Tránh né rồi ruồng bỏ là gì?

Sự xuất hiện của tình yêu, lẽ ra, luôn là điều đáng để ăn mừng. Hãy tưởng tượng: cuối cùng, sau bao năm chờ đợi, ta gặp được một người có thể gọi là “tử tế”. Họ chín chắn, biết nhận lỗi về những khiếm khuyết của mình, biết lắng nghe, biết đặt câu hỏi, biết quan tâm, biết cho đi. Cặp đôi mới cùng nhau đi du lịch vài chuyến. Đầu tiên là Pisa. Rồi một cuối tuần ở xứ Wales. Sau đó là Nottingham. Người ấy được giới thiệu với những người bạn thân trong khóa đào tạo, với một người dì, với anh rể. Có tiếng cười, có những trải nghiệm tình dục mới mẻ, có những cuộc trò chuyện sâu lắng, có cả nước mắt khi nhắc về những tổn thương cũ; và sau cùng là cảm giác, lần đầu tiên, như thể đã tìm được đường về nhà. Thế nhưng, chính hoàn cảnh tưởng như ấm áp ấy lại thường là khúc dạo đầu cho điều mà các nhà tâm lý học gọi là một sự “tránh né rồi ruồng bỏ”.

Ở hậu cảnh của một trong hai người – kẻ yêu nhưng lại sợ tình yêu – là một nỗi khó chịu ngày càng dâng lên. Trong một thời gian, họ cố kiểm soát nó bằng cách hạ nhiệt một cách khéo léo. Một cuộc cãi vã trên bậc thềm bảo tàng làm hỏng cả buổi chiều. Một cơn ốm bí ẩn khiến vài bữa tối phải hủy bỏ. Một nhu cầu cấp bách phải đi gặp bạn bè phá vỡ sự thân mật của cuối tuần thứ ba. Một việc “không thể trì hoãn” như đi học thêm hay sửa cái kệ – những nỗ lực tinh vi nhằm bảo đảm rằng tình yêu không thể sâu thêm, rằng sự lệ thuộc bị chặn đứng, rằng một mái nhà bị tháo dỡ cẩn thận ngay trong lúc nó đang được dựng lên.

Photo by Tobias Reich on Unsplash

Vì sao tình yêu có thể mang cảm giác nguy hiểm

Hãy hình dung thế này: một người bị bắt làm tù binh từ rất sớm, giữa thời kỳ chiến tranh khốc liệt. Trong trại giam, gần như không có thức ăn. Người tù trẻ lớn lên, buộc phải thích nghi với một chế độ ăn vô cùng khắc nghiệt. Dinh dưỡng ít ỏi, dạ dày dần co lại để phù hợp với những gì hiếm hoi được ban phát. Rồi bỗng một ngày, hòa bình đến; cổng trại mở ra. Đó là tự do. Là niềm vui và lễ hội. Một bữa tiệc được dọn sẵn: bánh sô-cô-la, phô mai béo ngậy, trái cây căng mọng, thịt khô đậm đà. Nhưng bữa tiệc ấy hoàn toàn không thể tiêu hóa nổi đối với những người từng bị giam cầm. Có người gục ngã ngay lập tức. Có người cầm cự được một chút rồi nôn thốc nôn tháo. Điều tốt lành không thể được hấp thu.

Điều tương tự đã xảy ra với người yêu mà không thể yêu. Có thể họ từng bị bỏ bê bởi một người mẹ mắc bệnh tâm lý. Hoặc có một người cha đầy giận dữ rồi sau đó bỏ đi, cưới chính một người quen. Người ấy chưa bao giờ được “nuôi dưỡng”. Dạ dày cảm xúc của họ đã co rút lại. Họ mơ về những bữa tiệc – những kẻ thiếu thốn luôn mơ nhiều nhất (và họ cũng là những người mơ mộng nhất), nhưng chỉ cần nhìn thấy thôi cũng đã muốn nôn.

Logic đằng sau một cuộc tránh né rồi ruồng bỏ

Dần dần, trong tâm trí của người bạn đời thiếu thốn về cảm xúc, một kết luận hình thành: họ phải rút lui. Càng nhanh càng tốt. Người yêu của họ, trái với vẻ bề ngoài, chẳng hề tử tế. Họ “kiểm soát”. Họ không thực sự nghĩ cho lợi ích của mình. Họ không thật lòng lắng nghe. Những lời buộc tội này mang dấu ấn của chính điều ngược lại. Chúng có thể được đọc như những lời van xin tuyệt vọng, rối loạn từ tầng vô thức của một tâm hồn bất ổn: Người ta phải làm gì với sự tử tế đây? Phải đối diện với niềm tin như thế nào? Làm sao chịu nổi điều tốt lành? Đó là những phẩm chất đáng ao ước nhưng hoàn toàn xa lạ. Và chúng kích hoạt một nỗi sợ mất mát dữ dội (và vô thức). Nếu người yêu lại bị giật mất lần nữa thì sao? Làm sao sống sót nổi nếu sự biến mất ấy tái diễn? Điều đó, theo đúng nghĩa đen, sẽ giết chết họ.

Vậy thì, tốt hơn hết là tự tay gây ra sự mất mát, còn hơn là chứng kiến nó xảy ra một cách khủng khiếp ngoài tầm kiểm soát của mình. Thà mình sa thải, còn hơn bị sa thải. Phải phủ nhận tính chính đáng của tình yêu để ngăn sự phụ thuộc nảy sinh. Người sợ yêu bắt đầu đặt mìn. Một mối quan hệ ngoài luồng. Một sự phản bội niềm tin nghiêm trọng. Một cuộc biến mất. Một chuyến du lịch bị hủy. Sự im lặng trên mạng. Và họ đã sẵn sàng câu trả lời nếu bị người bạn đời giận dữ, hoảng loạn chất vấn: là lỗi của bạn, bạn làm quá mọi chuyện, bạn nóng nảy, bạn không lắng nghe nhu cầu của tôi.

Khi mối quan hệ bị xóa sổ chỉ sau một đêm

Và thế là họ ra đi. Trong một kiểu “tránh né rồi ruồng bỏ” điển hình, người yêu có thể phá hủy cả mối quan hệ chỉ trong vài ngày, thậm chí vài giờ. Hồ sơ mạng xã hội thay đổi tức thì. Người sợ tình yêu có thể quay lại thế giới hẹn hò chỉ trong vài phút. Người cũ bị xóa khỏi lịch sử, bị làm mờ đi như một lãnh tụ thời Liên Xô. Tình yêu chưa từng tồn tại; người kia “quá mãnh liệt”. Chuyện này vốn dĩ không thể đi đến đâu. Họ kiểm soát.

Cần một tâm trí vô cùng vững vàng để không vỡ vụn vào lúc ấy, khi ta là người hứng chịu. Ta bị yêu cầu biến mất vì một điều mình chưa từng làm, bởi chính người ta yêu thương, người lại khăng khăng phủ nhận rằng họ đang làm điều gì sai.

Chúng ta cần ghi nhớ vài sự thật cốt lõi khi đã trải qua một cuộc tránh né rồi ruồng bỏ: ta bị ruồng bỏ vì tình yêu là điều đáng sợ đối với những người chưa từng được yêu thương khi còn nhỏ. Ta bị vứt bỏ không phải vì ta tệ hại, mà vì ta chưa đủ tệ. Ta bị trừng phạt vì đã quan tâm đến những người mà, ở tận sâu bên trong, không hề cảm thấy mình xứng đáng được quan tâm. 

Nguồn: WHAT IS AN ‘AVOIDANT DISCARD’? | The School Of Life