“Nếu bạn không phải trả tiền cho sản phẩm, thì chính bạn là sản phẩm.”
Đây là câu nói mà người ta cứ truyền tay nhau trong những năm trở lại đây, và có lẽ nó không thể đúng hơn trong kỷ nguyên của mạng xã hội độc hại, nơi sự chú ý của con người trở thành loại tài nguyên có giá trị nhất.
Khi viết cuốn Thời Đại Của Sự Chú Ý, Chris Hayes đã nghiên cứu trường hợp của những công ty chú ý hiện đại, và chứng minh câu nói trên không chỉ là câu nói văn vẻ cho có vần.
Hayes lấy ví dụ từ Google - một dịch vụ “miễn phí” mà hàng tỷ người dùng mỗi ngày, đến mức trở thành một từ vựng trong từ điển. Rõ ràng, bạn không phải trả tiền để tìm kiếm thông tin trên Google, nhưng cái giá mà bạn không biết mình đang phải trả nó lại nằm ở thời gian, hành vi và dữ liệu cá nhân mà bạn tự nguyện “dâng” cho Google.
Khi Google kiểm soát được khoảnh khắc bạn gõ một từ khóa, họ đem khoảnh khắc đó ra đấu giá cho các nhà quảng cáo thông qua AdWords. Năm 2023, doanh thu quảng cáo của Google đã vượt mốc 200 tỷ USD - phần lớn đến từ những cú click tưởng như vô hại. Đây chính là lý do “bạn là sản phẩm”.
Cơ chế tương tự xảy ra với Meta, công ty sở hữu Facebook và Instagram. Meta không bán sản phẩm cho người dùng, họ biến lượt xem thành tiền của.
Khi bạn dùng 2 nền tảng này, thuật toán liên tục thu thập dữ liệu về bạn, chẳng hạn như bạn dừng lại ở bài viết nào lâu hơn, bạn phẫn nộ với nội dung gì, bạn dễ bị cuốn vào dạng video nào, v.v Từ đó, sự chú ý của bạn được đóng gói thành các hồ sơ quảng cáo cực kỳ chính xác. Cũng như Google, riêng năm 2023, Meta ghi nhận hơn 130 tỷ USD doanh thu quảng cáo, chủ yếu nhờ thời gian bạn dành trên nền tảng.
Chỉ có các “ông Tây” mới nghĩ ra trò này ư? Không nha, ở châu Á, các ông lớn như Tencent hay WeChat cũng vận hành theo logic tương tự.
WeChat trông có vẻ chỉ là mạng xã hội vui vui, nhưng thứ “ăn tiền” của WeChat là ví điện tử, công cụ làm việc, nền tảng giải trí,... tất cả nhằm giữ người dùng ở lại càng lâu càng tốt, từ đó tối đa hóa giá trị thương mại của sự chú ý.
Việc bị trở thành sản phẩm nếu như chưa đủ bẽ bàng, thì vấn đề thực sự nó còn ở chỗ này. Các nền tảng/công ty chú ý trên không thiết kế ra sản phẩm để thực sự giúp bạn hạnh phúc hay khỏe mạnh, mà để bạn không thể rời mắt khỏi chúng.
Không khó để thấy nhiều nghiên cứu gần đây cho biết thời gian sử dụng mạng xã hội tăng có liên hệ với lo âu, trầm cảm và suy giảm khả năng tập trung, đặc biệt ở người trẻ. Khi thuật toán ưu tiên nội dung gây tranh cãi, kích động cảm xúc mạnh, mạng xã hội độc hại trở thành môi trường nuôi dưỡng căng thẳng và nghiện hành vi.
Vì vậy, nếu bạn cảm thấy mạng xã hội hay bất cứ thứ gì cho bạn sự miễn phí để sử dụng, thì thực ra, bạn đang bị lợi dụng; không phải bằng tiền, mà bằng chính sự chú ý - thứ tài sản vô hình nhưng đắt giá nhất của thời đại số.
Tìm hiểu về cuốn sách tại đây: https://s.shopee.vn/8pjIfRd3NC
