Thách thức chủ nghĩa hoàn hảo bằng cách thực hành lòng trắc ẩn với chính mình

NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Tự thương hại có thể kéo bạn mắc kẹt trong quá khứ, trong khi lòng trắc ẩn với chính mình được cảm nhận ở hiện tại nhưng hướng về quá khứ.
• Gồng lên hay giả vờ như mình vẫn ổn không phải là tự thương mình; đó chỉ là cách ngụy trang cho nỗi đau.
• Thực hành lòng trắc ẩn với bản thân giúp bạn rèn luyện khả năng đối diện với những chông gai của đời sống và tìm lại hy vọng.

Thật khó để ở cạnh một người thường xuyên than vãn.

“Tôi chẳng bao giờ được nghỉ ngơi.”
“Ôi, bạn may mắn thật đấy. Con tôi chẳng bao giờ gọi. Sướng nhỉ.”
“Người cũ đã lấy mất những năm tháng đẹp nhất của tôi, và tôi sẽ không bao giờ lấy lại được.”

Than vãn là biểu hiện của sự tự thương hại, tin rằng đời mình chưa từng hạnh phúc, và cũng sẽ chẳng bao giờ hạnh phúc. Trớ trêu thay, chính sự tự thương hại ấy lại có thể ngăn bạn chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình, và không nhận ra mình có thể làm được những gì. Và đó không phải là bước tiếp.

Gần đây có những ý kiến cho rằng ngay cả trị liệu tâm lý đôi khi cũng quá chú trọng vào tổn thương quá khứ. Nếu điều đó xảy ra, nó có thể cản trở bạn tìm ra cách ngừng định nghĩa bản thân bằng chính quá khứ ấy.

Tự thương hại và tự trắc ẩn

Giữa tự thương hại và lòng trắc ẩn với chính mình có một khoảng cách rất lớn. Khi rơi vào trầm cảm lâm sàng, bạn phải đối diện với một cơn dồn dập không mong muốn của những suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực, tàn phá. Tự thương hại có thể là một trong số đó. Khi bạn đang chìm ngập trong những suy nghĩ và cảm xúc ấy, thật khó để kết nối với người khác hay quan tâm đến bất cứ điều gì ngoài thế giới trong đầu mình.

Vậy khác nhau ở đâu?

Lòng trắc ẩn với chính mình trao đi sự thấu hiểu và nâng đỡ. Tự thương hại giữ bạn mắc kẹt trong đổ lỗi và dằn vặt. Năng lượng của tự trắc ẩn lan tỏa ra ngoài, cho phép bạn nhìn lại con người mình của ngày xưa bằng cái nhìn của hôm nay. Năng lượng của tự thương hại co rút vào bên trong, dễ khiến bạn cảm thấy không có lối thoát khỏi quá khứ. Tự trắc ẩn có thể dẫn bạn đến một cảm nhận mới mẻ về khả năng tự xoay xở trong cuộc đời. Tự thương hại có thể làm bạn tê liệt, gieo vào bạn nghi ngờ rằng mình không đủ sức đối diện với cuộc sống.

Tìm lại can đảm và bước tiếp là điều lành mạnh. Bạn có thể gồng mình trong những hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt. Bạn có thể phải lê từng bước qua những bất công hay bi kịch mà đời mang đến. Nhưng chính trong quá trình ấy, bạn đang rèn luyện kỹ năng đối diện với cuộc sống.

Source: Margaret Rutherford

Mặt trái của việc “gồng lên”

Nhưng “gồng lên” trở thành vấn đề khi nó đóng cứng trong con người bạn, trở thành kỹ năng chủ yếu, thậm chí duy nhất để đối diện với khó khăn. “Gồng lên” có thể là cách bạn từng học để che giấu nỗi đau sau một lớp vỏ tưởng như hoàn hảo.

Đó là một kiểu trầm cảm được giấu kín, bạn che đậy nỗi buồn bằng hình ảnh một cuộc sống trông thật hoàn hảo. Bạn không cho phép nỗi đau hay nỗi buồn được cất lời. Và bạn sợ hãi đến tê cứng nếu ai đó nhìn thấy dù chỉ một thoáng nghi ngờ bản thân trong bạn.

Nhưng bạn chưa xây dựng được lòng trắc ẩn thật sự dành cho mình. Vì sao? Bởi bạn không cho phép mình chạm vào nỗi đau cảm xúc dù chỉ một chút. Bạn quá bận rộn với việc dựng lên một cuộc sống tưởng như hoàn hảo.

Vì thế, nỗi sợ bị lộ diện có thể trở nên dữ dội. Bạn có thể cảm thấy cả thế giới sẽ sụp đổ nếu ai đó biết rằng bạn cũng chật vật, hay rằng bạn có những bí mật chưa từng chia sẻ.

Trong bài nói chuyện TEDx của tôi vào tháng 5 năm 2023, tôi kể câu chuyện về hai người theo đuổi sự hoàn hảo một cách hủy hoại: Natalie và Michael. Natalie suýt mất mạng trước khi đối diện được với cường độ những bí mật của mình, trong khi Michael cởi mở hơn nhiều sau khi bước vào trị liệu, bởi khi ấy anh cho phép những cảm xúc đau đớn trồi lên, thay vì xấu hổ vì chúng. Những bình luận sau bài nói chuyện lặp đi lặp lại một điều: rất nhiều người đang “gồng lên” nhưng không có món quà của lòng trắc ẩn với chính mình.

Thách thức tự thương hại bằng cách nuôi dưỡng tự trắc ẩn

Bạn có thể nhận ra xu hướng tự thương hại của mình bằng cách chú ý đến loại năng lượng mà cảm giác ấy mang vào thế giới nội tâm của bạn. Khi bạn tự thương hại, có điều gì thật sự tốt hơn không? Có lẽ là không.

Trong khi đó, lòng trắc ẩn với chính mình khi bạn thừa nhận tổn thương quá khứ nhưng vẫn đứng vững trong hiện tại, sẽ mang lại một cảm giác hy vọng. Tự thương hại phá hủy. Tự trắc ẩn xây dựng và sáng tạo. Vì thế, hãy ở lại với giây phút này khi bạn quay về quá khứ, và cho phép mình chạm vào bất cứ nỗi đau cảm xúc nào đang có. Bạn có thể rèn luyện khả năng lớn lên vượt khỏi quá khứ đau buồn của mình mà không cần phải che giấu.

Tác giả: Margaret R Rutherford Ph.D.

Nguồn: Challenging Perfectionism by Practicing Self-Compassion | Psychology Today