Nghệ thuật của khả năng phục hồi: Làm thế nào để đứng dậy sau mọi biến cố

Tác giả: Leo Babauta

Khi theo đuổi những mục tiêu dài hạn hoặc nỗ lực thay đổi thói quen, một trong những phẩm chất quan trọng nhất chúng ta cần bồi đắp để đi đến thành công chính là khả năng phục hồi tâm lý, tức khả năng đứng dậy sau những thất bại, trở ngại và khó khăn trong cuộc sống.

Sẽ không thể tránh khỏi những lúc chúng ta chệch khỏi quỹ đạo đã định. Sẽ có những ngày tồi tệ, những lúc chúng ta nản lòng vì thất bại, những ngày bỏ lỡ việc duy trì một thói quen nào đó… Tất cả những điều ấy đều nằm trong dự liệu, là một phần tất yếu của hành trình.

Vấn đề không nằm ở chỗ liệu chúng ta có chệch hướng hay nản lòng hay không, mà là khi nào điều đó sẽ xảy ra. Và khi những khoảnh khắc ấy xuất hiện, mọi chuyện sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta có thể tự mình quay trở lại cuộc chơi hay không.

Đó chính là khả năng phục hồi tâm lý dài hạn: năng lực đối diện với khó khăn, vượt qua những trở ngại, lấy lại phương hướng sau những lần chệch nhịp và ứng phó với những thử thách về mặt cảm xúc.

Và đây là một năng lực mà chúng ta hoàn toàn có thể rèn luyện, từng chút một, thông qua thực hành. Hãy cùng tìm hiểu cách bồi đắp khả năng phục hồi tâm lý dài hạn này.

Image by Schäferle from Pixabay

Khả năng phục hồi thực sự là gì?

Khả năng phục hồi không đơn thuần nằm ở việc bạn có mạnh mẽ hay không, mà nằm ở chỗ bạn có thể đối diện với những khó khăn ập đến, tìm cách ứng phó với chúng và đưa bản thân trở về trạng thái cân bằng hay không. Nói cách khác, đó là khả năng tìm lại phương hướng và tiếp tục hành trình của mình.

Đó là khả năng chấp nhận một mức độ khó chịu nhất định, hiểu rằng những điều không dễ dàng sẽ luôn xuất hiện trên đường đời, đồng thời tin tưởng rằng bản thân có đủ khả năng để đối diện và vượt qua tất cả những điều ấy.

Đó là việc học cách chấp nhận những gian nan, thử thách và xây dựng một mối quan hệ mới với chúng.

Những thay đổi trong tư duy thực sự tạo nên khác biệt

Để trở nên kiên cường hơn về mặt tâm lý, trước hết chúng ta cần bắt đầu từ tư duy. Khi sở hữu một tư duy có khả năng phục hồi tốt hơn, chúng ta sẽ đón nhận những khó khăn và trở ngại một cách bình thản hơn, thay vì dễ dàng bị chúng đánh gục.

Dưới đây là một số thay đổi trong tư duy mà bạn có thể cân nhắc, tùy thuộc vào cách bạn đang nhìn nhận mọi việc hiện tại:

- Những trở ngại: Thay vì xem những trở ngại là bằng chứng cho thấy bản thân có điều gì đó không ổn, hoặc cả thế giới đang chống lại mình… hãy nhìn nhận chúng như một phần tất yếu của hành trình.

- Những thất bại: Thay vì xem từ “thất bại” như một điều tiêu cực, hàm ý rằng bản thân bạn có vấn đề hay không đủ tốt… hãy xem mỗi thất bại như một gói thông tin chứa đựng những bài học quý giá. Nó đang giúp bạn nhận ra điều gì đó có ý nghĩa, từ đó học hỏi, trưởng thành và hoàn thiện chính mình.

- Tiến độ và thời hạn: Chúng ta thường xem những trở ngại là điều tồi tệ vì chúng khiến mọi việc chệch khỏi tiến độ dự kiến. Có thể chúng ta từng hy vọng đạt được một mục tiêu vào một thời điểm nhất định, nhưng rồi một biến cố xảy ra khiến mọi thứ bị trì hoãn. Thay vì vậy, chúng ta có thể học cách buông bỏ những mốc thời gian ấy (vốn dĩ cũng chỉ do mình tự đặt ra) và hiểu rằng hành trình này không nhất thiết phải diễn ra theo một lịch trình cố định. Nó sẽ mở ra và tiến triển theo cách riêng, vào thời điểm thích hợp.

- Cảm xúc: Khi trải nghiệm những cảm xúc tiêu cực, thay vì xem chúng là dấu hiệu cho thấy có điều gì đó không ổn hoặc mình nên từ bỏ… bạn có thể nhìn nhận chúng như một phần tự nhiên của bất kỳ hành trình nào thực sự có ý nghĩa. Trên con đường theo đuổi một mục tiêu đầy thử thách, sẽ có lúc bạn cảm thấy thất vọng, nản lòng, tự ti, suy sụp hoặc bất lực. Đó là những cảm xúc cần được cảm nhận, thấu hiểu, xử lý và đi xuyên qua, chứ không phải là lý do để bạn bỏ cuộc.

- Bắt đầu lại: Chúng ta thường xem việc phải bắt đầu lại sau khi chệch khỏi quỹ đạo như một gánh nặng hoặc một dấu hiệu đáng nản lòng. Nhưng thay vì vậy, hãy nhìn nhận nó như một phần không thể thiếu của bất kỳ hành trình nào có ý nghĩa. Mọi nỗ lực dài hạn và đầy thử thách đều sẽ trải qua nhiều lần bắt đầu rồi gián đoạn, nhiều lần tiếp tục rồi dừng lại. Thử thách của chúng ta là học cách làm chủ nghệ thuật bắt đầu lại!

Hãy nhìn lại những thay đổi trong tư duy này và thử nhận diện xem kiểu suy nghĩ nào thường cản trở bạn nhất. Sau đó, hãy thực hành điều chỉnh chúng thông qua một số bài tập cụ thể dưới đây.

Những thực hành cụ thể giúp xây dựng khả năng phục hồi tâm lý

Thay đổi tư duy là điểm khởi đầu, nhưng cách thực sự giúp chúng ta xây dựng khả năng phục hồi tâm lý chính là thông qua việc thực hành thường xuyên, cũng giống như bất kỳ kỹ năng hay năng lực nào khác mà chúng ta muốn phát triển.

Dưới đây là một số cách bạn có thể luyện tập mỗi ngày:

- Bình tâm: Hãy bắt đầu bằng việc nhận ra những khoảnh khắc bạn bị chệch khỏi quỹ đạo. Bạn cảm thấy nản lòng, thất vọng, bực bội hoặc căng thẳng trước một trở ngại hay khó khăn nào đó. Sau khi nhận diện được trạng thái này, điều đầu tiên bạn cần làm là giúp hệ thần kinh lấy lại sự bình ổn. Bạn có thể ngồi yên trong vài phút và để hơi thở chậm lại. Việc hít thở sâu và chậm hơn sẽ giúp cơ thể dịu xuống phần nào. Hãy nghĩ đến một trong những thay đổi về tư duy đã đề cập ở trên và xem liệu nó có giúp bạn bình tâm hơn không. Tự nhắc mình rằng một trở ngại không phải là chuyện gì quá to tát. Hãy thả lỏng cơ thể.

- Chấp nhận: Bất kể điều gì đang xảy ra khiến bạn chệch hướng, hãy thử xem việc chấp nhận nó như một phần trong hành trình của mình là một cách thực hành hữu ích. Bạn bỏ lỡ vài ngày tập thể dục ư? Không sao cả, chuyện đó vẫn thường xảy ra. Bạn quên học tiếng Pháp trong mấy ngày qua ư? Cũng chẳng có gì nghiêm trọng, chỉ là cuộc sống trở nên bận rộn hơn thôi. Hãy quay lại với kế hoạch của mình. Bạn cảm thấy buồn bã và mất động lực ư? Điều đó hoàn toàn bình thường, đôi khi chúng ta vẫn có những ngày như vậy. Sự chấp nhận giúp bạn bớt căng thẳng trước những gì đang diễn ra, đồng thời giảm bớt áp lực và những phản ứng thái quá trước các trở ngại.

- Cảm nhận cảm xúc: Cho phép bản thân cảm nhận những cảm xúc xuất hiện khi đối diện với thử thách và trở ngại cũng là một cách rèn luyện khả năng phục hồi tâm lý. Có thể bạn đang thất vọng, bực bội hoặc nản lòng. Điều đó hoàn toàn không sao cả! Việc cố gắng trốn tránh cảm xúc chỉ khiến bạn trở nên mong manh hơn, bởi dần dần bạn bắt đầu sợ hãi chính những cảm xúc ấy. Thay vào đó, hãy thử đơn giản là cho phép mình cảm nhận chúng như những trải nghiệm diễn ra trong cơ thể. Hãy tưởng tượng điều đó giống như khi bạn để làn gió khẽ lướt qua khuôn mặt mình. Chỉ cần cảm nhận cảm xúc, đừng để bản thân bị cuốn vào những dòng suy nghĩ xoay quanh chúng, rồi nhẹ nhàng để chúng trôi qua.

- Bắt đầu lại: Khi đứng dậy sau một lần vấp ngã, việc phải bắt đầu lại đôi khi có thể khiến chúng ta cảm thấy nặng nề và mệt mỏi. Nhưng đây lại là một kỹ năng then chốt cần rèn luyện đối với bất cứ điều gì đòi hỏi thời gian và sự kiên trì, từ việc hình thành thói quen mới cho đến chinh phục các mục tiêu dài hạn. Bạn có thể thử nhìn nhận việc bắt đầu lại như một cơ hội đầy hứng khởi để làm mới mọi thứ. Cảm giác được khởi đầu từ đầu đôi khi chính là nguồn động lực giúp bạn tiếp tục tiến bước.

- Tìm kiếm sự hỗ trợ: Chúng ta có khả năng phục hồi tốt hơn khi có một cộng đồng đồng hành bên cạnh. Hãy tìm những người có thể cùng bạn đi trên hành trình này, chia sẻ mục tiêu hoặc lắng nghe bạn mỗi khi gặp khó khăn. Một người huấn luyện hoặc nhà trị liệu tâm lý cũng có thể trở thành một phần trong mạng lưới hỗ trợ ấy. Sự đồng hành này giúp chúng ta cảm thấy mình không đơn độc, từ đó có thêm sức mạnh để vượt qua những giai đoạn khó khăn.

- Tìm kiếm ý nghĩa: Chúng ta không phải lúc nào cũng có thể kiểm soát những trở ngại xảy đến trong cuộc sống… nhưng chúng ta có thể lựa chọn ý nghĩa mà mình gán cho chúng. Thay vì tự hỏi: “Tại sao chuyện này lại xảy ra với mình?” hay “Thật tệ quá, sao chuyện này lúc nào cũng xảy đến với tôi?”… tại sao không thử hỏi: “Mình có thể học được điều gì từ chuyện này?” hoặc “Điều này đang góp phần giúp mình trưởng thành như thế nào?”. Khi đặt ra những câu hỏi như vậy, chúng ta đang giúp bản thân nhìn nhận những trở ngại dưới một góc độ có ý nghĩa hơn.

Khả năng phục hồi tâm lý – năng lực đứng dậy và tiếp tục bước đi một cách vững vàng sau bất kỳ biến cố nào – là một năng lực dài hạn, được hình thành từ nhiều kỹ năng cần thời gian rèn luyện. Hãy tiến từng bước nhỏ một. Chọn một thực hành đơn giản và cam kết thực hiện nó mỗi ngày.

Bạn không cần phải đứng dậy một cách hoàn hảo, cũng không nhất thiết phải hồi phục thật nhanh. Bạn chỉ cần học cách làm điều đó tốt hơn theo thời gian, thông qua thực hành và nhìn lại những trải nghiệm của chính mình.