dưỡng thêm sự nhạy cảm thương tổn trong cảm xúc, chứ chẳng thể xoa dịu nó.

Điều này có thể trở thành một vòng lặp độc hại. Càng nhiều bất an lại càng dẫn đến nhiều bài thử thách và nhiều tín hiệu bị bỏ lỡ, từ đó tạo ra thêm khoảng cách cùng những hoài nghi chất chồng. 

Những giải pháp thay thế

Điều này không có nghĩa là bạn phải trở nên hoàn toàn cởi mở và bộc bạch mọi thứ chỉ sau một đêm. Đây đơn giản là việc thực hiện một thí nghiệm nho nhỏ.

Hãy chọn một điều mà bình thường bạn sẽ chỉ nói ẩn ý hoặc giữ trong lòng không cất lời, và thử trực tiếp đề nghị nó. Đó không phải là một bài thử thách dành cho mối quan hệ, mà chỉ thuần túy là một lời thỉnh cầu. Hãy chú ý quan sát những gì thực sự diễn ra. Nhiều khả năng bạn sẽ nhận ra, giống như các thân chủ của tôi thường thấy, cảm giác lo sợ trước khi mở lời luôn tồi tệ hơn rất nhiều so với chính việc cất lời nhờ vả.

Những thí nghiệm nho nhỏ đó sẽ gầy dựng nên một dạng bằng chứng hoàn toàn khác: sự tích lũy minh chứng rằng việc thẳng thắn cất lời thường là điều hoàn toàn có thể vượt qua, và những người thực sự đáng để giữ lại bên mình sẽ luôn sẵn lòng xuất hiện khi được cất lời nhờ. Theo thời gian, chuỗi bằng chứng này sẽ viết lại những dự đoán định kiến trong bạn. Chiếc kim tính cách không thể xoay chuyển chỉ sau một cuộc trò chuyện, nhưng nó sẽ dần dịch chuyển, và mối quan hệ của bạn cũng sẽ đổi thay theo.