Trầm cảm sau sinh có thể không bắt đầu từ sau khi sinh

ĐIỂM MẤU CHỐT

• Các triệu chứng trầm cảm được phát hiện ở thời kỳ sau sinh thực chất có thể đã xuất hiện từ trước khi mang thai, trong thai kỳ hoặc sau khi sinh nở.
• Gần hai phần ba phụ nữ mắc trầm cảm sau sinh đồng thời gặp phải một tình trạng sức khỏe tinh thần khác.
• Kết quả tầm soát trầm cảm dương tính ở người mẹ mới sinh là căn cứ để tiếp tục đánh giá chuyên sâu, chứ chưa phải lời chẩn đoán chính thức.

Dù chúng ta thường nghĩ ngay đến trầm cảm sau sinh mỗi khi nhắc tới sức khỏe tinh thần của người mẹ, nhưng thực tế câu chuyện còn rộng lớn hơn thế rất nhiều. Một nghiên cứu mang tính nền tảng trên 10.000 người mẹ mới sinh đã mở ra một bức tranh toàn diện và phức tạp hơn về sức khỏe tâm trí của người làm mẹ. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng, ở những người phụ nữ có kết quả tầm soát dương tính với trầm cảm sau sinh và sau đó tiến hành đánh giá chẩn đoán toàn diện, trải nghiệm tâm lý của từng người lại có sự khác biệt rất lớn. Cơn phát bệnh tâm thần hiện tại của một số người thực sự bắt đầu sau khi sinh, nhưng với những người khác, nó đã nhen nhóm từ trong thai kỳ hoặc thậm chí từ trước đó.

Nói cách khác, những người phụ nữ đang trải qua các khó khăn về sức khỏe tinh thần sau sinh không hề có chung một chẩn đoán, một biểu hiện hay một thời điểm khởi phát triệu chứng giống nhau. Việc thấu hiểu những khác biệt này giúp chúng ta có cái nhìn đầy đủ và trọn vẹn hơn về sức khỏe tinh thần của người mẹ.

Image by FreeFunArt from Pixabay

Thời điểm khởi phát các triệu chứng sức khỏe tinh thần

Một trong những phát hiện thú vị nhất của nghiên cứu là sự đa dạng về thời điểm khởi phát các triệu chứng:

• 40,1% khởi phát trong thời kỳ sau sinh
• 33,4% khởi phát trong thai kỳ
• 26,5% khởi phát trước khi mang thai

Những con số này mô tả thời điểm cơn phát bệnh tâm thần hiện tại của người phụ nữ bắt đầu, chứ không nhất thiết là lần đầu tiên họ trải qua tình trạng này. Với nhiều phụ nữ gặp phải các triệu chứng sức khỏe tinh thần nghiêm trọng sau khi sinh, những khó khăn thực ra đã nhen nhóm từ trước đó. Trên thực tế, đối với gần 60% phụ nữ, cơn phát bệnh tâm thần được ghi nhận ở thời kỳ sau sinh thực chất đã bắt đầu từ trước hoặc trong thai kỳ. Trong số những phụ nữ được chẩn đoán mắc trầm cảm sau sinh, đa số (65%) là trầm cảm tái phát, chứ không phải một đợt bệnh mới xuất hiện lần đầu. Tuy nhiên, đến khi người mẹ tìm kiếm sự giúp đỡ sau sinh, tất cả những trải nghiệm này lại thường bị gộp chung dưới một tên gọi duy nhất: “trầm cảm sau sinh.”

Trầm cảm không phải là toàn bộ câu chuyện

Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy rằng một kết quả tầm soát dương tính từ công cụ tầm soát trầm cảm chu sinh phổ biến (chẳng hạn như Thang đo Trầm cảm Sau sinh Edinburgh, EPDS) không nhất thiết có nghĩa là người phụ nữ đó mắc bệnh trầm cảm. Thay vào đó, trong số những phụ nữ hoàn thành buổi phỏng vấn chẩn đoán tâm thần chuyên sâu sau đó, các chẩn đoán chính bao gồm:

• 68,5% mắc rối loạn trầm cảm
• 22,6% mắc rối loạn lưỡng cực
• 5,6% mắc rối loạn lo âu

Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng trong số những phụ nữ có chẩn đoán chính là trầm cảm, 66% đồng thời mắc ít nhất một chẩn đoán kèm theo, phổ biến nhất là rối loạn lo âu. Một phát hiện quan trọng khác là 22,6% phụ nữ có kết quả tầm soát dương tính với trầm cảm lại được xác định mắc rối loạn lưỡng cực thông qua đánh giá chẩn đoán. Nói cách khác, gần một trong bốn phụ nữ bị dán nhãn “trầm cảm sau sinh” thực chất lại đang sống chung với rối loạn lưỡng cực. Điều này xảy ra là do các triệu chứng trầm cảm cũng là một phần của rối loạn lưỡng cực. Vì thế, một người có thể chủ yếu chỉ cảm nhận được sự trầm cảm, khiến bản thân họ (và cả bác sĩ điều trị) không nhận ra những giai đoạn hưng cảm nhẹ hoặc hưng cảm vốn là dấu hiệu đặc trưng của rối loạn lưỡng cực. Đây là điều vô cùng quan trọng, bởi khi đó việc điều trị cần được hướng theo lộ trình dành cho rối loạn lưỡng cực thay vì các phương pháp điều trị trầm cảm thông thường.

Cuối cùng, suy nghĩ tự hại ở nhóm đối tượng này không hề hiếm gặp. Trong số những phụ nữ tham gia tầm soát, 3,2% báo cáo có ý niệm tự hại ở các mức độ khác nhau, và tỷ lệ này cao hơn đáng kể (19,3%) ở nhóm phụ nữ có kết quả tầm soát dương tính với trầm cảm.

Giai đoạn chu sinh là khoảng thời gian rất nhạy cảm, dễ bùng phát đợt bệnh mới hoặc tái phát các bệnh lý tâm thần, với tỷ lệ lên đến một trong năm phụ nữ phải trải qua rối loạn tâm trạng và lo âu chu sinh. Những phát hiện từ nghiên cứu này nhấn mạnh rằng không có một mốc thời gian hay một trải nghiệm đơn lẻ nào có thể đại diện cho sức khỏe tinh thần chu sinh. Chính vì vậy, việc đánh giá lâm sàng chuyên sâu và trò chuyện đồng hành là điều bắt buộc bởi các triệu chứng rất dễ chồng chéo lên nhau. Cảm giác buồn bã, ngộp thở, không thể tìm thấy niềm vui hay mất ngủ có thể xuất hiện ở trầm cảm chu sinh và cũng có thể là biểu hiện của các tình trạng sức khỏe tinh thần khác. Một chẩn đoán đúng đắn và chính xác sẽ là kim chỉ nam giúp đưa ra phương pháp điều trị cùng sự hỗ trợ phù hợp nhất.

References

Wisner KL, et al. “Onset Timing, Thoughts of Self-harm, and Diagnoses in Postpartum Women With Screen-Positive Depression Findings.” JAMA Psychiatry. 2013;70(5):490–498.